Кіріспе

1972 жылы Айзек Азимовтың әңгімелер жинағы. "Тұңғыш Азимов немесе, Он бір жылдық ізденіс" – Айзек Азимовтың 1972 жылғы әңгімелер жинағы. Әрбір әңгімеге автордың өзі түсіндірме беріп, сол әңгімені жазған кезеңдегі өмірі мен әдеби жетістіктері туралы мәліметтер келтіреді, бұл 1938-1949 жылдарға арналған автобиография сияқты. (Осы кітаптан кейін 1974 жылы "Алтын ғасырға дейін" және 1975 жылы "Джупитерді сатып алу және басқа да әңгімелер" жарық көрді, оларда да автобиографиялық материалдар бар.) Кітап осы жинақтағы көптеген әңгімелерді сатып алған редактор Джон У. Кэмпбеллге арналған.

Жоғалған оқиғалар

"Тұңғыш Азимов" кітабының қосымшасында автор 1930-1940 жылдары жазған алғашқы алпыс әңгімесін тізімдеген. Кітаптағы түсіндірмелерде ол осы әңгімелердің он біреуі ешқашан сатылмағанын және соңында жоғалып кеткенін айтады. Дегенмен, "жоғалған" әңгімелердің екеуі ондаған жылдардан кейін ( "Тұңғыш Азимов" жарықтанғаннан кейін) табылған және жарияланған. "Космикалық бұралаң" – Азимовтың алғашқы әңгімесі, ол 1937 жылдың 29 мамыры мен 1938 жылдың 19 маусымы аралығында жазылған. 9000 сөзден тұратын бұл әңгіме, болашаққа сапар шегіп, Жердің жайлаусыз болып қалғанын көрген адам туралы. Уақыттың кванттық сипатынан туындаған себепті, ол не болғанын білу үшін уақытта кері саяхат жасай алмады. 21 маусымда Азимов оны "Astounding Science Fiction" журналының редакторы Джон В. Кэмпбеллге ұсынды, бірақ ол оны қабылдамады. Бұл әңгіме ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. "Бұл қисынсыз планета" – Азимовтың төртінші әңгімесі, ол 1938 жылдың тамызында жазылған. 34 жыл өткен соң Азимов осы әңгімедегі қисынсыз планетаның Жер екенін және оның 3000 сөзден тұратындығын ғана есіне түсірді. Азимов 25 тамызда "Thrilling Wonder Stories" журналына мақаласын ұсынды, бірақ 24 қыркүйекте бас тартылды. Содан кейін "Astounding" және тағы бес журнал да оны қабылдамады, әңгіме ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. "Қару" – Азимовтың алтыншы әңгімесі, ол 1938 жылдың қыркүйегінде жазылған. Ол "Super Science Stories" журналында 1942 жылдың мамыр айында H. B. Ogden псевдонімімен жарық көргенге дейін бірнеше рет қабылданбады. Отыз жыл өткен соң Азимов оның жариялануын мүлдем ұмытып қалды және оны "Тұңғыш Азимов" кітабында жоғалған әңгімелерінің қатарына қосты. Ол өзінің өмірбаянын "Естелік әлі де жасыл" (1979) деп жазып жатқанда оның жариялануын тауып алды және оны сол кітаптың 30-тарауына енгізді. "Тағдыр жолдары" – Азимовтың жетінші әңгімесі, ол 1938 жылдың қазан айында жазылған. Азимов оны 28 қазанда "Astounding" журналына ұсынды, бірақ Кэмпбелл оны "ескіше" деп қабылдамады. Ол ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. Отыз төрт жыл өткен соң Азимов осы әңгіме туралы ештеңе есіне түсіре алмады. "Кносс өзінің даңқында" – Азимовтың сегізінші әңгімесі, ол 1938 жылдың қарашасында жазылған. Бұл әңгіме Тесей туралы мифті ғылыми фантастикалық тұрғыдан қайта баяндауға жасалған тытыру еді. Азимов осы мақаланы 22 қарашада "Astounding" журналына ұсынды, бірақ ол қабылданбады. Содан кейін ол оны 7 мамырда 1939 жылы "Science Fiction" журналының редакторы Чарльз Д. Хорнигке ұсынды; Хорниг оны екі күннен кейін қабылдамады. Ол ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. "Күштің құлдырауы" – Азимовтың он екінші әңгімесі, ол 1939 жылдың ақпан айында жазылған. Азимов оны 21 ақпанда "Astounding" журналына ұсынды, ал төрт күннен кейін қабылдамады. Азимов айтқандай, бұл әңгіме "айналып келді", ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. Отыз үш жыл өткен соң Азимов осы әңгіме туралы ештеңе есіне түсіре алмады. "Туудан бұрынғы өмір" – Азимовтың он жетінші әңгімесі 1939 жылдың жазында жазылған. Азимов оны 11 шілдеде "Unknown" журналына ұсынды, ал сегіз күннен кейін қабылдамады. Ол сондай-ақ "Weird Tales" журналынан бас тартылып, ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. Отыз үш жыл өткен соң Азимов "Туудан бұрынғы өмір" туралы ештеңе есіне түсіре алмады, тек оның қиялданған оқиға екенін ғана есінде қалды. "Бауырлар" – Азимовтың он сегізінші әңгімесі, 11 қыркүйек пен қазанның басында жазылған. Бұл әңгіме екі бауыр туралы, біреуі жақсы, біреуі жаман, біреуі ғылыми өнертабыс жасап жатқан. Азимов оны 5 қазанда "Astounding" журналына ұсынды, ал алты күннен кейін қабылдамады. Әңгіме айналып келгеннен кейін, ол ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. "Емен" – Азимовтың жиырма екінші әңгімесі 1940 жылдың жазында жазылған. Бұл әңгіме оракул ретінде қызмет ететін және екіұшты хабар беретін емен ағашы туралы қиял. Азимов оны 16 шілдеде "Unknown" журналына ұсынды, бірақ ол қабылдамады. Азимов оны "Weird Tales" журналына ұсынды, бірақ олар да оны қабылдамады. Бұл әңгіме ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. "Маскалар" – Азимовтың жиырма тоғызыншы әңгімесі, 1941 жылы 3 ақпанда жазылған. Азимов оны 10 ақпанда "Unknown" журналына ұсынды, бірақ ол қабылдамады. Бұл әңгіме ешқашан сатылмады және соңында жоғалып кетті. 29 жыл өткен соң Азимов "Маскалар" туралы ештеңе есіне түсіре алмады, тек 1500 сөзден тұратын қиял ғана есіне түсті. "Үлкен ойын" – Азимовтың отыз тоғызыншы әңгімесі 1941 жылдың 17 қарашасында жазылған. Кэмпбелл "Мүмкін емес" деп аталатын қысқа ғылыми-фантастикалық әңгімелер категориясын құруды қалады, ол жаңадан жазушыларға арналған болатын, және ол Азимовтан оны үшін біреуін жазуды сұрады. 1000 сөзден тұратын "Үлкен ойын" Азимовтың алғашқы тытыруы болды, және Кэмпбелл оны қабылдамады. Азимов содан кейін "Үлкен ойынды" 1944 жылы "Collier's Weekly" журналына ұсынды, нәтижесінде тағы да бас тартты. Әңгімені 3000 сөзге дейін кеңейтіп, "Аң ауы" деп атағаннан кейін, Азимов оны 1946 жылдың 30 қазанында "Thrilling Wonder Stories" журналына ұсынды, нәтижесінде тағы да бас тартты; кеңейтілген нұсқасын "Astounding" журналына ұсынды, нәтижесінде тағы да бас тартты. Содан кейін әңгіменің екі нұсқасы да жоғалып кетті, және Азимов "Үлкен ойынды" жоғалған деп жазды. Дегенмен, "Тұңғыш Азимов" кітабы жарықтанғаннан кейін, Мэттью Брюс Теппер есімді жанкүйер Азимовтың Бостон университетіндегі қағаздарының арасынан түпнұсқа нұсқасын тауып алды, және Азимов соңында осы әңгімені "Before the Golden Age" антологиясында жариялады.

Қабылдау

Лестер дель Рей жинақты ұсынды, оның мақсаты мен қажеттілігі бойынша, онда "автордың ең жақсы туындылары емес" әңгімелер жиналғанын айтты. Ол Азимовтың пікірлерін "тамаша дәйекті және әрдайым көңілді" деп сипаттады.