Карла Дель Понте: Халықаралық қылмыстық сот прокурорының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Халықаралық құқықтанушы Карла Дель Понте (Carla Del Ponte; 9 ақпан 1947 жылы туған) – Швейцарияның екі Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық қылмыстық соттарының бұрынғы бас прокуроры. Швейцарияның бұрынғы бас прокуроры, ол 1999 жылдың тамызында Луиза Арбурдың орнына бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналдың (МКТЮ) және Руанда бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналдың (МКТР) прокуроры болып тағайындалды. 2003 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Дель Понтені МКТР прокуроры лауазымынан алып тастады және оны Руанда президенті Кагаменің қысымымен Хасан Бубакар Джалоумен алмастырды, ол оның тутсилерге жасалған қылмыстарды тергеу әрекеттеріне кедергі келтірді. Ол 2008 жылдың 1 қаңтарына дейін МКТЮ прокуроры қызметін атқарды, содан кейін оның орнын Серж Браммерц басты. Дель Понте бұрын үйленген, оның бір ұлы бар. 2008 жылдан 2011 жылдың ақпанына дейін Аргентинадағы Швейцария елшісі болды.

Ерте өмір және білім

Дел Понте 1947 жылы Швейцарияның Бигнаско қаласында дүниеге келген. Оның ана тілі - итальян тілі, ал неміс, француз және ағылшын тілдерін мүжіл түрде меңгерген. Дель Понте Берн мен Женевада, сондай-ақ Ұлыбританияда заң білімін алды. Ол 1972 жылы заң магистрі (LL.M.) дәрежесін алды. Оқуын аяқтағаннан кейін Дель Понте Луганодағы жеке заң фирмасына жұмысқа орналасты, 1975 жылы жеке практикасын ашу үшін фирмадан кетті.

