PEST талдауы: Сыртқы ортаны талдау құралы

Кіріспе

Бизнес-талдау аясы

Бизнес-талдауда ПЕСТ-талдау («саяси, экономикалық, әлеуметтік-мәдени және технологиялық») стратегиялық басқарудың сыртқы ортаны сканерлеу компонентінде қолданылатын макроорталық факторлардың аясын сипаттайды. Ол стратегиялық талдау немесе нарық зерттеуін жүргізу кезінде сыртқы ортаны талдаудың бір бөлігі болып табылады және ескерілуге тиіс әртүрлі макроорталық факторларға шолу ұсынады. Бұл нарықтың өсуі немесе төмендеуі, бизнес позициясы, әлеуеті және операциялар бағытын түсінуге арналған стратегиялық құрал болып табылады. PEST-талдау 1967 жылы Агилар жасаған, ол оны сыртқы ортаны сканерлеу аясы ретінде қарастырған. Агилар фирмалар стратегияға әсер ететін экономикалық, техникалық, саяси және әлеуметтік санаттарды (ЭТПС) сканерлеуі керек екенін айтты, сондай-ақ сыртқы ортадағы оқиғалар мен қарым-қатынастар туралы ақпаратты іздеуді, бұл ақпарат жоғары басшылыққа компанияның болашақ әрекеттерінің бағытын анықтауға көмектеседі деп түсіндірді. Құқықтық факторларға кемсітушілікке қарсы заң, тұтынушылар құқығы, монополияға қарсы заң, еңбек заңнамасы және денсаулық пен қауіпсіздік заңдары кіреді, олар компанияның жұмыс істеу тәсіліне, шығындарына және өнімдеріне деген сұранысқа әсер етуі мүмкін. Орталық факторларға ауа райы, климат және климаттың өзгеруі сияқты экологиялық және орталық аспектілер кіреді, олар әсіресе туризм, ауыл шаруашылығы және сақтандыру сияқты салаларға әсер етуі мүмкін. Мысалы, климаттың өзгеруінің салдары туралы хабардарлықтың артуы компаниялардың жұмыс істеу тәсіліне және ұсынатын өнімдеріне әсер етеді, жаңа нарықтарды құрып, қазіргілерді азайтады немесе жояды. Сонымен қатар, PESTLE-талдауы жоғары динамикалық сыртқы бизнес ортасын бағалауда ең көп қолданылатын модельдердің бірі болып табылады. Ол пайдалылығы үшін зерттеу әдісі ретінде қолданылады. Мысалы, көптеген зерттеулер осы талдау құралын жағалау аймағы мен тұщы су ресурстарын басқаруға әсер ететін сыртқы факторларды бағалау, тұрақты ғимараттарды дамыту, тұрақты энергия шешімдерін және көлікті дамыту сияқты әртүрлі тұрақты жобаларда қолданды. ЭТПС – экономикалық, техникалық, саяси және әлеуметтік. СТЕП – орталық факторларды қоса алғанда. STEEPLE және STEEPLED – этикалық және демографиялық факторларды қоса алғанда (кейде PESTLEE деп аталады). Демографиялық факторларға жынысы, жасы, ұлты, тілдерді білу деңгейі, мүгедектік, қозғалыс мүмкіндігі, үйге иелік ету, жұмыспен қамту жағдайы, діни сенімдері немесе практикалары, мәдениет және дәстүрлер, өмір сүру деңгейі және табыс деңгейі кіреді. DESTEP – демографиялық және орталық факторларды қоса алғанда. SPELIT – құқықтық және мәдени факторларды қоса алғанда. Мәдениеттер аралық факторлар жаһандық ортадағы ынтымақтастықты қарастырады. SPELIT Power Matrix 10-тарауында талқыланатын басқа факторларға этикалық, білім беру, физикалық, діни және қауіпсіздік орталары кіреді. PMESII PT – саяси, әскери, экономикалық, әлеуметтік, ақпараттық, инфрақұрылымдық, физикалық орта және уақыт аспектілерін әскери контекстте қарастыратын сыртқы ортаны талдау түрі. STEER – әлеуметтік-мәдени, технологиялық, экономикалық, орталық және нормативтік факторларды қарастырады, бірақ саяси факторларды ерекше қамтымайды. TELOS аясы техникалық, экономикалық, құқықтық, операциялық және жоспарлау факторларын зерттейді.

