Кіріспе

Ағылшын актері (1930–2011)

Джон Вуд (5 шілде 1930 – 6 тамыз 2011) – ағылшын актері, Шекспир пьессаларындағы өнерлерімен және Том Стоппардпен ұзақ жылғы байланысымен танымал. 1976 жылы ол Стоппардтың «Травестиялар» пьессасындағы рөлі үшін «Тони» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясын жеңіп алды. «Шерлок Холмс» (1975) және «Розенкранц пен Гилденстерн өлі» (1968) спектакльдеріндегі рөлдері үшін ол тағы екі «Тони» сыйлығына үміткер болды. 2007 жылы Вуд Королеваның Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде Британ империясы орденінің командирі дәрежесіне ие болды. Вуд сонымен қатар «WarGames», «Каирдің қызғылт розасы», «Ледихок», «Jumpin' Jack Flash», «Орландо», «Shadowlands», «Король Джорджтың ақымақтығы», «Ричард III», «Сабрина» және «Шоколад» фильмдерінде де ойнады.

Ерте өмір

Вуд 1930 жылғы 5 шілдеде Дербиширде дүниеге келген. Ол Бедфорд мектебінде білім алған. Ұлттық қызметін Корольдік артиллерияда лейтенант болып өткерді. Қызмет кезінде оқтан арқасы жараланып, мүгедек болып қайтарылды. Кейін қызметте жүргенде, джип апатында қалай болса солай көз жұмуға асығып қалды. Ол Оксфордтағы Иса колледжінде заң оқыды, онда Оксфорд университетінің драмалық қоғамының президенті болды. Питер Бруктың (1950) және Стратфорд-Апон-Авонның "Масса үшін өлшем" қойылымында Джон Гилгудты Анджело рөлінде көрген. Сол қойылымдарды көргеннен кейін Вуд: «Сол сәтте не істегім келетінін түсіндім» деді. Мансфилд колледжі бағындағы «Он екінші түн» қойылымында Виола рөлінде ойнаған Мэгги Смитпен бірге Малволио рөлін сомдады. «Оксфорд поштасы» оның өнерін «Дон Кихоттай арық, ұзын бойлы және мүсіндік» деп сипаттады. Ол студенттік «Ричард III» қойылымын режиссерлікке алып, актерлік шеберлігін көрсетіп, сол кездегі белгілі сыншылардың бірі Гарольд Хобсонды спектакльге шақырды. Вуд Хобсонға, «Оливьеден де жақсы» болған Ричард III-ті елемесе, «өзінің міндетін орындамаған болар еді» деді. Хобсон қызығушылықпен спектакльге барып, «көз жартылай қалғандай» бір нәрсені көргенін айтты. Хобсон Вудтың өнерін былай сипаттады: «Оның сарказмға толы, көңілді қарапайымдығы және жоғарылық сезімі байқалды», ал сыншы оған «үлкен болашақ» болжай білді. Вуд 1953 жылы Оксфордты бітірді.

