Кіріспе

Арчибальд Уиллингхэм ДеГраффенрид Кларендон Батт (26 қыркүйек 1865 – 15 сәуір 1912) – американдық журналист және әскери офицер. Теодор Рузвельт және Уильям Говард Тафт президенттерінің көмекшісі болған. Газетте тілші болып бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін, ол Мексикадағы АҚШ елшілігінің бірінші хатшысы қызметін екі жыл атқарды. 1898 жылы АҚШ еріктілер қатарына қосылып, испан-американ соғысында жабдықтау корпусында қызмет етті. Вашингтон, округ және Кубадағы қысқа мерзімді қызметтен кейін, ол республикалық президенттер Рузвельт пен Тафттың әскери көмекшісі болып тағайындалды. Ол екеуіне де көптеген мәселелер бойынша өте ықпалды кеңесші болды, ал оның жазбалары президенттік кезеңдер туралы маңызды тарихи ақпарат көзі болып табылады. 1912 жылы «Титаник» британдық лайнерінің суға батуы салдарынан қаза тапты.

Ерте өмір

Арчибальд Батт 1865 жылдың қыркүйегінде Джорджия штатының Аугуста қаласында Джошуа Уиллингэм Батт пен Памела Робертсон Батт (қыздығы Боггс) отбасында дүниеге келді. Оның атасы Арчибальд Батт Америка Тәуелсіздік соғысында қызмет еткен. Оның арғы атасы Жосия Батт сол қақтығыс кезінде Континенттік армияда подполковник болған. Оның екі үлкен ағасы (Эдвард пен Льюис), кіші інісі (Джон) және әпкесі (Клара) болды, ал отбасы жағдайы төмен болды. Батт өскен кезінде түрлі жергілікті мектептерге қатысты. Оның әкесі 14 жасында қайтыс болды, содан кейін Батт анасы, әпкесі және кіші інісін асырау үшін жұмысқа тұрды. Колледжде оқып жүргенде ол журналистикаға қызығушылық танытты және ақырында колледж газетінің редакторы болып тағайындалды. Батт Джон Брекинридж Кастлменмен танысты, ол Америка Азамат соғысы кезінде бұрынғы CSA майоры және партизан болған, ал 1883 жылы Кентукки милициясының генерал-адъютанты болды. 1888 жылы бітірді. Грек және латын тілдері бойынша аспирантура курстарын аяқтағаннан кейін, ол «Атланта Конституциясы», «Аугуста Хроникалы», «Нэшвилл Баннер» және «Саванна Морнинг Ньюс» сияқты бірнеше оңтүстік газеттер үшін ұлттық жаңалықтарды жазды. Батт Вашингтондағы қоғамдық өмірде танымал болды және елордада болған кезінде көптеген маңызды байланыстар жасады. Батт Мексикада жүргенде американдық журналдарға бірнеше мақалалар жазды және бірнеше роман жариялады. Батт АҚШ еріктілерінің капитаны болып тағайындалды (бұл тұрақты АҚШ армиясының құрамына кірмейтін, бірақ оның бақылауындағы еріктілер тобы). Ол әскерилерге ұзақ уақыт бойы құрметпен қарады, ал испан-американ соғысы басталған кезде оның жақын туыстарының ешқайсысы қарулы күштерде қызмет етпеді. Батттың әдеби мансабы дамып келе жатқанмен, оның отбасының әскери тарихы және армияда отбасын өкілдік етуге деген ниеті оны әскерге қатысуға итермеледі. АҚШ армиясының генерал-адъютанты Генри Кларк Корбин оны қатысуға ынталандырды. Батт 1904 жылға дейін Филиппинде болды, тропикалық аймақтардағы жануарларға күтім жасау және әскери көлік пен логистика туралы көптеген зерттеулер жазды. Оның есептері әскери шенеуніктердің жоғары бағасын алды. 1901 жылдың 30 маусымында Батт еріктілерден босатылып, 1901 жылдың 2 ақпанына дейін Регулярлы армияда капитан болып тағайындалды. Батттың қоғамдық қызметі Филиппинде болған кезінде де жалғасты. Ол Армия және Әскери-теңіз клубының хатшысы болды. 1904 жылы Батт Вашингтонға оралуға бұйрық берілді, онда ол депо квартирмейстері болып тағайындалды. Ол Квартирмейстерлер корпусындағы ең төменгі шенді офицер болды. 1906 жылы Кубада Томас Эстрада Палмаға қарсы төңкеріс болғанда, Батт АҚШ армиясының логистикалық операцияларын басқару үшін жедел түрде тағайындалды. Бар болғаны екі күннің хабарымен ол жақсы ұйымдастырылған жабдықтау қоймасын құрды.