In business analysis, PEST analysis ("political, economic, socio cultural and technological") describes a framework of macro environmental factors used in the environmental scanning component of strategic management. It is part of an external environment analysis when conducting a strategic analysis or doing market research, and gives an overview of the different macro environmental factors to be taken into consideration. It is a strategic tool for understanding market growth or decline, business position, potential and direction for operations. PEST analysis was developed in 1967 by Aguilar as an environmental scanning framework. Aguilar argued that firms must scan the economic, technical, political and social categories (ETPS) that may affect strategy, defining environmental scanning as follows, “scanning for information about events and relationships in a company’s outside environment, the knowledge of which would assist top management in its task of charting the company’s future course of action.” Legal factors include discrimination law, consumer law, antitrust law, employment law, and health and safety law, which can affect how a company operates, its costs, and the demand for its products. Environmental factors include ecological and environmental aspects such as weather, climate, and climate change, which may especially affect industries such as tourism, farming, and insurance. For instance, growing awareness of the potential impacts of climate change is affecting how companies operate and the products they offer, both creating new markets and diminishing or destroying existing ones. Further, the PESTLE analysis is one of the most frequently applied models in the evaluation of the highly dynamic external business environment. It is employed as a method in research due to its usefulness. For example. a growing number of studies applied this analytical tool in different sustainable projects, including the evaluation of external factors affecting management decisions for coastal zone and freshwater resources, development of sustainable buildings, sustainable energy solutions, and transportation. ETPS economic, technical, political and social. STEEP, including environmental factors. STEEPLE and STEEPLED, adding ethics and demographic factors (occasionally rendered as PESTLEE). Demographic factors include gender, age, ethnicity, knowledge of languages, disabilities, mobility, home ownership, employment status, religious belief or practice, culture and tradition, living standards and income level. DESTEP, adding demographic and ecological factors. SPELIT, adding legal and intercultural factors. Intercultural factors considers collaboration in a global setting. Other factors discussed in chapter 10 of the SPELIT Power Matrix include the Ethical, Educational, Physical, Religious, and Security environments. PMESII PT, a form of environmental analysis which looks at the aspects of political, military, economic, social, information, infrastructure, physical environment and time aspects in a military context. STEER considers sociocultural, technological, economic, ecological, and regulatory factors, but does not specifically include political factors. TELOS framework explores technical, economic, legal, operational, and scheduling factors.

Факторлардың қолданылуы

Модель факторларының маңыздылығы нақты компанияның саласына және өндіретін тауарларына қарай өзгереді. Мысалы, тұтынушыларға бағытталған және B2B компаниялары әлеуметтік факторларға көбірек бейім, ал жаһандық қорғаныс компаниялары саяси факторларға көбірек бейім болады. Бұған қоса, болашақта өзгеру мүмкіндігі жоғары немесе нақты компания үшін маңызды факторлар үлкен мәнге ие болады. Мысалы, көп қарыз алған компания экономикалық факторларға, әсіресе пайыздық ставкаларға көбірек назар аударуы керек. Сонымен қатар, кең ауқымды өнім шығаратын конгломераттық компаниялар (мысалы, Sony, Disney немесе BP) PESTEL моделімен компанияның бір бөлімін уақыт бойынша талдауды тиімдірек деп табады, осылайша сол бөлімге қатысты нақты факторларға назар аударады. Компания факторларды географиялық маңыздылығы бойынша – жергілікті, ұлттық және жаһандық деңгейлерге бөлуге мүмкіндік алады.

Шектеулер

PEST талдауы бизнес-тәжірибеде кеңінен қолданылса да, сыншылар оның шектеулері бар екенін айтады. PEST талдауы өткендегі нарық өзгерістерін түсіндіруге көмектеседі, бірақ болашақ нарық өзгерістерін болжау немесе көру үшін әрқашан қолайлы емес. Мұның себебі PEST талдауы өте кең санаттар ұсынады, олар нақты бұзушылықтарды қозғалтатын нақты критерийлердің болмауынан қате түсініктеме тудыруы мүмкін. Яғни, PEST талдауы санаттар ішінде неге назар аудару керек және нені ескермеу керек екені туралы нұсқаулық бермейді. Осының салдарынан, компаниялар санаттарда нақты анықталмайтын бұзушылықтарға дайынсыз ұшырауы мүмкін.