Кіріспе
Кентерберийлік ертегілердің бір бөлігі. "Монахтың әңгімесі" – Джеффри Чосердің "Кентерберийлік ертегілерде" Хьюберд монах айтқан әңгіме. Бұл әңгіме жемқор шақырушы және оның Шайтанмен араласуына арналған. Оған дейін "Бат әйелінің әңгімесі", ал одан кейін "Шақырушының әңгімесі" келеді.
"The Friar's Tale" is a story in The Canterbury Tales by Geoffrey Chaucer, told by Huberd the Friar. The story centers on a corrupt summoner and his interactions with the Devil. It is preceded by The Wife of Bath's Tale and followed by The Summoner's Tale.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Жесір әйелден ақша талап етуге бара жатқанда, шақырушы Линкольн жасыл түсті киінген еменмен кездеседі, бұл заңсыздықпен айналысатын және аң аулаушылардың киетін костюмі. Екеуі бір-біріне бауырластық ант береді және өздерінің кәсіптерінің құпияларын бөліседі, шақырушы өзінің түрлі күнәларын мақтанышпен айтады. Емен өзінің ішіндегінің жын екенін жариялайды, шақырушы оған аз ғана таңғалып, тозақтың түрлі жақтары мен жын-перілердің бейнесі туралы сұрақтар қояды. Олар әрқайсысы ұсынылғанды қабылдап, оны бөлісуге уәде береді. Саяхаттары барысында, олар аттары уақытша батқан бір арбашыға кездеседі. Ол ашуланып, шайтан оларды алсын дейді. Бұны естіген шақырушы, жын неге оны сөзіне міндетті етіп, жылқыларды тартып алмайтынын сұрайды; жын, ол адамның айтқанының шындығы жоқ екенін, бұл оның "нияты" емес екенін, сондықтан оларды ала алмайтынын жауап береді. Олар жесір әйелдің үйіне жетеді. Шақырушы өзі жыннан да жақсы істей алатынын мәлімдейді және жесір әйелге істі тоқтату үшін пара беру үшін жалған сот шақыруын жасайды. Ол сондай-ақ, бұрынғы қарызы үшін одан жаңа табақ беруін талап етеді, ол оны зина жасады деген айыптан құтқару үшін айып төлегенін жалған айтады. Ашуланған қарт әйел шақырушыны жалған айыптарынан қайтпаса тозаққа жіберетінін айтады; шайтан оның "келісімін" растайды; шақырушының өкінуге ниеті болмағандықтан, жын оның денесі мен жанын – сондай-ақ, табағын да алып тозаққа жібереді.
Шақырушы мен Монах
Бұл әңгіме – шақырушы мамандығына сатирикалық және біршама ащы сын – шіркеу соттарында адамдарды шақырумен айналысатын лауазымды тұлға, әсіресе, қажына сапарға шыққандардың бірі – Шақырушы. Миллер мен Ривтің бір-бірін ашуландыратын, сондықтан араларында қарым-қатынас орнамайтын әңгімелерінен өзгеше, Монах пен Шақырушы арасында ұзақ жылдардан бері жеккөрушілік сезім болған сияқты. Монах – уағыздап, тіршілік көрінетін жалбаушылар орденінен шыққан. Екі кейіпкер арасындағы антагонизмнің себебі, салыстырмалы түрде жақында құрылған монахтар ордендерінің шақырушылардың жұмысына араласуы болуы мүмкін. Монах біреудің мойындауынан кейін кешірім берсе, ол адам шіркеу сотында сол күнә үшін жауапкершілікке тартылмайды. Монахтың әңгімесінің Шосердің көптеген әңгімелері сияқты анық бастапқы көзі жоқ, бірақ ол жиі кездесетін және әрқашан танымал болатын түрге жатады: «сыбайлас жемқор шенеунік жазасын алады». Әңгіме шақырушылардың жұмысын егжей-тегжейлі сипаттау арқылы оларды кемсітумен жалғасады. Бұл парақорлық, сыбайлас жемқорлық, зорлық-зомбылық, хабар берушілер ретінде әрекет ететін әйелдер мен еркектердің желісін қамтиды, бұл маңызды діни лауазымды 14 ғасырғы қорғау схемасына айналдырады. Монах енді шақырушылардың билігіне бағынбайтынын айтады, бірақ Шақырушы оған қарсы, әйелдер де бағынбайды дейді, яғни, қыздар үйлерінде (архидиакондар лицензия берген бұрынғы жыныстар үйлері). Шындығында, Прологтағы Монах қабылдауға қарағанда дүниелік көрінеді: ол кедейлер мен науқастарға көмектесуден гөрі әйелдерді азғырып, таверналарда уақыт өткізуді, немесе монастырдағы рухани міндеттерді орындаудың орнына аң аулауға шығуды жөн көреді; тіпті аштықтан өлген баласын тамақтандырудың орнына оған соңғы ақшасын беруге дайын кедей әйелге де немқұрайды қарайды; Шосер ирониямен Монахтың «әйелдерді еркектермен байланыстыру бизнесімен» айналысатынын айтады (жоғарыдағы қыздар үйлері туралы түсініктемеге қараңыз). Басқаша айтқанда, Монах пен Шақырушы – бірдей «қаржылық алаялықтарға» (зорлық-зомбылық және әйел сатуға) қатысқан екі жүзді бәсекелестер, бірақ Монах Шақырушыдан гөрі «әдепті», өйткені ол шантажға бармайды.
Киноға бейімделу
Пазолини 1972 жылы "Кентербери ертегілері" фильмінде Монахтың әңгімесін бейімдеді. Фильмде Шайтанды Франко Цити сомдайды, бұл Цитидің "Өмір трилогиясында" жынды және әдепсіз кейіпкерлерді ойнауының үрдісінің бір бөлігі (мысалы, "Декамерон" фильміндегі Сер Цьяппеллетто және "Араб түндеріндегі" ифрит рөлінде).