Кіріспе

Ұлыбританияның мамандандырылған полиция күштері

Азаматтық ядролық полициясы (CNC) (Уэльс тілінде: Heddlu Sifil Niwclear) – Ұлыбританиядағы кез келген тиісті ядролық объектіде құқық тәртібін сақтау және қауіпсіздік қамтамасыз етуге, сондай-ақ Ұлыбритания аумағында тасымалданатын ядролық материалдардың қауіпсіздігін қорғауға жауапты арнайы полиция күші. Аталған күште 1500-ден астам полиция қызметкері мен көмекші персонал жұмыс істейді. Күштің офицерлері, қорғалатын саланың ерекшелігіне байланысты, қару қолдануға уәкілетті. CNC 2005 жылғы 1 сәуірде құрылды, ол 1955 жылы құрылған бұрынғы Атом энергиясы жөніндегі полиция күштерін алмастырды. CNC Ұлыбританияның ядролық қаруларын күзетпейді; бұл міндеттің орындалуы Ұлыбритания Қарулы Күштері мен Қорғаныс Полициясы Министрлігінің жауапкершілігінде.

Рөл

CNC-нің негізгі міндеті – бүкіл Ұлыбританиядағы азаматтық ядролық объектілер мен материалдарға қарулы күзет және қауіпсіздік қамтамасыз ету, сондай-ақ лицензияланған ядролық объектіге кез келген шабуылға қарсы дайындық күйін сақтау. CNC 2004 жылғы Энергия туралы заңның 3-тарауының 51–71-тармақтарында құрылған. Заңда Азаматтық ядролық полиция органы мен бас комиссар лауазымы белгіленді, комиссарлардың өкілеттіктері анықталды, Ұлыбритания полициясының инспекциясы күшті тексеруге міндетті, сондай-ақ бірнеше басқа заңдарға өзгерістер енгізілді. Ол Ішкі істер министрлігінің емес, Бизнес, Энергетика және Өнеркәсіптік стратегия министрлігінің қарауында. CNC-нің 2010–2011 жылдарға арналған жылдық есебінде (15-бетте) «азаматтық ядролық объектілердегі полиция қызметкерлері тіркеген қылмыстардың саны аз. Қылмысты басқару және тергеу полицияның міндеттеріне кірмейді» делінген. CNC полиция күші болғанымен, бұл мәлімдеме CNC полиция қызметкерінің негізгі міндеті құқық қорғау емес, қарулы күзетпен қамтамасыз ету екенін көрсетеді. Бұл рөлді полиция күшінің саны шамалас аумақтық полиция күштерімен салыстырғандағы жылдық тұтқындаулар саны да растайды. 2016 жылы CNC қызметкерлері 24 адамды тұтқындады. Бұл көрсеткіш Дорсет полициясымен салыстырылады, олар соңғы жылдық есептемеде шамамен бірдей сандағы офицерлермен жыл сайын 7460 адамды тұтқындады. 2010–2011 жылдары CNC 12 адамды тұтқындады, бірақ екеуі орнында босатылды (біреуі іздеуте емес екені анықталды, екіншісі күдікті шабуылға қатысты полициялық шаралар орынсыз деп танылды). 2012 жылдың 1 қазанынан 2019 жылдың 31 наурызына дейін CNC бас комиссары зейнеткер полковник Майкл Гриффитс болды. Оның орнына бұрын Темза аңғары полициясының бастығы болған, сондай-ақ Ұлттық полиция басшылары кеңесінің атыс қаруын бақылау жөніндегі жетекшісі Саймон Честерман бас комиссар болып тағайындалды. Жаңа уақытша бас комиссардың орынбасары – 1989 жылдан бері Мерсисайд полициясында қызмет ететін, Корольдік инженерлерде сегіз жыл қызмет еткен Крис Армит. Жаңа уақытша көмекші бас комиссар – Дункан Ворселл, ол өзінің мансабының барлық кезеңінде полицияда қызмет етті. Бұрын ол Солтүстік және Шотландиядағы дивизия командирі, Селлафилдтегі операциялық бөлім командирі және бас қару-жарақ нұсқаушысы болды. Көптеген британдық полиция күштерінен айырмашылығы, барлық жетекші CNC офицерлері міндеттерін орындау кезінде әдетте қарулы болады. CNC офицерлері сондай-ақ Pacific Nuclear Transport Limited кемелеріндегі қару-жарақтарды пайдаланады, бұл компания International Nuclear Services-тің еншілес компаниясы болып табылады және ядролық отынды және қайта өңделген уранды тасымалданумен айналысады, ал оның тікелей басшысы – Ядролық жою басқармасы. Мұндай кемелерде қарулы полициядан құралған күзет тобы болады. CNC ядролық қарсылық білдірушілерге қарсы жасырын операциялар жүргізуге уәкілетті. 2009 жылдың шілдесінде судья Кристофер Роуз CNC-нің «жасырын іс-әрекетке қатысты тәсілі ерекше кәсібилікті көрсетеді» деді. Ол хабарландырушылардан алынған ақпаратты сақтау жүйесі «жақсы жұмыс істеп жатқанын» және «жоғарғы офицерлер жасырын бақылауды ұзақ мерзімді қажеттілік ретінде қарастыратынын» анықтады.

