Кіріспе

Қазіргі Гавайидегі фольклор – Гавайи мифологиясының әртүрлі жақтары мен Гавайи аралдарындағы түрлі орындар туралы тараған қалалық аңыздардың қосындысы. Төменде осы аңыздардың бір бөлігінің тізімі келтірілген.

Түнгі шерушілер

Гавай аңыздарына сәйкес, түнгі шерушілер (гавай тілінде huaka‘i pō) – ежелгі жауынгерлердің әруақтары. Олар аралдар тізбегінің кең аумақтарында кезігіп, оттықтар тобы арқылы көрінеді. Әдетте оларды бұрынғы ірі шайқас болған жерлерде кездестіруге болады (мысалы, Оаху аралындағы Нуʻuanu Pali). Аңызға сенсек, егер түнгі шерушіге тіке қарасаң, мәңгілікке олармен бірге қалуға мәжбүр боласың, бірақ егер олар сенің туысыңды алып кеткен болса, құтыласың. Гавайлықтар түнгі шерушілердің алдында қарнымен жерге жатып, бетін төмен қаратып, көзбен байланыстан сақтану керек, үнсіз болу керек, тыныс алуды баяулату керек және қозғалмау керек дейді. Кейбіреулер олар сені қоздырып, реакцияңды тексеруі мүмкін, содан кейін сені алып кетуі мүмкін деп айтады. Моаналуа бақшасы – түнгі шерушілердің кезігетін көптеген жерлердің бірі.

Нуауауэу пали арқылы шошқа етін тасымалдайтын

Оаху аралының жергілікті фольклорында Гонолулу мен Шығыс Оахуды байланыстыратын Пали тас жолы арқылы шошқа етін алып өтуге болмайды дейді. Әңгімелер әртүрлі, бірақ классикалық аңыз бойынша, егер біреу ескі Пали жолымен (қазіргі Пали тас жолы емес) автомобильмен шошқа етін тасымалдаса, автомобиль жолдың белгілі бір жерінде тоқтап, шошқа етін көліктен шығарғанша қайта іске қосылмайды. Кейбір нұсқаларында шошқа еті шикі болуы керек; басқаларында бұл қараңғыда болады. Кейбір нұсқаларында автомобиль тоқтағанда ақ ит немесе холукудағы қарт әйел пайда болады, сонда сіз итке шошқа етін беруіңіз керек, сонда ғана жолыңызды жалғастыра аласыз. Бұл аңыздың тамыры ежелгі Гавай мифологиясына дейін жетеді. Аңызға сәйкес, Гавайи вулканының құдайы Пеле мен жартылай құдай Камапуа‘а (жартылай адам, жартылай шошқа) арасында шиеленіс болды, және олар бір-бірін зияраттамауға келісті. Егер біреу Пали арқылы шошқа етін алып өтсе, ол символикалық түрде Камапуа‘аның бір бөлігін бір жағынан екінші жағына алып өтеді, ал Пеле мұны болдырмайды делінеді. Басқаша айтқанда, аңыз сиқырлы итке байланысты, оны өлтіріп, пісіріп, 'умекеге салып, Палиден алып өту үшін және қылмыскердің анасына/әйеліне сыйлық ретінде беруге арналған. Ежелгі Гавайиде әйелдер шошқа етін жемеді, бірақ ит етін жеуге рұқсат етілді. Иттің иесі оның соңынан еріп, шақырып, ит тіріліп, 'умеке' ішінен жауап берді, бұл тасымалдаушыны таяғын тастап, қашуға мәжбүр етті. Содан кейін ит иесіне қайта оралды. Ит еті американдық миссионерлерге ұнамады, олардың ықпалымен әңгімедегі ит еті шошқа етіне айналды. Пеле/Камапуа‘а оқиғалары оқиғаға сәйкес келу үшін бейімделді, ақ холукудағы қарт әйел де Пеле, бірақ ол да басқа әңгімелерден өзгешеленеді.