Екі президентке қызмет көрсету

1908 жылы наурыз айында Батт Вашингтонға қайта шақырылды. Президент Теодор Рузвельт 1908 жылы сәуірде, Батт АҚШ-қа оралғаннан кейін бір ай өткен соң, оны әскери көмекшісі қызметіне шақырды. Батт денелі болғанымен, ол Рузвельтпен бірге үнемі тау шарықтауға, жаяу серуендеуге, атпен жүруге, жүгіруге, жүзуге және теннис ойнауға шықты. Батт сондай-ақ Ақ үйдің ұйымдаспаған қабылдауларын жылдам ұйымдастырып, оларды әлеуметтік қателіктерге толы, сағаттаған, шаршатушы шаралардан тиімді, тәртіпті оқиғаларға айналдырды. Уильям Говард Тафт 1909 жылы наурыз айында президент болғанда, ол Батттан әскери көмекші ретінде қызметін жалғастыруын өтінді. Батт Тафттың әлеуметтік іс-шараларын ұйымдастырумен айналысып, сонымен қатар келіссөз жүргізудегі шеберлігі мен сандарға қатысты білімімен көзге түсті, бұл оған федералдық бюджет мәселелері бойынша Тафттың іс жүзіндегі бас келіссөзшісі болуға мүмкіндік берді. Батт 1912 жылы маусымның алғашқы ойындарына дейін аз уақыт қалғанда теңізде қаза тапты, ал Тафт, The Washington Post газетінің мәліметінше, қатты қайғырып, «көрнекті себептермен қатыса алмады». 1911 жылдың 3 наурызында Батт квартермейстер корпусының майоры шеніне көтерілді. 1912 жылы Тафттың бірінші мерзімі аяқталуға жақын болды. Тафтпен арасы суыған Рузвельт оған қарсы президенттікке кандидат болуды ойластырып жүргені белгілі болды. Екеуіне де жақын және адал Батт депрессия мен шаршаудан күйрене бастады. Батттың үйлесіп тұратын досы Фрэнсис Дэвис Миллет (Тафттың өзінің жақын адамы) Тафтан президенттік сайлаудан бұрын оған демалыс беруін өтінді. Тафт келісіп, Баттқа демалысқа шығуын бұйырды. Батт ешқандай ресми тапсырмада болған жоқ, бірақ католик емес газеттер мен саясаткерлер Баттты алдағы сайлауда Папа Пий X-тің қолдауын алу үшін құпия миссияда болды деп айыптады. Батт Пиймен кездесуді жоспарлаған және ол өзімен бірге Тафттың жеке хатын алып жүрді. Бірақ хатта тек үш американдықты кардинал дәрежесіне көтергені үшін Папаға алғыс айтылып, оларды іс-шараларда қалай қарсы алу керектігі туралы әлеуметтік тәртіп ережелері сұралған.