Қаржыландыру

Қаржыландыру Ұлыбританиядағы он ядролық электр стансасын басқаратын компаниялардан түседі. Оның шамамен үштен бірін Селлафилдке иелік ететін Ядролық нысандарды жою басқармасы төлейді. Қаржының шамамен бес бөлігінен бірін EDF компаниясының жекешелендірілген еншісіндегі British Energy төлейді. 2009 жылғы маусымда EDF қауіпсіздік басшысы күштер бюджетін "бізге уақтылы және қанағаттанарлық түсіндірме бермей" асырып кеткеніне шағымданып айтқан. Сала CNC және Ұлыбритания қауіпсіздік қызметтерімен тұрақты байланыста екенін мойындайды. Бұл MDP және BTP офицерлеріне белгілі бір жағдайларда өздерінің табиғи құзыретінен тыс әрекет етуге мүмкіндік береді. CNC 1996 жылғы Полиция туралы заңтың 24 және 98-баптарында (Англия мен Уэльс, Шотландия, Солтүстік Ирландия және BTP полиция күштері арасындағы өзара көмек) немесе 1987 жылғы Қорғаныс министрлігі полиция туралы заңның 3а-бабында (MDP-дан өзара көмек) қарастырылған өзара көмек шараларына кірмейді. Дегенмен, 2004 жылғы Энергия туралы заңның 59-бабы CNC офицерлеріне CNC басшысы мен жергілікті полиция басшысы арасындағы келісімдер бойынша өзара көмек көрсету кезінде өздерінің табиғи құзыретінен тыс әрекет етуге мүмкіндік береді. 2005 жылы CNC офицерлері Шотландиядағы Гленегльс маңында өткен G8 саммитіне қатысты Ұлыбританияның барлық полиция күштерін қамтыған полиция операциясына қатысты. 2009 жылғы су тасқыны кезінде офицерлер Камбрия полициясына қолдау көрсету үшін жіберілді. 2010 жылғы 2 маусымда 27 CNC офицері Камбрия полициясына қарулы Дэррик Бердті іздеуге көмектесу үшін жіберілді. Батыс Камбрия аймағындағы сапарында Берд 12 адамды өлтіріп, 25 адамды жарақаттады. Офицерлер 2012 жылғы Лондон Олимпиадасына және 2014 жылғы Уэльстегі НАТО конференциясына да жіберілді. 2015 жылы үш ай бойы он CNC офицері Лондонның Британдық көлік полициясының терроризмге қарсы қолдау бөліміне жіберілді. Бұл бөлімше Лондондағы атыс қаруын ұстайтын офицерлердің жетіспеушілігін толықтыруға көмектесті. CNC және Ішкі істер министрлігінен жасалған баспасөз хабарламасы өзара көмек көрсету рөлін кеңейтуге қабылданған өзгерістер туралы мәлімет береді (2016 жылғы 7 наурыз). Онда CNC бас констеблінің орынбасары Саймон Честерманның сөзі келтірілген: «Бұл ынтымақтастық келісіміне қол қою бас констебльдерге CNC AFO офицерлерін өздерінің юрисдикциясында қажетті уақытқа жұмыс істеу үшін ресми түрде сұрауға және алуға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта CNC офицерлері 2004 жылғы Энергия туралы заңда көрсетілгендей, ядролық нысанның бес шақырымдық радиусы ішінде ғана полиция өкілеттігіне ие, ал бұл келісім, жағдай қажет болса, елдегі кез келген полиция күшіне қолдау көрсету үшін офицерлер қажет болғанда бұл шектеуді жояды». 2017 жылғы 22 мамырда Манчестер аренасындағы жарылыстан кейін күштер бүкіл Ұлыбритания бойынша 450-ден астам AFO офицерлерін орналастырды. Бұл шара Ұлыбританиядағы қауіп деңгейінің ауырдан күрделіге дейін көтерілуінен кейін жасалды. «Температор» операциясы іске қосылды және әскерилер ядролық лицензиясы бар нысандарда CNC офицерлерін ауыстыру үшін жіберілді. CNC офицерлері Нортумбрия полициясына, Үлкен Манчестер полициясына, Мерсисайд полициясына, Оңтүстік Йоркшир полициясына, Батыс Йоркшир полициясына, Стаффордшир полициясына, Батыс Мидлендс полициясына және Оңтүстік Уэльс полициясына қолдау көрсету үшін жіберілді. CNC 2017 жылы 15 қыркүйектегі Парсонс Грин пойызындағы жарылыстан кейін «Температор» операциясына қайтадан қатысты. Бұл шара бұрынғысына қарағанда қысқа болғанымен, Ұлыбритания бойынша көптеген офицерлерді қамтыды.