Мансап

1954 жылы ол «Олд Вик» труппасына қосылып, екі жыл бойына бірнеше шағын рөлдерді орындады, компания Шекспирдің «Бірінші фолиосының» толық қойылымын сахналаған кезде. Вуд бұл рөлдерді «Шекспир костюмін сахнаға шығарудың ең арзан жолы» деп еске алды, бірақ Кеннет Тайнан оның Пол Роджерстің «Макбетіндегі» Ленноксын «фестианның сабындай өткір» болғанын айтты. Басқа рөлдердің ішінде «Ричард II» фильміндегі Буши мен Экстон, «Сен ұнасаң» фильміндегі сэр Оливер Мартекст, «Виндзордың қуанышты әйелдері» фильміндегі Пистол және «Тройл мен Крессида» фильміндегі Хеленус болды. Вуд «Вест-Эндтегі» дебютін Питер Холлдың Теннесси Уильямстың «Реалдың жолы» (Феникс, 1957) қойылымында Дон Кихот рөлінде жасады. Содан кейін ол Джордж Девайннің «Ағылшын сахналық компаниясына» қосылды, ол сол кезде «Корольдік сарайда» жаңа британдық драманың бағытын өзгертуге дайын тұрды. Вуд сценарийлерді оқыды, жексенбілік қойылымның режиссері болды және Найджел Деннистің «Му жасау» (1957) қойылымында ойнады. Вуд Питер Холлдың «Бруха» (Алдвич, 1958) қойылымында «Вест-Эндке» оралды, онда ол шағын рөлде ойнады; бірақ Питер Селлерстің дублері ретінде ол 15 рет басты рөлді сомдады. Ол 1960-жылдардың басында Холлдан бірнеше ұсынысты қабылдамай, жаңадан құрылған «Корольдік Шекспир компаниясына» қосылды, онда ол «Екі қаланың әңгімесі» және «Барнаби Рудж» сериалдарымен қатар теледидарда да ойнауға бел буды. Ол 1961 жылы «Аполло» театрында Бродвейден тыс «Фантастикс» мюзиклінде Генри Альбертсон рөлінде «Вест-Эндке» оралды. Алты жыл бойы әртүрлі фильмдер мен теледидар бағдарламаларында ойнады. Оның соңғы теледидарлық қойылымдары Том Стоппардтың «Отыз минуттық театр» үшін жазған қысқа пьесаларында болды: «Тістер» (1967 жылдың ақпаны) және «Ер деп аталатын басқа ай» (1967 жылдың 28 маусымы). Ол сондай-ақ «The Bird Who Knew Too Much» (1967 жылдың ақпаны) «Азаушылар» сериясының эпизодында (Вуд отыз жылдан кейін серияның сәтсіз фильм нұсқасында да пайда болды) ойнады. Стоппардпен байланысы оны сахнаға қайта әкелді. Нью-Йорктегі дебюті кезінде Вуд Бродвейде «Розенкранц пен Гилденстерн өлі» романының премьерасында Гилденстерн рөлін ойнады. Вуд Гилденстерн рөлін ойнағандықтан, «Тони» сыйлығына ұсынылды. Америкада жүргенде ол Джерри Льюис фильмдерінде: «Бір рет» және «Қай жолмен?» ойнады. Льюис туралы Вуд былай деп есіне алды: «Ол маған тәуекелге барудан ешқашан қорықпауға үйретті. Ең қорқынышты, қатыгез нәрсені елестетсең де, адамдар тек күлімсіреп қана қояды». Ол Англияға 1970 жылы Бирмингем театрында Ромул Линнидің «Фредерик қайғылары» атты туындысында Ұлы Фредерик рөлін ойнау үшін оралды. Сол жылы ол Гарольд Пинтердің Джеймс Джойстың «Қалған жерлер» романын қайта жаңғыртуында алғашқы лондондық табысына ие болды. Оның Ричард Роуэн рөлін сомдауы, өзін-өзі азаптап, әйелі алдап, 1970 жылы Банкрофт алтын медалімен ең үмітті актер сыйлығын жеңіп алды. Вуд 1971 жылы Питер Холлдың басшылығымен Олдвич театрында «Корольдік Шекспир компаниясына» қосылды, онда бірнеше маусым болды. 1971 жылы Максим Горькийдің «Дұшпандар» атты фильмінде Яков Бардин рөлін сомдады. 1972 жылы «Жулиус Цезарь» фильміндегі Брут рөлін сомдауы оның жетістігіне айналды. «RSC»-де ол Джордж Этержедің «Реставрация» комедиясында «Моданың адамы» сериалда сэр Фоплинг Флаттер, Жан Женедің «Балкон» ролінде Марк және Тит Андроник ролінде нарциссикалық Сатурнин рөлін ойнады. Екі римдік пьесадан кейін Вудты Шеридан Морли «Британиядағы ең интеллектуалды қызықты актер» деп атады. Ол «Джон Мортимердің серіктестері» (Гаррик, 1973) фильмінде Гленда Джексонмен бірге «жұртқа танымал, азғын және сәл маниялы күйеу» болды. «RSC»-ге оралғанда ол Уильям Жилеттің 1899 жылғы драмасында Шерлок Холмс ролін ойнады. «RSC» 1974 жылдың соңында Бродвейге алып барды, 1975 жылы екінші «Тони» номинациясын тартты. Бұл Лондон мен Нью-Йорк арасында жеті жылдық кезеңге бастау болды. Америкаға көшіп кетер алдында Вуд 1974 жылы Том Стоппардтың «Травести» фильмінің премьерасында дипломат Генри Карр рөлін сомдады. Стоппард Каррдың рөлін Вуд үшін арнайы жазды, яғни