Кіріспе

Жердегі табиғаттан тыс құбылыстарға қатысты нанымдар спектрі. Кейбір сенушілер үшін Стоунхендж маңызды орын саналады. Қазіргі заманғы друидтар сияқты, тарихқа дейінгі ескерткіштер Жер құпияларына сенушілер үшін ерекше рухани маңызға ие, олар белгілі бір жерлерді қасиетті деп санайды және/немесе белсенді рухани энергияға толы деп есептейді. "Альтернативті археология" термині Жер құпияларына қатысты нанымдарды зерттеу үшін де қолданылған. Ал осымен байланысты түсініктер 1970-1980 жылдары Жаңа Эра қозғалысы және қазіргі заманғы жаңа діндер сияқты қозғалыстар тарапынан қабылданып, жаңаша түсіндірілді.

Тарих

Жердің құпиялары туралы түсінік екі 17 ғасырғы антиквар – Джон Обри мен Уильям Стуклиге дейін жетеді, екеуі де Стоунхендж друидтермен байланысты деп сенді. Стукли ежелгі ескерткіштер мен мифологияны табиғаттың идеалдастырылған бейнесіне біріктірді. Лей сызықтарын 1921 жылы Альфред Уоткинс Вулхоуп табиғаттанушылар клубындағы баяндамасында алғаш рет ұсынды, кейіннен «Ежелгі британдық жолдар» (1922) және «Ескі түзу жол» (1925) еңбектерінде жариялады. Уоткинс 1927 жылы «Ескі түзу жол» клубын құрды, ол 1935 жылға дейін белсенді болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде таратылды. Бұл тақырыпқа қызығушылық 1960 жылдары қайта жанданды, қазір ол Викка сияқты неопагандық ағымдармен және уфологиямен байланысты. Уоткинстің «Түзу жол» клубы 1962 жылы Филип Хеслтон және басқалармен бірге «Лей саятшылары» клубы ретінде қайта құрылды. Жаңа клубтың журналы «The Ley Hunter» 1965 жылдан 1970 жылға дейін «Жер құпиялары журналы» деген тақырыппен шығарылды. 1970 жылдары жер құпиялары туралы көптеген кітаптар жарық көрді, онда лей сызықтары, жер энергиясы, астроархеология, қасиетті ландшафттар, мегалиттік ескерткіштер, шаманизм, пұтқа табынушылық, жосық және фольклор сияқты тақырыптар талқыланды. Британ жазушысы Джон Ивими 1975 жылы «Сфинкс пен мегалиттер» атты кітап жазды, онда ол египеттік Сфинксті британдық Стоунхендж және басқа мегалиттік құрылыстармен байланыстырып, олардың барлығын білікті мамандық алған элиталық топ салғанын жазды. 1980 жылдардағы «Жаңа дәуір» қозғалысы жер құпиялары саласының ауқымын британдық ландшафтан тысқары кеңейтті, ал 1990 жылдары ежелгі орындар мен ландшафттарды (археология, археоастрономия және лей сызықтары), қытай геомантиясы немесе фэн-шуй, батыс магикалық концепциялары мен жосықты зерттеуді қамтыды. 1970-2000 жылдары осы салаларды біріктірген маңызды жазушы Джон Мичелл болды. Мичеллдің «Атлантикаға қараған көрініс» кітабы лей сызықтарын фольклор мен археологиямен байланыстырды; бұл идеялар жер құпиялары ретінде кеңінен танымал болды. Жер құпиялары тақырыбындағы 1980 жылдардағы басқа авторларға Пол Деверо және Найджел Пенник кіреді.

Қабылдау

Жер құпияларын жақтаушылар оларды ғылыми емес, қасиетті және миф жасаушы деп есептейді. Осыған байланысты, Жер құпиялары қозғалысымен байланысты туризм нарықтың ландшафттық мұра саласы ретінде танылады.