Кіріспе

Амстердам – 1998 жылы британдық жазушы Йен МакЭван жазған роман, ол үшін ол 1998 жылғы Букер сыйлығымен марапатталды.

Қорытынды

Амстердам – екі дос, композитор мен газет редакторы арасындағы эвтаназияға келісімшарт жасасу оқиғасы, олардың қарым-қатынасы апатқа дейін жетеді.

Сюжет

Фотограф және жазушы Молли Лейннің қосылу рәсіміне Моллидің бұрынғы үш жақыны жиналады. Олардың ішінде газет редакторы Вернон Холлидей және композитор Клайв Линли, екеуі де ескі достар, сондай-ақ британдық Сыртқы істер министрі Джулиан Гармони бар. Клайв пен Вернон Моллинің себепсіз, жылдам дамитын ми ауруынан қайтыс болғанын еске алады, ол оны күйеуі Джордж Лейннің әлсіз қолында қалдырды, оны екеуі де жек көреді. Екеуі де оның оңшыл саясаткер Джулиан Гармониға деген тартылысын түсінбейді, ол партия басшылығына таласып жатыр. Молли қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, жалғыз Клайв денсаулығы нашарласа, өзімен не болатынын ойлай бастайды. Ол Вернонға сеніп, егер оның жағдайы осылай болса, оған эвтаназия жасауын сұрайды. Вернон Клайв өзі үшін де солай істеуі шартымен келіседі. Газеті құлдырап бара жатқан Вернонға Джордж Молли түсірген, Гармонидың әйел киімдерін киген жеке суреттерді ұсынады. Вернон Гармонидың саясатына қарсы болғандықтан, оны құлату үшін осы скандалды пайдалануға шешім қабылдайды. Ол редакциялық кеңес пен газет басқармасынан суреттерді жариялауға қарсылық көреді. Көңілін көтеру үшін ол бұл мәселені Клайвке жеткізеді, бірақ Клайв Вернонның жариялау шешімімен келіспейді. Олардың дауынан кейін, алдағы мыңжылдыққа арналған симфония жазуға шақырылған Клайв, оған бұрыннан шабыттандырған көлдер аймағына кетеді. Жолда ол бір әйелге шабуыл жасап жатқан ер адамды көреді. Араласпай, Клайв симфониясының соңғы бөлігін аяқтау үшін кетіп қалады. Кейін ол қонақ үйіне оралып, үйіне кетеді. Вернонның газеті Гармонидың суреттерін жариялауға дайындалып тұрған күні, Вернон Клайвқа қоңырау шалып, екеуі қысқа сөйлеседі, олар өзара ренжісін кешіреді және Клайв Вернонға көлдер аймағында не көргенін айтады. Жұмыста, редакциялық кеңесте Вернон өзінің журналистерінің бірі көлдегі зорлаушының ізін келе жатқанын түсінеді және Клайв оны көрген болуы керек екенін сезінеді. Ол Клайвқа қоңырау шалып, полицияға жүгінуге мәжбүрлеуге тырысады, бірақ Клайв симфониясымен айналысқандықтан бас тартады. Олардың әңгімесін Гармонияның әйелі баспасөз мәслихатын өткізген кезде үзеді, ол Вернонды маса деп атап, суреттерді жеке мәселе деп мәлімдейді, сонымен қатар Молли оларды түсіргенін білгенін айтады. Қоғамдық пікір Вернон мен оның газетіне қарсы бұрылады және ол отставкаға кетуге мәжбүр болады. Әңгімеден ашуланған Клайв Вернонға жұмыстан шығару керектігін жазып, хат жібереді, Вернон отставкаға кеткеннен кейін оны Клайвтың мақтан тұтуы ретінде қабылдайды. Содан кейін ол полицияға хабарласып, Клайвті көлдер аймағындағы зорлаушы туралы ақпарат беруге мәжбүрлеуге тырысады, бірақ Клайвқа қылмыстық айып тағылмағанына көңілі толады. Ескі газетінде эвтаназия туралы мақаладан шабыттанған Вернон Клайвті Амстердамға шақырып, оның ақыл-есі дұрыс емес деп айыптап өлтіруді жоспарлайды. Осы уақытта Клайвтың симфониясын полиция оны көлдер аймағына шақырып, тоқтатады. Симфониясының мәңгілікке жойылғанын сезінген Клайв Вернонды Амстердамға, симфониясын репетициялап жатқан жеріне шақырып, оның ақыл-есі бұзылған деп айыптап эвтаназия жасауға тырысады. Екеуі де өлтіріледі, соңғы сәтте екеуі де Молли Лейннің көрінісін көреді. Гармони мен Джордж Лейн мәйіттерді алуға жіберіледі, Гармони үкімет атынан Клайвті, ал Джордж Вернонның жесірі Мэнди атынан. Олар бұл екі өлімнің өзіне-өзі қол салу екенін ойлайды, себебі Клайвтың симфониясы сәтсіз аяқталды және "Қуанышқа ода" шығармасының ауыр плагиатымен бітті. Гармони бұл екі кісінің өлтірілгенін біліп, Джорджқа хабарлайды, ол қуанады. Джордж Моллидің бұрынғы жақындарының екеуі де қайтыс болғанын ойлайды және Гармони, дағдарылдан аман қалғанына қарамастан, партияда биікке көтеріле алмайды. Ол Вернонның жесірі Мэндиге кездесуге шақыруды ойлап отыр.

Қабылдау

Роман сыншылар тарапынан жақсы қабылдады. "Нью-Йорк таймс" газетінде сыншы Мичико Какутани Амстердамды "психологиялық триллер нысанында жасырылған қараңғы, керемет шығарма, моральдық нақыл" деп атады. The Guardian газетінде Николас Лезард "Иан МакЭван - керемет жазушы" деп жазды және "МакЭванның прозасының тартымдылығы: оқуды тоқтатуға келмейді" деп талқылады. The New York Times Book Review журналында сыншы Уильям Х. Притчард кітапты "жақсы майланған механизм" деп атады, сондай-ақ МакЭванның уақытты өзгертуден және оқиғаларды хронологиялық реттен шығарудан (мысалы, Клайвтың санасында кешегі әңгімеге қайта оралуы) алатын ләззаты барлық жерде байқалады деді. Владимир Набоков кейіпкерлері кейде оның бақылауынан шығып кетеді ме деген сұраққа, олардың әрқашан оның қатаң бақылауындағы галерея құлдары екенін айтты. МакЭван осы қағиданы толыққанды орындады. Дегенмен, соңғы пікірлер (мысалы, Сэм Джордисонның The Guardian-дегі пікірі) романның сюжетін сынап, оның нашар орындалғанын көрсетті.

Марапаттар

Амстердам 1998 жылғы Букер сыйлығын алды. Сыйлықты жариялаған бұрынғы британдық Сыртқы істер министрі және бес төрешінің төрағасы болған Дуглас Херд, Макьюэннің романын "заманның моралі мен мәдениетін сатиралық және даналықпен зерттейтін туынды" деп атады.

Ресурстар

Макьюан, Иан. Амстердам. Нью-Йорк: Anchor Books, 1999 жыл. Рой, Пинаки. "Иан Макьюэннің «Амстердам» романын қайта қарастыру". The Atlantic Literary Review Quarterly 13(3), 2012 жылғы шілде-қыркүйек: 27–38. (ISSN 0972 3269).