Ке-алии-ай Канака (адамды жейтін бас)

Кеали аи Канака туралы аңыз 18-шы ғасырдың ортасынан соңына дейін жетіп, екі аралды қорлаған каннибалдық бас болып кеткен Кокоа есімді адамды баяндайды. Жастығында ол адам етіне құмар, белгілі жауынгер болған. Оның тарихы Оахуда басталып, Оахуда аяқталады. Ол адамның дәміне қалай маңдайшалық құштар болғанын ешкім білмейді, бірақ оның қауымы оны ашқаннан кейін ол үйінен тез шығарылды. Ол шағын топтас адамдарын алып, Вайанаэ тауларына көтерілді, бірақ олар дереу жоғалып кетті. Кейін Кокоа және оның серіктері Кауаи жағалауына келген қоныс аударушылар болып танылды, олар белгісіз жерден келгендей көрінді. Сол кездегі Кауаи королі оларды қабылдады және тіпті олар мен өзінің ойлаған гавайиліктер арасындағы көптеген айырмашылықтарды байқады. Олардың терісінің түсі әдеттегіден қараңғырақ, сөйлеу әдебиеті ерекше және олардың арасында біртұтас заңдардың жоқтығы. Ең бастысы, олардың діни амалдары мүлдем қарама-қайшы болды. Кокоа, өзін Ка Ло деп атады, бастапқыда Кауаи қауымына оңай сіңіп кетті. Олар қоғамдық тойларда көршілері сияқты тойлап, ойнады. Бірақ құпия жиындарында олар құрбандарын, кейде балаларды пісіріп жеп, етін шошқа етіне ұқсатып жасыратын. Олардың тобының жоғары лауазымды мүшелері, атап айтқанда Ка Ло мен оның қызы, көптеген татуировкалармен және қабықтан жасалған зергерлік бұйымдармен безендірілген. Басшының өзі басынан аяғына дейін табиғат әлемінің татуировкаларымен жабылған. Ол қызын жергілікті басшыға үйлендірді, бірақ бұл оның халқы үшін де, оның ауданына жақын Кауаи ауылы үшін де жақсы аяқталмады. Оның қызы, оларды білмей, капу ережесін бұзып, өлтіріледі. Осы оқиғаға ашуланған Ка Ло және оның ізбасарлары өздерінің адам жегіштік табиғатын көрсетті. Олар тапқан адамдарды тұтқындап, той жасады. Осыдан кейін олар Оахуға қашып, Вайанаэ шатқалына жасырын сығынып, "Халеману" (Қол үйі) деп аталатын үстірттікке тығылды. Бұл оқшауланған жерге тек бір жолмен жаяу жетуге болады, және олар сол жолмен келетін әркімге аң аулап, шабуылдайтын. Бұл жағдай біраз уақытқа созылды, содан кейін Хоаханау есімді адамның інісі ұрланып, орманға сүйретілді. Хоаханаудың өзі де мықты адам болған, бірақ Ай Канаканың құбыжық мінезін көргенде, ол сол жерден қашып кетті. Ол келесі бірнеше айын денесі мен реакциясын жетілдіруге, өзінің сөзіне жеткен кез келген күресшіге қарсы қатал жаттығулар мен жекпе-жектерге арнады. Реванш уақыты келгенде, ол денесін майға малып, жолға жақындап, жауын атын атап шақырды. Ай Канака, содан кейін Ка Ло, алдымен Кокоа, үйінен шығып, қарусыз шайқасқа мақтанышпен келісті. Олардың жекпе-жегі басталғанда, ол жас жігіттің денесін ұстай алмайтынын, соққыға соққы бере алмайтынын түсінді. Оны қайта-қайта жерге лақтырып, ол үйіне қашып, қару іздеуге тырысты, бірақ оны ұстап алып, тепе-теңдігінен шығарып, үстірттігінен төмендегі тікенді ағаштардың арасына лақтырып жіберді.

Жасыл әйел

Жасыл әйел туралы әңгіме – балаларымен бірге Вахиава шатқалын, ішінде Вахиава ботаникалық бағы бар жерді, зерттеуге баратын әйелдің хикаясы. Бір күні саяхат барысында оның бір баласы жоғалып, қайта табылған жоқ. Әңгімеге сүйенсек, ол әлі де сол шатқалды аралап, баласын іздеп жүр, және шатқалда кездескен кез келген баланы алып кетеді. Көк түсті, мүк немесе саңырауқұлақпен жабылған әйелді шатқалда көргендердің көптеген хабарлары бар. Ал кейбіреулер жасыл әйелдің жапон мифологиясындағы каппа деп аталатын жаратылысқа өте ұқсас екенін айтады. Бұл жаратылыс – балаларды жеу үшін ұрлайтын, тасбақаға ұқсайтын адам тәрізді жаратылыс деседі. Соңғы рет оны 1980-жылдардың ортасы мен соңында көргендер болған. Бүгінгі таңда балалар мен жасөспірімдер түнде шатқал үстінен өтетін көпірден жүгіріп өтуге бір-бірін шақырады. Көптеген адамдар бұл әңгімені балалардың өздігінен шатқалға кірмеуі үшін құрастырылған дейді.