Кіріспе
«Private's Progress» – Джон Болтингтің 1956 жылғы британдық комедиялық фильмі. Басты рөлдерді Ян Кармайкл, Питер Джонс, Уильям Хартнелл және Терри Томас сомдаған. Сценарийі Джон Болтинг пен Фрэнк Харви Алан Хакнидің осы аттас романы негізінде жазылған.
Private's Progress is a 1956 British comedy film directed by John Boulting and starring Ian Carmichael, Peter Jones, William Hartnell and Terry Thomas. The script was by John Boulting and Frank Harvey based on the novel of the same name by Alan Hackney.
Сюжет
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жас студент Стэнли Виндраш британ армиясына қабылданады. Досы Иганнан өзгеше, Виндраш өте тартынқы сарбаз болғандықтан, сержант Саттонның басшылығымен Грейвстоун казармасындағы негізгі дайындықтан қиындықпен өтеді. Офицерлік іріктеу комиссиясынан өтпеген соң, ол майор Хичкоктың басшылығындағы уақытша бөлімшеге жіберіледі. Бұл жердегі сарбаздардың көпшілігі – жұмыстан жалтарушылар мен армияны тастап кеткендер, олардың бірі – рядовой Кокс, жұмысқа бармаудың жолдарын және билетсіз пойызға отырудың тәсілдерін үйретеді. Ақыры Виндраш жапон тілінен аудармашы болуға жіберіледі, онда ол үздік оқушы болады. Содан кейін оған үлкен ағасы, бригадир Трасеперсел хабарласады. Ол жоғары лауазымды офицерлері үшін тиімді бизнес-келісімдер жасағандығы үшін майор шенінен жылдам көтеріліп, қазір Соғыс министрлігінің жоғары офицері болып табылады. Ол құпия операцияға – «Шляпа» деп аталатын операцияға қатысуға шақырылады. Виндраш тез арада офицерлік шен алады және операция басталады. Ол еңбек етпей, немістерден ұрланған өнер туындыларын қайтару мақсатымен жоспарланған схемаға қатысады, бірақ шын мәнінде оларды ұрлап, екі алаяқ өнер сатушыға сату үшін қатысады. Барлығы Виндраштың бастапқыда операция үшін қажет болған неміс тілі емес, жапон тілін үйренгеніне таңғалады. Виндраш операциядан аман қалады, бірақ неміс формасында британдық әскерлерге түсіп қалады. Ол британдық екеніне ешкім сенбейді, оған дейін майор Хичкокпен кездеспейінше, ол Виндраштың тұтқын лагеріне басшылық етеді. Психикалық ауруға шалдыққан деп айыпталғаннан кейін ауруханаға жатқызылып, әскерден босатылады. Трасеперсел мен оның серігі, рядовой Кокс, өлімдерін сахналап қояды. Соғыс аяқталғаннан кейін Виндраш университетке оралады және Кокстің портфельмен келуіне таңғалады. Кокс, енді Корольдік әскери полициясының сержант Саттонымен қамауға алынады. Виндраш пен Трасеперсел өнер туындыларының жалған көшірмесінің көзі ретінде табылған. Виндраш әскери полицияға портфельдің ішіндегі – үлкен ақша сомасын – адалдықпен жариялайды және ол да алдамшылыққа қатысқан деп күдіктеніп қамауға алынады. Фильмнің соңғы эпилогы мен арнауында: «Бұл фильмді осы істен құтылғандардың барлығына құрметпен арнаймын» делінген.
Өндіріс
Фильм негізінен Шеппертон студиясында түсірілді, бірақ кейбір көріністер Рединг университетінің жатақханасы – Уантедж залында түсірілді. Соғыс министрлігі фильмнің соңы кінәлілердің ұсталғандай көрсетілгеннен кейін де, барлық ынтымақтастық туралы өтініштерді қабылдамады. Продюсерлер «Көруге болмайды, естімеуге болмайды, айтпауға болмайды» позасындағы үш офицердің суретін көрсететін титр енгізіп, «Продюсерлер ешкімнің ресми көмегіне алғыс айтады» деп жазды. Олардың 1959 жылғы «Мен жақсымын, Джек» комедиясында көптеген актерлер мен кейіпкерлер қайта пайда болды. «Жасақ» оқиғасына көптеген сілтемелер жасалған.
Кассалық жинақ
Фильм 1956 жылы британдық прокатта екінші орынды алды.
Сыни қабылдау
The Monthly Film Bulletin жазды: Бұл фильмнің жалпы құрметсіздігінің өзі құптатарлық; ол дерлік кез келген нысанаға – әскердегі күнделікті тірліктердің жалықтыруы мен мәнсіздігіне, Соғыс министрлігінің жоғары лауазымдарындағы сыбайлас жемқорлыққа, топтық санаға, кез келген біліксіздікке, интригаға және ресми ақымақтыққа қарсы тұруға дайын. Бір тілек – юмордың көбірек өткір болуы. Бұл жерде нағыз сатираға материал жеткілікті, бірақ сценарий және режиссура талаптарды төмендетіп, көңіл көтеруге баса назар аударады. Виндраштың өмірлік тәжірибесі оның өзінен тыс ештеңемен байланыстырылмаған; соғыстың шындығы көрсетілмегендіктен, маңызды контраст жоғалып, неміс өнер туындыларын тонау эпизодының мәні кетіп барады. Бұл әлемдегі барлық нәрсе абсурдты. Сонымен қатар, Иан Кармайкл – оның комедиялық шеберлігінің қуантарлық деңгейі болса да – Виндрашты шынайы түрде әдемі, күнәсіз адам ретінде көрсетпейді; ол тым ашкөз, тым көп біледі. Шаплиннің "Қарулы әскер" (1918) фильмін еске алғанда, тым анық әзілдің қаншалықты зиян келтіретінін түсінесің. Қалғандарында Терри Томас, Ричард Аттенборо және Кеннет Гриффиттің ойлы кейіпкерлік суреттері мен көптеген жақсы әзілдер бар. "Нью-Йорк Таймс" газеті былай жазды: "Болтингтер тапқыр сюжет ойлап шығарып, күлкілі сәттермен толтырды. Бірақ бәрі жарқырап, бірден сөніп кетеді".