Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аризона штаты, АҚШ
Region of Arizona, United States
Оңтүстік Аризона – АҚШ-тың Аризона штатының ең оңтүстік бөлігін құрайтын аймақ. Оны кейде Гадсден немесе Баха Аризона деп те атайды, бұл испан тілінде "Төменгі Аризона" деген мағынаны білдіреді.
Southern Arizona is a region of the United States comprising the southernmost portion of the State of Arizona. It sometimes goes by the name Gadsden or Baja Arizona, which means "Lower Arizona" in Spanish.
География
Оңтүстік Аризонаның шекаралары нақты анықталмағанмен, көбінесе Гила өзенінің оңтүстігіндегі барлық аймақтарды қамтиды, бірақ кейде тек Кочиз, Пима және Санта-Крус округтері, Тусон қаласының төңірегінде орналасқан деп есептеледі. Оңтүстік Аризонадағы басқа қалалар мен ірі елді мекендерге Ажо, Каса-Гранде, Гила-Бенд, Оро-Валли, Сьерра-Виста, Юма және Ногалес пен Дуглас шекаралық қалалары кіреді. Сонымен қатар, Оңтүстік Аризонаның халық тығыз қоныстанған аймақтарында АҚШ Армиясының Форт-Хуачука және АҚШ Әуе күштерінің Дэвис-Монтан әуе базасы орналасқан. Оңтүстік Аризонаның ең маңызды ғылыми орталығы – Тусон қаласының оңтүстік-батысында орналасқан Китт Пик Ұлттық обсерваториясының бірнеше астрономиялық обсерваториялары. Оңтүстік Аризонада Оңтүстік Аризонаның табиғатын, жануарлар дүниесін және археологиялық ескерткіштерін қорғайтын бірнеше ірі ұлттық ескерткіштер бар, сондай-ақ Тусон қалалық аймағының батысында және шығысында орналасқан екі үлкен учаскеде жатқан Сагуаро Ұлттық паркі де бар. Аймаққа Чирикауа таулары, Хуачука таулары, Санта Ритас, Санта Каталина, Ринконс, Пиналенос сияқты бірнеше кішкентай тау тізбектері кіреді. Күтпегендей болғанымен, осы таулардың кейбіреулері қыс айларында жеткілікті биік, суық және ылғалды болып, Тюсон сияқты қалалардан көп алыс емес, көтеріліс көтергіштері бар тау шаңғысы курорттарында тау шаңғысымен сырғанауға мүмкіндік береді.
Although Southern Arizona's boundaries are not well defined, it is generally considered to include all areas south of the Gila River but sometimes only Cochise County, Pima County and Santa Cruz County, anchored by the city of Tucson. Other cities and large towns in Southern Arizona include Ajo, Casa Grande, Gila Bend, Oro Valley, Sierra Vista, Yuma, and the border cities of Nogales and Douglas. Furthermore, the populated areas of Southern Arizona include the major U. S. Army post of Fort Huachuca and Davis–Monthan Air Force Base of the U. S. Air Force. The most major scientific site of Southern Arizona is the set of several astronomical observatories of the Kitt Peak National Observatory, a reasonable distance west southwest of Tucson. Southern Arizona is the location of several large national monuments protecting the scenery, wildlife, and archaeological sites of Southern Arizona, and the Saguaro National Park, which stands on two large sections of land, one west of the Tucson metropolitan area and the other one east of Tucson. The region includes several small mountain ranges including the Chiricahua Mountains, Huachuca Mountains, Santa Ritas, the Santa Catalinas, the Rincons, the Piñalenos, and others. As surprising as it might seem, some of these mountains are high enough, cold enough, and wet enough in the wintertime to provide alpine skiing at regular ski resorts, with ski lifts, not very distant from cities such as Tucson.
Көлік
Оңтүстік Аризонада үлкен қашықтықтарды жүру көбінесе автомобиль жолдары мен теміржол арқылы жүзеге асырылады. Оңтүстік Аризона – маңызды трансконтиненталды тас жол – 10-шы қалааралық тас жолының орналасқан жері. Бұл тас жол Нью-Мексико шекарасынан батысқа қарай Тусон арқылы өтіп, содан кейін Каса-Грандеден солтүстік-батысқа қарай Феникс-Скотсдейл-Меса қалалық агломерациясына дейін жалғасады. Сонымен қатар, Каса-Грандеден батысқа қарай 8-ші қалааралық тас жолы өтеді, ол Юма арқылы Калифорнияға барады және Колорадо өзенін кесіп өтеді. Соңында, 19-шы қалааралық тас жолы Тусоннан оңтүстікке қарай Ногалес (Аризона штаты) қаласына және Мексикамен шекараға дейін созылады. Бұған қоса, едәуір көне Федералдық тас жол – АҚШ-тың 80-шы бағыты, Оңтүстік Аризонаны шығыстан батысқа қарай Нью-Мексико шекарасынан Калифорния шекарасына дейін, ал бұрын Калифорнияға дейін, Тынық мұхитына дейін өтетін. Алайда, оның батыс бөлігі 8-ші қалааралық тас жолымен алмастырылды, ол оның үстіне және оның құрылыс жолағына салынған. Трансконтиненталдық теміржол Оңтүстік Аризонаны Тусон және Феникс арқылы кесіп өтеді. Сондай-ақ, Солтүстік Аризонадан оңтүстікке қарай, Феникс, Каса-Гранде және Тусон арқылы Ногалес қаласына дейін үлкен теміржол бар, ол шекарадан өтіп, мексикалық теміржолдармен қосылады. Оңтүстік Аризонаның басты әуежайы – Тусон халықаралық әуежайы, Тусон қаласының оңтүстігінде орналасқан.