Тревор Нанн «Травестисті» «RSC» үшін қамтамасыз ете алды. Карр ретінде Вуд 1917 жылы Цюрихте Джеймс Джойс, Тристан Цара және Ленинмен кездесулерін еске түсіретін жас снобтық өзін және наразылық білдіретін қарт адамның қос рөлін алмастырды. Вуд «Evening Standard» журналының ең үздік актер сыйлығын алды. «Травеститтер» 1975 жылы Этель Бэрримор театрында Бродвейге көшірілді, ал Вуд 1976 жылы «Тони» сыйлығын және өзінің қойылымы үшін «Драмалық үстел» сыйлығын жеңіп алды. 1976 жылы «RSC»-де Том Конти, Боб Хоскинс, Т. П. Маккенна және Зои Ванамейкермен бірге ол Джордж Бернард Шоудың «Ібіліс шәкірті» фильмінде генерал Бугойн рөлін сомдады. Ол сондай-ақ Чеховтың «Иванов» рөліндегі атақты «өмірдің ортасынан өткен дағдарысқа тап болған» рөлді ойнады. 1977 жылы ол Том Стоппард пен Андре Превиннің саяси ораториясында «Кез келген жақсы жігіт лайық» рөлін ойнады, оркестрге ие екенін көріп тұратын ақылсыз Иванов рөлінде, Тревор Наннның режиссерлігімен «Корольдік фестиваль залында» қойылды. 1977 жылдың күзінде ол Ричард Уилбур аударған «Тартуф» Бродвей қойылымында бас рөлді ойнады. 1978 жылы Вуд Бродвейдегі сәтті «Өлім тұзағы» фильмінде Сидни Брул рөлін сомдады, ол өмір бойы ойнағаннан гөрі коммерциялық және заманауи рөл болды. Бұл рөлді қабылдау туралы шешімін түсіндіре келе, Вуд «Newsweek» журналына: «Мен қарапайым шалбарда сахнаға шығып, бір сөздік фразаларды айтқым келді» деді. Оның өнері 1978 жылғы «Outer Critics Circle» сыйлығымен марапатталды. Вуд 1979 жылы «Ұлттық театрдың» Шекспирдің «Ричард III» қойылымында Ричард III рөлінде Лондонға оралды, бірақ оның өнері ара-тұра мақтауға ие болды. «Ұлттық театрдың» сол уақыттағы қойылымында ол Артур Шницлердің «Ашылмаған ел» фильмінде де ойнады. Вуд 1981 жылдың қарашасында Иэн Маккелленнің «Амадей» фильміндегі Сальери рөлін ойнау үшін Бродвейге оралды, ол көктемге дейін сахнада болды. 1983 және 1986 жылдар аралығында ол «Соғыс ойындары» (1983), «Филадельфияның күлкілі гүлі» (1984), «Ледихок» (1985) және «Жақсы тірлік» (1986) сияқты Голливуд фильмдерінде ойнады. Содан кейін ол 1987 жылы Нью-Йоркте «Розенкранц пен Гилденстерн өлі» ромасының жаңа қойылымында Ойыншы рөлін ойнады. Вуд Англияға оралды және үш жыл бойы «RSC» үшін үш маңызды рөлді сомдады. 1988 жылы ол Николас Хайнердің «Темпест» қойылымында сәтті және мақтауға ие болған Просперо рөлін ойнады. Критик Ирвинг Уордл Вудтың «мәтінді электр дауылы сияқты жарықтандырғанын» және «сахнадағы жүйкелік энергияның көзі ретінде теңдессіз болғанын» айтты. Майкл Биллингтон Вудтың Просперосы «көргем ең жақсысы болды» деді. Оның Адриан Ноблдың 1989 жылғы «Ибсеннің «Шебер құрылысшы»» қойылымындағы Сольнес рөлі де сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Сол 1989 жылғы «RSC» маусымында ол Джин Сакстың режиссерлігімен «Кеңесші» (Гаррик, 1973) фильмінде Гленда Джексонмен бірге «сәл маниялы күйеу» рөлін ойнады. Оның 1990 жылы Николас Хитнердің «Король Лир» қойылымындағы Лир рөлі оның «бас жетістігі» деп аталды, Майкл Биллингтон «Ешбір актер Лирдің эмоционалдық хаосын осылай көрсеткен емес. Вудтың Гонерилге ең қорқынышты угрозаларын айтқаннан кейін, оны құшақтауға асыққан сәтін ешқашан ұмытпаймын» деді. Оның өнері 1991 жылғы «Evening Standard» сыйлығымен марапатталды. Сол «RSC» маусымында ол Терри Хэндстің «Махаббат еңбегі» қойылымында Дон Армадо рөлін ойнады. Содан кейін Вуд аз ғана пьесаларда ойнады, бірақ фильмдер мен теледидарда кейіпкерлік рөлдерді ойнауға қайта оралды. Олардың ішінде «Көлеңкелер елі» (1993), Николас Хитнердің «Жорж патшаның ақылы» (1994), «Сабрина» (1995) және Иэн Маккелленнің фашистік тақырыбындағы «Ричард III» (1995) фильмдері бар. Ол сондай-ақ Гарольд Пинтердің Марсель Прусттың «Уақытты іздеу» сценарийінің 1997 жылғы радиолық бейімдемесінде барон де Шарлюстың рөлін ойнады. 1994 жылы ол Филип Ридлидің «Жақсы орыннан келген қонақ» фильмінде Шығыс Лондондағы гангстер рөлін ойнады. Вуд 1997 жылы Ричард Эйрдің «Том Стоппардтың «Махаббаттың өнертабысы»» қойылымы үшін «Ұлттық театрға» оралды. Вуд қартайған классикалық ғалым рөлін ойнады...