Швейцариядағы прокурор

1981 жылы Дель Понте тергеу судьясы, кейіннен Лугано округінің прокуратурасында прокурор болып тағайындалды. Прокурор ретінде ол ақша жылу, алаяқтық, есірткі саудасы, қару-жарақ контрабандасы, терроризм және тыңшылық қылмыстарына қатысты істермен айналысты, көбінесе Швейцарияның әлемдік бизнес орталығы ретіндегі рөлінде құрылған көптеген халықаралық байланыстарды зерттеді. Қызмет еткен кезеңінде Дель Понте Еуропада Сицилия мафиясының Швейцариядағы ақша жылу операциясын тоқтатуы, Швейцарияда заңсыз қаржыны сақтаған бұрынғы кеңестік блоктың шенеуніктерін қудалауы және кейбір жағдайларда Латын Америкасымен бірлесіп, ақшаны заңсыз иемденген күдікпен швейцариялық банкирлерді тергеуі арқасында танымал болды. Сондай-ақ, ол Пәкістанның бұрынғы премьер-министрі Беназир Бхутто мен оның күйеуі Асиф Али Зардариге қарсы ақша жылу айыптауларына қатысты дәлелдер ұсынды. Осы кезеңде ол тергеу судьясы Джованни Фальконемен бірге швейцариялық ақша жылушылар мен итальяндық есірткі саудасы арасындағы байланысты, «пицца байланысы» деп аталатын құпия желіні анықтады. Фальконе мафияның үлкен бомбасынан қаза тапты. Дель Понте одан сәттірек болды, өйткені оның Палермодағы үйінің негізіне орнатылған жарты тонна жарылғыш зат уақытында табылып, қастандықтан зардапсыз құтылды. Фальконенің өлімі Дель Понтені ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресуде нығайтты. Коза Нострадағы жаулары оны «La Puttana» («сатылған әйел») деп атайды. Осылайша ол Швейцарияда тәулік бойы күзетілген және броньды автомобильді қажет ететін алғашқы қоғамдық тұлға болды. 1990 жылдардың соңында Дель Понте және Юрий Скуратов, Филиппе Туровердің куәлігімен, жоғары лауазымды ресейлік шенеуніктерге қатысты ресейлік сыбайлас жемқорлықты тергеді. Бұрын итальян және неміс салық органдары да тергеу бастаған болатын. 2000 жылдың басында Филиппе Туровер Швейцариядағы резиденциясынан Мәскеу прокурорларына хабарлама жіберді: «Мен Путин туралы сөйлесуге дайынмын. Әрқашан сіздің Туроверіңіз». Алғашқы тергеуді Скуратов пен Георгий Тимофеевич Чуглазов басқарды, бірақ Чуглазов Владимир Устиновтың ұсынуымен Ресей Бас Прокурорының кеңесшісі болып тағайындалды. Устинов Скуратовты Ресей Бас Прокуроры лауазымынан Борис Ельциннің 1999 жылдың 2 сәуірінде жұмыстан босатуынан кейін алмастырды. Чуглазов тамыз айында куәгерлерді тексеруге және банк және басқа да құжаттарды алуға Швейцарияға баруға бірнеше күн қалғанда істен алынды. Ресейлік прокурор Руслан Тамаев Ресейге қатысты тергеуді басқарды, ол оның жартылай бауырлары Хасан мен Хусейн есірткі мен қаруды заңсыз иеленгені үшін айыпталып, тергеуден алынғаннан кейін аяқталды. Бірнеше айдан кейін оның жартылай бауырларына қатысты айыптар алынып тасталды. Владимир Путин Павел Бородинді Ресей-Беларусь одағының мемлекеттік хатшысы (госсекретаря союзного государства Россия Белоруссия) дипломатиялық лауазымына тағайындады, бұл Бородинге қылмыстық қудалаудан дипломатиялық иммунитет берді және Бородиннің қылмыстық әрекеттеріне қатысты тергеуді тоқтатты. 1999 жылы Швейцарияның жоғарғы соты оның кеңсесінің Мексиканың бұрынғы президенті Рауль Салинас де Гортариге тиесілі швейцариялық шоттардан 90 миллион долларды тәркілеуін жоққа шығарғанда, Дель Понте кері соққыға ұшырады. Сот Дель Понтеге 90 миллион долларды тек есірткі саудасынан түскен ақшаны қамтиды деген күдікпен алып қоюға құқығы жоқ деп шешім шығарды. Бірақ бұл шешім Салинасты айыптаудан босатпады. 2003 жылдың тамызында Руандадағы геноцид ісі бойынша төрт жыл қызмет еткеннен кейін, Дель Понте саяси себептермен қызметтен алынып, оның орнына Хасан Бубакар Джалоу тағайындалды. Карла Де Понте президент Кагамеге ренжігенін, өйткені ол президент Пауль Кагаменің Руандалық патриоттық майданының соғыс қылмыстарын қудалауды талап еткенін мәлімдеді. 2004 жылы Intellectum веб-сайтына берген сұхбатында ол Бин Ладен мен Саддам Хусейнді ICTY-де соттағысы келетінін батыл айтты. 2005 жылы ол Ватиканды Хорватияның ең іздестірілген соғыс қылмыстарынан күдікпен Анте Готовинаның тұтқындалудан қашуына көмектескен деп айыптады. Кейін ол ICTY-де барлық айыптардан ақталды. Хорватия Рим-католик шіркеуінің басшысы Хорватия епископтар конференциясы Дель Понтенің айыптауларын жоққа шығарды. Оның өкілі Антун Сулжич конференцияның «генерал Готовинаның қайда екені туралы білімі жоқ немесе белгілері жоқ» деді. 2007 жылдың 30 қаңтарында Дель Понте «қалыпты өмірге оралу уақыты келді» деп, жыл соңында ICTY-де Бас прокурор лауазымынан кету ниеті туралы мәлімдеді. 2008 жылдың 1 қаңтарында ол Серж Браммерцпен алмастырылды.