Титаниктің батуы

Бэт 1912 жылғы 1 наурызда Миллемен бірге Еуропаға алты апталық демалысқа кетті. Батт «Титаник» кемесімен АҚШ-қа бірінші класс жолдама алды. Ол 1912 жылғы 10 сәуірде Англияның Саутгемптон қаласында кемеге мінді; Милле сол күні кешке Францияның Шербур қаласында кемеге мінді. Батт 14 сәуір күні түні бірінші класс темекі шегу бөлмесінде карта ойнап отырғанда «Титаник» айсбергке соқты. Екі жарым сағаттан кейін кеме батып, 1500-ден астам адам қаза тапты. Батт пен Милле қаза тапқандардың арасында болды; Батттың денесі табылған жоқ. Батттың кеме батып жатқан кездегі әрекеттері көбінесе расталмаған, бірақ апаттан кейін бірден газеттерде сенсациялық сипаттағы көптеген хабарламалар жарияланды. Бір хабарламада кеме капитаны Эдвард Смит Баттқа кеменің құлауға ұшырағанын айтқан, содан кейін Батт кеме офицері сияқты әрекет ете бастап, құтқару шалкектерін тиеу мен түсіруді қадағалады. «Нью-Йорк Таймс» газеті Батттың әйелдер мен балаларды құтқару шалкектеріне отырғызғанын мәлімдеді. Тағы бір хабарламада Батт қолында қару ұстап, үрейленген ер адамдардың құтқару шалкектеріне шабуыл жасауына жол бермегендігі айтылады. Оқиғаның тағы бір нұсқасы бойынша, Батт бір ер адамды құтқару шалкегінен тартып алып, әйелге орын берді. Бұл оқиғада Батт: «Кешіріңіз, бірінші әйелдерге көңіл бөлінеді, әйтпесе сіздің барлық сүйегіңізді сындырамын!» деді. Көптеген газеттер Мари Янг айтқан сөздерді қайталады. Бұл оқиғада Батт оған 8-ші құтқару шалкегіне көтерілуге көмектесіп, жамылғымен орап, «Қош бол, Мисс Янг. Сізге сәттілік тілеймін. Үйдегілерге мені еске түсіріп жүресіз бе?» деген. Кейіннен Янг президент Тафтқа мұндай әңгіме айтпағанын мәлімдеп хат жазды. Тіпті Батттың соңғы сәттері де даулы болып қалады. Доктор Вашингтон Додж Джон Джейкоб Астор мен Баттты кеме батып бара жатқанда көпірдің жанында тұрғанын көргенін айтады. Доджтың хабарламасы күмәнді, өйткені оның құтқару шалкегі кеме батқан кезде кемеден шамамен 1 километрден астам қашықтықта болған. Басқа куәгерлер оның палубада тыныш тұрғанын немесе Астормен бірге қоштасып тұрғанын көргенін айтады. Бірнеше хабарламада Батт темекі шегу бөлмесіне қайтып, тыныш отырған немесе карта ойынын жалғастырғандығы айтылады. Бірақ бұл хабарламалар автор Джон Макстон Грэммен пікір келіспейді.

Жерлеу рәсімі, ескерткіштер және қағаздар

1912 жылы 2 мамырда Батт отбасының үйінде 1500 адам қатысқан аза тұру рәсімі өтті, оның ішінде президент Тафт та болды. Егер Арчи өлу уақытын өзі таңдаса, Құдай берген уақытты таңдар еді. Ол өмірін басқаларға қызмет етуге, құрбандыққа шалуға арнады. Өзін-өзі ұмыту оның мінезінің бір бөлігіне айналды. Оны танығандардың бәрі оны Арчи деп атады. Мен бұл жерде алдын ала дайындалған сөздерім жоқ. Әрекет еттім, бірақ сөйлей алмадым. Ол маған тым жақын еді. Ол менің алдыңғы президентім, Рузвельтке адал болды, ол оны әскери көмекші етіп таңдады, ал мен үшін ол ұлым немесе бауырымдай болды. 5 мамырда Вашингтонда өткен екінші рәсімде Тафт эмоцияға беріліп жылады, соның салдарынан сөздерін аяқтай алмады.