Өлім

Вуд 6 тамыз 2011 жылы Глостерширде 81 жасында табиғи себептерден қайтыс болды.

Фильм

Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1953 Саломе қылыш бишісі Аталмаған 1959 Парадтағы жұлдыз Джереми 1960 Екі жақты серуендеу капитаны 1960 Келіңіз, үйленейік мұз сатушы 1960 Шыншыл мектеп инспекторы 1961 Горго сэндвич тақтайшасы бар адам Аталмаған 1961 Көтерілісші ақын 1961 Өлімнің қанаттары Фотограф Қысқа метражды 1961 Инвазия квартеті Қызметші офицер Соғыс кеңсесі 1962 Пошташының қағылысы П. С. Вудс Джон Вудс 1962 Енді тіршілік кеш, кейін төле 1963 Тек көңіл көтеру үшін шенеунік 1963 Махаббат – доп Джулиан Соймс 1963 Айға сапар қылған шаруа 1963 Сол қыздың түрі Дәрігер 1965 Леди L Фотограф Аталмаған 1967 Әйел сияқты Джон Мартин 1970 Тағы бір рет Фигг 1970 Құдалық келісімшары жазушы 1970 Майданға қалай жетуге болады? Финкель 1971 Николай және Александра Полковник Кобилинский 1972 Қырғын үйі Бес ағылшын офицері Том Вуд 1978 Біреу оның күйеуін өлтірді Эрнест Ван Сантен 1983 Агент 000 және қауіпті қисықтар Агент 009 1983 Соғыс ойындары Доктор Стивен Фалькен 1985 Қаһиренің қызғылт розасы Джейсон 1985 Аквила епископы 1986 Леди Джейн Джон Дадли, Нортумберленд герцогы 1986 Жүрек ауруы Британдық модератор 1986 Шабыттанған Джек Флэш Джереми Талбот 1992 Орландо Архгерцог Гарри 1993 Жас американдықтар Ричард Доннелли 1993 Көлеңкелер елі Кристофер Райли 1994 Ашылған Цезар 1994 Король Жорждың ақымақтығы Тёрлоу 1995 Ричард III Король Эдуард IV 1995 Сабрина Том Фейрчайлд 1996 Джейн Эйр Мистер Броклхерст 1997 Метрополис Зейнеткерлікке шыққан жолаушы 1997 Құмар ойыншы Генерал 1998 Салалы жеңіс Полковник Маркус 1998 Корсактар Трюбшоу 1999 Ұлы күйеу Лорд Кавершем 1999 Венеция жобасы Виконт 1999 Жіті кірлер Алистер 2000 Кішкентай вампир Лорд МакАштон 2000 Шоколад Гийом Блеро 2001 Дене Кардинал Песи 2003 Аргентинаны қиялдау Амос Стернберг 2004 Ракеталық пошта Сер Уилсон Рамсей 2005 Ақ графиня Принц Петр Белинский

Теледидар

Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1960 Барнаби Рудж Барнаби Рудж 12 эпизод 1962 Саки Мистер Бленкинтроп 1 эпизод 1964 Шпиондық Дуглас Эпизод: "Еркін агент" 1964 Және Бенбоудың аты Капитан Кирби Телефильм 1965 Екі қаланың әңгімесі Сидней Картон 8 эпизод 1966 Белгісізден тыс Бреннер Эпизод: "Көп аспазшы" 1967 Өкілдер Эдгар Твиттер Эпизод: "Көп білген құс" 1967 Хондо Гоя Эпизод: "Хондо және гладиаторлар" 1967 Армшель театры Брайан Эпизод: "Кедей Шерри" 1971 Қауіпсіздік Найджл Уоринг Эпизод: "Қателікке орын жоқ" 1991 Тэтчер: Соңғы күндер Майкл Хеселтин Телефильм 1993 Жас Индиана Джонс хроникасы Чарльз Вебстер Лидбитер Эпизод: "Бенарес, 1910 қаңтар" 1995 Азамат Х Прокурор Горбунов Телефильм 1997 Каванаг QC Мистер Әділет Уэй Эпизод: "Зұлымдық тыныштығы" 2000 Ұзындық Сер Эдмонд Халлей Телефильм 2000 Кентербери әңгімелері Шығармашылық дауыс, 2 эпизод 2001 Суық климаттағы махаббат Лорд Мерлин Телесериал 2001 Виктория және Альберт Веллингтон герцогі Телефильм 2002 Наполеон Папа Пий VII Эпизод: "1800-1807" 2004 Бидің оралуы Йонас Андерссон Телефильм 2004 Фойл соғысы Сер Майкл Уотерфорд Эпизод: "Дұшпанның атысы" 2007 Льюис Эдвард Ле Пласситер Эпизод: "Жазылу"