In 1981, Del Ponte was appointed an investigating magistrate, and later public prosecutor at the Lugano district attorney's office. As public prosecutor, she dealt with cases of money laundering, fraud, drug trafficking, arms smuggling, terrorism and espionage, often looking into the many international links forged in Switzerland's role as a global business centre. During her time in office, Del Ponte became well known in Europe for breaking a Sicilian Mafia money laundering operation in Switzerland, pursuing former Soviet bloc officials who may have been stowing illegal funds in Switzerland and investigating Swiss bankers suspected of misappropriating money, in some cases in collaboration with Latin Americans. She also produced the evidence for Pakistan to bring money laundering charges against Benazir Bhutto, a former Prime Minister, and her husband, Asif Ali Zardari. It was during that period that she and Investigative Judge Giovanni Falcone uncovered the link between Swiss money launderers and the Italian drug trade in the so called "pizza connection." Judge Falcone was killed by a large Mafia bomb. Del Ponte was more fortunate as half a tonne of explosives planted in the foundations of her Palermo home were discovered in time for her to escape the attempted assassination unhurt. Falcone's death nurtured Del Ponte's resolve to fight organised crime. Her enemies in the Cosa Nostra call her "La Puttana" ("the whore"). She therefore became the first public figure in Switzerland to require round the clock protection and an armour plated car. In the late 1990s, Del Ponte and Yuri Skuratov with Filipe Turover providing evidence investigated Russian corruption involving high ranking Russian officials. Earlier, both Italian and German Tax officials had started investigations. In early 2000, Filipe Turover sent messages from his residence in Switzerland to Moscow prosecutors "I'm ready to talk about Putin. Always your Turover." ("Готов говорить о Путине. Всегда ваш Туровер.") Although the initial investigations were headed by Skuratov and Georgy Timofeyevich Chuglazov (Георгий Тимофеевич Чуглазов), Chuglazov was promoted to adviser to the Prosecutor General of Russia by Vladimir Ustinov, who replaced Skuratov as Prosecutor General of Russia after Boris Yeltsin fired Skuratov on 2 April 1999; Chuglazov was taken of the case just days before he was to travel to Switzerland in August to depose witnesses and to receive bank and other documents. The Russian prosecutor Ruslan Tamaev headed the Russian investigations which ended when his half brothers Hasan and Hussein were charged with illegal possession of drugs and weapons and he was subsequently removed from investigations. A few months later the charges against his half brothers were dropped. Vladimir Putin appointed Pavel Borodin to the diplomatic post of Secretary of the State of the Russia—Belarus Union (госсекретаря союзного государства Россия Белоруссия) which gave Borodin diplomatic immunity from prosecution and ended further investigations into Borodin's criminal activities. In 1999, Del Ponte suffered a setback when Switzerland's highest court overturned the confiscation by her office of $90 million from Swiss accounts belonging to Raúl Salinas de Gortari, the brother of a former President of Mexico. The court ruled that Del Ponte had no authority to seize the $90 million only on the suspicion that it included money from drug trafficking. But the ruling did not absolve Salinas of the charges. In August 2003, after being on the Rwandan genocide case for four years, Del Ponte was removed from the appointment for political reasons and replaced by Hassan Bubacar Jallow. Carla De Ponte stated that she had fallen foul of President Kagame because she insisted also on prosecuting the alleged war crimes of President Paul Kagame's Rwandan Patriotic Front. In an interview in Intellectum website in 2004 she boldly stated that she would like to try in ICTY Bin Laden and Saddam Hussein. In 2005, she accused the Vatican of helping Croatia's most wanted war crimes suspect Ante Gotovina evade capture. He has since been acquitted of all charges by ICTY. The Croatian Bishops' Conference, which heads the Croatian Roman Catholic Church, dismissed Del Ponte's allegations. Its spokesman Antun Suljic said the conference "has no knowledge or indications of the whereabouts" of General Gotovina. On January 30, 2007 Del Ponte announced her intention to resign as Chief Prosecutor at the ICTY at the end of the year, stating it was "time to return to normal life." She was succeeded by Serge Brammertz on January 1, 2008.

Швейцариялық дипломаттық мансап

Дель Понте 2008 жылдың қаңтарынан 2011 жылдың басына дейін Аргентинадағы Швейцария елшісі болып қызмет етті, содан кейін зейнетке шықты.