Ескерткіштер

Бірнеше жыл бойы Баттың естелік ескерткіштері салынды. 1913 жылдың жазында Арлингтон ұлттық зиратының 3-бөлімінде кенотаф орнатылды. Бат бұл жерді бұрын өзі таңдап алған. 1913 жылдың қазан айында Арчибальд Батт және Фрэнсис Миллеттің есімімен аталатын Батт-Миллет ескерткіш фонтаны Ақ үйдің жанындағы Эллипсте ашылды. Аугуста қаласында (Джорджия штаты) 1914 жылы Тафт Батт мемориалдық көпірін салтанатты түрде ашты. Вашингтон ұлттық соборында майор Арчибальд Баттқа арналған үлкен тақта орналасқан; оны музей дүкенінің қабырғасында табуға болады. Мүсінші Йорген Дрейерге Батттың құрметіне мүсін жасау тапсырылды. Дрейер 1912 жылдың 15 маусымында тапсырыс бойынша аяқтаған мүсін – мұхит үстіндегі кеме бейнеленген тұғырға орнатылған Батттың бюсті болды. Бұл туынды "Хабарлама" деп аталды. Батттың құрметіне бетоннан жасалған мемлекеттік жабдықтау кемесі де аталды. Бұл кеме 1920 жылы Нью-Берн қаласында (Солтүстік Каролина штаты) "Ньюпорт" кеме құрылысы корпорациясы салған тоғыз тәжірибелік кемелердің бірі болды (барлығы Кварталмайстер корпусының қайтыс болған мүшелерінің есімдерімен аталған). 1934 жылы Флорида штатының Майами қаласындағы аквариумға сатылып, кейіннен Бискейн шығанағында батып қалды.

Қағаздар

Рузвельт пен Тафтқа қызмет еткен кезінде Батт қарындасы Клараға күнделікті жазбалар жіберді. Бұл жазбалар осы екі президенттің көбінесе жасырын қалған оқиғалары туралы маңызды мәліметтердің көзі болып табылады және Рузвельт пен Тафттың мінез-құлқына түсінік береді. Джорджия университетінің құқық мектебінің профессоры Дональд Уилкс-младший былай деді: "Теодор Рузвельт пен Уильям Говард Тафттың толыққанды өмірбаяндары Арчидің хаттарындағы ақпаратқа сүйенуі қажет". Бұл хаттар (біраз мөлшерде бір-бірімен толысады) екі рет жарияланды. Бірінші жинақ, "Арчи Батт хаттары, Президент Рузвельттің жеке көмекшісі", 1924 жылы жарық көрді. Хаттардың екінші жинағы, "Тафт пен Рузвельт: Арчи Батттың жеке хаттары, әскери көмекші", Тафттың қайтысынан кейін 1930 жылы екі томдық болып басылды. Батттың хаттары Джорджия штатының Морроу қаласындағы Архивтер және тарих департаментінде сақталады, сондай-ақ Атлантадағы Эмори университетіндегі микрофильмдер жинағында да бар.

Жеке өмір

Бэтт 2000 G Street NW мекенжайындағы үлкен сарайда суретші Фрэнсис Дэвис Миллетпен бірге тұрды, ол да «Титаник» кемесінің суға батуынан қаза тапты. Жас шағында бұл жұбайлықпен бірге өмір сүрген. Баттың әйелдерге қызығушылық танытпауының көптеген себептері айтылды. Олардың арасындағы ең бастысы – Бат анасын тым жақсы көргендіктен, басқа біреуге орын қалмады. Тіпті Тафт та осы түсіндірмені дұрыс деп ойлады. Бат қайтыс болған кезде, ол өмір бойы бойдақ болып қалмайтыны туралы әңгімелер тарады. Жаңалықтарда оның жас бойжеткен қызы бар екені айтылды, ол олардан бала күтіп жатыр немесе тудырып алған, немесе Бат Колорадодағы әйелге үйленбекші болған. Алайда, бұл әңгімелердің ешқайсысы шындыққа жанаспады. Баттың гомосексуал болғаны туралы болжам бар. Тарихшы Карл Сферраза Энтони Тафттың түсіндірмесі Баттың үйленбеуінің нақты себебін «жартылай түсіндірді» деп жазды. Девенпорт Хайнс болса, Бат пен Миллеттің гейлер болғанына сенімді. Ол 2012 жылы былай деп жазды: Бірақ кез келген қорытынды, Гиффорд айтуынша, күмәнді болып қалуы керек: Әрине, Арчибальд Баттың гомосексуал болғанына нақты дәлел жоқ, және мен Арчидің өзін-өзі қатаң бақылауда ұстағанын ескере отырып, ол мұндай сипаттағы ойларын қағазға түсіргені де күмәнді деп санаймын. Ол бұған тым ақылды, әскери және саяси лауазымдардағы тәуекел туралы тым жақсы білген, себебі мұндай идея оның мансабына толық соң салатын еді. Сондықтан менің зерттеуімнің нәтижесі оның гомосексуал екеніне деген «ұғымға» әкелді деуге болады. Миллеттің денесі кеме суға батқаннан кейін табылған және Массачусетс штатының Шығыс Бриджвотер қаласында жерленген.