Significant distances requiring transportation in Southern Arizona are generally traveled by highway and the railroad. Southern Arizona is the location of the major transcontinental Interstate highway Interstate 10 from the border with New Mexico westward through Tucson, and then continuing northwest via Casa Grande to the Phoenix–Scottsdale–Mesa metropolis. Also, running westward from Casa Grande is Interstate 8, which goes via Yuma into California, crossing the Colorado River. Finally, the short Interstate 19 runs south from Tucson to Nogales, Arizona, and a major border crossing into Mexico. In addition, the much older Federal highway, U. S. Route 80, crosses Southern Arizona from east to west from the New Mexico border, nearly to the California border, and formerly into California to the Pacific Ocean. However, its westernmost stretch has been replaced by Interstate 8, which was built on top of it and its right of way. A Transcontinental Railroad crosses Southern Arizona via Tucson and Phoenix. Also, there is a major railroad south from Northern Arizona, via Phoenix, Casa Grande, and Tucson, to Nogales, where it crosses the border and meets the Mexican railroads. The primary major airport of southern Arizona, Tucson International Airport, is located just south of Tucson.
Тарих
Оңтүстік Аризонада адамдар мыңдаған жылдар бойы қоныстанған. Хохокамдар Колумбтан бұрынғы дәуірде осы аймақтың негізгі тұрғындары болды. Жақында ғана О'одхам тайпасы американдықтардың басым тобы болып табылады және олар осы аймақта өздерінің дәстүрлі отанында өмір сүруді жалғастыруда. 18 ғасырдың басында Әулие Еусебио Франсиско Кино осы кезде Пимерия-Альта деп аталған аймақта бірнеше испан миссияларын құрды. 1846-1847 жылдардағы Мексика-Америка соғысынан кейін Оңтүстік Аризонаның көп бөлігі 1854 жылғы Гадсден келісімі арқылы АҚШ Мексикадан 15 миллион долларға сатып алынды. Соңғы кезде Оңтүстік Аризона Суық соғыс кезеңінде маңызды рөл атқарды. Дэвис Монтан Әуе базасы 18 ауыр "Титан II" құрлықтар аралық баллистикалық зымыраларының әуе күштерінің базасы болды, олар Тусонның оңтүстігінде, оңтүстік-батысында және оңтүстік-шығысындағы ұшыру алаңдарында шашырап орналасқан. Шамамен 20 жыл бұрын, олардың ескіруіне және бірнеше маңызды Стратегиялық Ядролық Қаруды Қысқарту туралы келісімдерге байланысты, барлық зымырандар қызметтен шығарылды. Олардың барлық ұшыру шахталары мен басқару орталықтары, біреуін қоспағанда, жарылғыш заттармен қиратылды. Қалған нысан, "Титан II" құрлықтар аралық баллистикалық зымырасы 571-7, Тусоннан оңтүстікке қарай 19 тас жолында 15 миль қашықтықта орналасқан және "Титан" зымыралар мұражайы, Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылған.
Southern Arizona has been inhabited by human beings for several millennia. The Hohokam were the principal Pre Columbian inhabitants of the area. In more recent times, the dominant indigenous group of Native Americans have been the O'odham tribe, which continues to reside in this area in their traditional homeland. Several Spanish missions were established in the early 18th century by Father Eusebio Francisco Kino in what was then known as the Pimería Alta. After the Mexican–American War of 1846–47, much of Southern Arizona was purchased by the United States from Mexico for $15,000,000 in the Gadsden Purchase of 1854. More recently, Southern Arizona played an important role during the Cold War. Davis Monthan AFB was the home base of an air force wing of 18 heavy Titan II Intercontinental Ballistic Missiles dispersed over a wide area of launch sites – south, southwest, and southeast of Tucson. About 20 years ago, due to their advancing age and the advent of several important Strategic Nuclear Weapons Reduction treaties, all of these missiles were retired from service. All but one of their launch silos and command shelters were demolished with explosives. The remaining site, Titan II ICBM Site 571 7, about 15 miles south of Tucson on Interstate 19, serves as the Titan Missile Museum, a National Historic Landmark.
Бөлек болу
1987 жылдан бастап Оңтүстік Аризона тұрғындарының бір тобы Аризонаның қалған бөлігінен бөлініп, АҚШ-тың жаңа штатын құруды қарастырып келеді, оның атауы Баха Аризона немесе Гадсден болуы мүмкін. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін саяси күш 2011 жылдың ақпан айында адвокаттар тобы бастамасымен күш алды, олар Феникс аймағындағы консервативтік үстемдікке, оңтүстіктегі демократтарға қарсы тұрды. Бұл қозғалысты ұйымдастырушылар 2012 жылы Пима округінде (сондай-ақ, Санта-Крус және Кочиз округтерінде) осы мәселе бойынша референдум өткізуді жоспарлаған. 2013 жылдың өзінде бірде-бір сайлау науқаны бастамасы жасалмады.
Beginning in 1987, a group of southern Arizonans have considered seceding from the rest of Arizona to form a new U. S. state, potentially named Baja Arizona or Gadsden. A political push to that effect began in February, 2011, led by a group of attorneys largely in opposition to what they perceived as a nativist, conservative dominance in the Phoenix area in contrast to the Democrats of the south. The organizers of this movement had aimed to hold a referendum vote on the matter in 2012 in Pima County (and, possibly, Santa Cruz County and Cochise County). as of 2013, no ballot initiatives had been generated.