Зейнеткерліктен кейін

2012 жылдың қыркүйегінен 2017 жылдың тамызына дейін Дель Понте БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының басшылығымен Сирия Араб Республикасы бойынша тәуелсіз халықаралық сараптамалық комиссиясының мүшесі болды. 2013 жылдың мамыр айында ол Сириялық оппозицияны химиялық қару қолданған деп айыптады, бұл пікір Батыс елдерінің көптеген үкіметтік шенеуніктерімен қарама-қайшы болды. Ол: «Бізге әлі де тергеуді тереңдету, жаңа куәгерлердің куәліктерін тексеру және растау қажет, бірақ қазірге дейін анықтағанымыз бойынша, зарин газын режимге қарсы күштер қолданып отырған сияқты». Келесі күні, Дель Понтетің мәлімдемесіне жауап ретінде Комиссия «Сириядағы қақтығысқа қатысушы тараптардың кез келгенінің химиялық қару қолданғаны туралы нақты қорытындыға келмегенін» түсіндіретін баспасөз хабарламасын жариялады. 2014 жылдың наурыз айында Комиссия Хан әл-Ассалға жасалған химиялық шабуылда қолданылған химиялық агенттердің 2013 жылдың тамызындағы «Аль-Гутада қолданылғандармен» бірдей ерекше белгілері бар екенін көрсететін есеп жариялады. Есепте сондай-ақ, «қолданылған агенттердің сипаты, сапасы және мөлшері туралы» бар дәлелдерге сүйене отырып, «Аль-Гута» шабуылын жасағандардың «Сирия армиясының химиялық қару қорына қол жеткізген болуы мүмкін» екені айтылды. Алайда, ешбір жағдайда комиссия химиялық шабуылдардың жасаушыларын анықтау үшін «дәлелдік талаптарына» жете алмады. 2017 жылдың тамызында Дель Понте халықаралық қауымдастықтың қолдау көрсетпеуіне наразы болып, комиссиядан кетті: «Біз Сирияда жасалған барлық қылмыстар үшін арнайы трибунал құру туралы халықаралық қауымдастықтан және Қауіпсіздік Кеңесінен қаулы ала алмадық. Сирияда жеті жыл бойы қылмыс жасалып, толық бейбасқалық орнады. Бұл қабылдауға келмейді». Ол Ресейді бұл әрекеттің алдын келуі үшін айыптады: «Қазір прокурор біздің жұмысымызды жалғастырып, соғыс қылмыскерлерін арнайы сот алдына әкелуі керек. Бірақ Ресей БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде вето құқығын қолданып, осының алдын келіп отыр». Ол комиссия президент әл-Ассадты соғыс қылмыстары үшін айыптауға жеткілікті дәлелдер жинағанын мәлімдеді. Бұған жауап ретінде АҚШ және Канаданың әскери және азаматтық шенеуніктеріден түрлі жағымсыз пікірлер келді. Дель Понте кеңсесі төрт күннен кейін мәлімдеме жасады: «Югославия халықаралық трибуналының прокуратурасы НАТО-ны тергеп отырған жоқ. Косово қақтығысы кезінде НАТО-ның әрекеттеріне қатысты ресми тергеу жүргізілмеген».

From September 2012 to August 2017, Del Ponte was a member of the Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic, under the auspices of the UN High Commissioner for Human Rights. In May 2013, she accused the Syrian rebels of using chemical weapons, a view diametrically opposed by the majority of Western government officials. She stated, "We still have to deepen our investigation, verify and confirm (the findings) through new witness testimony, but according to what we have established so far, it is at the moment opponents of the regime who are using sarin gas." The following day, in an apparent reaction to Del Ponte's comments, the Commission issued a press release clarifying that it "has not reached conclusive findings as to the use of chemical weapons in Syria by any parties in the conflict". In March 2014, the Commission published a report that stated that the chemical agents used in the Khan al Assal chemical attack bore "the same unique hallmarks as those used in Al Ghouta" in the August 2013 chemical attack. The report also indicated, based on "evidence available concerning the nature, quality and quantity of the agents used" that the perpetrators of the Al Ghouta attack "likely had access to the chemical weapons stockpile of the Syrian military". In none of the incidents, however, was the commission's "evidentiary threshold" met in regard to identifying the perpetrators of the chemical attacks. In August 2017, Del Ponte resigned from the commission, due to frustration at the lack of support from the international community: “We could not obtain from the international community and the Security Council a resolution putting in place a tribunal, an ad hoc tribunal for all the crimes that are committed in Syria Seven years of crime in Syria and total impunity. That is not acceptable.” She blamed Russia for vetoing action: "Now a prosecutor should continue our work and bring the war criminals before a special court. But that is exactly what Russia is blocking with its veto in the U. N. Security Council". She said that the commission has gathered enough evidence for president al Assad to be convicted of war crimes. That was followed by various negative official responses, military and civilian, from the US and Canada. Del Ponte's office subsequently issued a statement dated four days later: "NATO is not under investigation by the Office of the Prosecutor of the ICTY. There is no formal inquiry into the actions of NATO during the conflict in Kosovo".