Мүшеліктер

1911 жылы Батт американдық революцияның ардагері болған арғы атасы лейтенант Роберт Мозлиден таратылғандықтан, Цинциннатидің Джорджия қоғамының мүшесі атанды. Батт Вашингтондағы Армия және Әскери-теңіз клубының, Колумбия округінің Отарлық соғыстар қоғамының (№ 3541), Колумбия округінің Америка революциясының ұлдары қоғамының (ұлттық № 16,412) мүшесі болды және Карабо әскери орденінің құрылуына бастама көтерді.

Көркем шығармаларда

Бэтт Джек Финнидің "Уақыттан уақытқа" атты уақыт саяхаты туралы романында көрінеді және маңызды рөл атқарады. Бұл романда Баттты Еуропаға президент Тафт және бұрынғы президент Рузвельт Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын болдырмау үшін жібереді. Еуропада ол еуропалық соғысты болдырмау үшін қажетті кепілдіктерді алады. Алайда, уақытқа саяхатшы басты кейіпкер кеменің апатқа ұшырайтыны туралы ескерткеніне қарамастан, әйелдер мен балалар қаза табатын жағдайда өзін және өзінің миссиясын құтқарудан бас тартады. Оның өлімімен оның миссиясы сәтсіз аяқталады. Джеймс Уокердің 1998 жылғы "Титаниктегі қырқыс өлтіру" романында Батт екінші дәрежелі кейіпкер ретінде бейнеленген. Майкл Бокманның 2012 жылғы "Титаник жоспары" романында Арчибальд Батт тарихи негіздегі романның басты кейіпкері болып табылады. Роман сол кездегі жетекші өнеркәсіпшілер мен банктік магнаттардың бірнеше өте бай адамдарға үлкен билік пен саяси ықпал беретін заңсыз ұлттық сауда монополиясын құру жоспарына қатысты. Батт 2014 жылы Жакопо делла Кверсияның "Ұлы Авраам Линкольннің қалта сағатының құпиясы" романында пайда болады, онда ол президент Тафттың ең жақын досы және серігі ретінде суреттеледі. Кітапта Батттың капитандан майорға дейін өсуі туралы кезеңдік газет мақалалары келтірілген, тіпті оның әпкесі Клараға жазған хаттары да пайдаланылған. Ол оқиғаның маңызды бөлігін құрайды. Оның өлімі Титаник кемесінде АҚШ пен Бельгия королі Леопольд II арасындағы шешуші қақтығыс ретінде бейнеленген. 2021 жылғы уақыт саяхаты тақырыбындағы "Төрттен бір минут өткен соң: апатпен билеу" романында Батт оның жазбалары мен хаттарына негізделген маңызды кейіпкер ретінде зерттеледі.

Негізгі дереккөздер

Бетт, Арчибальд В. Тафт және Рузвельт: Арчи Беттің жеке хаттары, әскери көмекші (2 том. 1930), құнды бастапқы дереккөз. 1-том онлайн, 2-том онлайн.
Эбботт, Лоуренс Ф. "Кіріспе". Бетт, Арчибальд Уиллингхем. Арчи Батт хаттары, Президент Рузвельттің жеке көмекшісі. Лоуренс Ф. Эбботт, ред. Гарден-Сити, Нью-Йорк: Даблдей, 1924. "Арчибальд В. Бетт". (Автор аты көрсетілмеген). Бетт, Арчибальд В. Қалқанның екі жағы. Филадельфия: Дж. Б. Липпинкотт Ко., 1912. Тафт, Уильям Хауард. "Алғы сөз". Бетт, Арчибальд В. Қалқанның екі жағы. Филадельфия: Дж. Б. Липпинкотт Ко., 1912.