Органдарды заңсыз әкелу туралы айыптар

2008 жылы Дель Понте «Аң аулау» атты кітабын жариялады, онда ол Косово албандары 1999 жылы Косово соғысы аяқталғаннан кейін ұсталған сербтердің адам мүшелерін контрабандалық жолмен әкеткенін мәлімдеді. Оның кітабы халықаралық дау тудырды. Бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибунал Дель Понтенің айыптауларына қатысты былай мәлімдеді: «Трибунал бұрынғы прокурор Карла Дель Понтенің өзінің атымен итальян тілінде жақында жарық көрген кітабында адам ағзаларын сату туралы өте ауыр айыптаулар туралы хабардар. Мұндай айыптауларды қолдайтын ешқандай дәлел трибунал судьяларына ұсынылмаған». 2008 жылдың 4 сәуірінде Human Rights Watch Косовоның премьер-министрі Хашим Тачи мен Албанияның премьер-министрі Сали Беришадан осы мәселе бойынша халықаралық бақылаумен тергеу жүргізуді сұрады. Олар хаттарға жауап бермеді, керісінше, Дель Понтенің мәлімдемелерін негізсіз деп жариялады. 2008 жылдың 5 мамырында Human Rights Watch Дель Понте айыптауларын «ауыр және сенімді» деп атады және Тирана мен Приштинаны ынтымақтастыққа шақырды. Дель Понте құрбандардың саны 300-ден астам соғыстан жоғалып кеткен сербтер екенін мәлімдеді. «Соғыстан кейін Косово мен Албанияда орын алған қорқынышты зұлсалыстар туралы сенімді және ауыр айыптаулар пайда болды», - деді HRW-нің төтенше жағдайлар жөніндегі аға зерттеушісі Фред Абрахамс. 2008 жылы Еуропа Кеңесінің Парламенттік Ассамблеясы тергеу жүргізуге рұқсат берді және Дик Мартиді Парламентке қорытындыларын баяндауға тағайындады. Еуропа Кеңесінің баяндамасының жобасына сәйкес, премьер-министр Хашим Тачи 1998-1999 жылдардағы қақтығыстан кейін серб тұтқындарының мүшелерін саудалаудағы негізгі тұлғалардың бірі болды. 2012 жылдың қарашасында премьер-министр болғанға дейін Косово Азаттық Армиясының командирі Рамуш Харадинаж және осы мәселе бойынша айыпталған барлық адамдар екінші рет айыптаудан босатылды. Дель Понте Борис Малагурскидің «The Weight of Chains 2» (2014) деректі фильмінде бұл мәселе туралы айтты. Сұхбатта ол БҰҰ-ның Косоводағы миссиясы Гаага трибуналына Косоводағы мүше саудасына қатысты қажетті дәлелдерді ұсынбағанын және «НАТО мен ЕҚК соғыстағы одақтастар ретінде бір-біріне қарсы әрекет ете алмайтынын» мәлімдеді.

In 2008, Del Ponte published a book The Hunt in which she claimed that the Kosovo Albanians had smuggled human organs of kidnapped Serbs after the Kosovo war ended in 1999. Her book created an international controversy. The International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia stated on Del Ponte's allegations: "The Tribunal is aware of very serious allegations of human organ trafficking raised by the former Prosecutor, Carla Del Ponte, in a book recently published in Italian under her name. No evidence in support of such allegations was ever brought before the Tribunal’s judges." On 4 April 2008, Human Rights Watch asked Kosovar Prime Minister Hashim Thaci and Albanian Prime Minister Sali Berisha to open investigations on the matter under international supervision. They ignored the letters and instead publicly rejected Del Ponte's claims as unsubstantiated. On 5 May 2008, Human Rights Watch called the Del Ponte allegations "serious and credible" and publicly called on Tirana and Pristina to cooperate. Del Ponte alleged that the victims were more than 300 Serbs missing from the war. "Serious and credible allegations have emerged about horrible abuses in Kosovo and Albania after the war," said Fred Abrahams, HRW Senior emergencies researcher of HRW. In 2008, the Parliamentary Assembly of the Council of Europe authorized an investigation and employed Dick Marty to report the findings to the Parliament. According to a draft Council of Europe report cited by The Daily Telegraph, Prime Minister Hashim Thaci was one of the key players in the traffic of organs of Serb prisoners after the 1998 99 conflict. In November 2012, Ramush Haradinaj, a commander of the Kosovo Liberation Army before becoming prime minister, and all of the accused in the matter were acquitted for the second time of the accusations. Del Ponte talked about the issue in Boris Malagurski's documentary film The Weight of Chains 2 (2014). In the interview, she claimed that the UN Mission in Kosovo did not provide the Hague Tribunal with the necessary evidence regarding organ trafficking in Kosovo and that "NATO and the KLA, as allies in the war, couldn't act against each other".