Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын зоологы және экологы, 1900–1991.
English zoologist and ecologist, 1900–1991
Чарльз Сазерленд Элтон (29 наурыз 1900 – 1 мамыр 1991) – ағылшын зоологы және жануарлар экологы. Ол популяциялық және қоғамдық экологияның дамуымен, оның ішінде жауапсыз түрлерді зерттеумен байланысты.
Charles Sutherland Elton (29 March 1900 – 1 May 1991) was an English zoologist and animal ecologist. He is associated with the development of population and community ecology, including studies of invasive organisms.
Жеке өмір
Чарльз Сазерленд Элтон Манчестерде әдебиеттанушы Оливер Элтон мен балалар жазушысы Летиция Мейнард Элтонның (қыз есімі Макколл) ұлы болып дүниеге келді. Оның ағасы Джеффри Элтон 33 жасында қайтыс болды, және Чарльз Элтон көптеген еңбектерінде ғылыми табиғат тарихына деген қызығушылығын осы ағасына байланыстырады. Чарльз Элтон 1937 жылы ағылшын ақыны Эдит Джой Скоуэллге үйленді, ал бұрынғы бес жылдық некесі Роуз Монтагюмен ажырысып, жақсы қарым-қатынаста аяқталған еді. Чарльз мен Джойдың екі баласы болды: Кэтрин Ингрид Буффон МБЭ және Роберт Элтон.
Charles Sutherland Elton was born in Manchester, a son of the literary scholar Oliver Elton and the children's writer Letitia Maynard Elton (née MacColl). He had an older brother, Geoffrey Elton, who died at 33, and to whom Charles Elton in many of his writings attributes his interest in scientific natural history. Charles Elton married the English poet Edith Joy Scovell in 1937, a first five year marriage to Rose Montague having ended in amicable divorce. Charles and Joy had two children, Catherine Ingrid Buffonge MBE and Robert Elton.
Кәсіби өмір
Чарльз Элтон Ливерпуль колледжінде және Оксфорд университетінде білім алған, 1922 жылы зоология мамандығын бітірген, ғылыми-зерттеу жобасында жоғары баға алып, емтихандарда үшінші орын алған, және кейіннен бүкіл академиялық мансабын Оксфордта өткізген. Оксфордта оқыған кезінде ол жануарлар экологиясы туралы идеяларын қалыптастырды, мақсаты – жануарлардың өмірін зерттеуге ғылыми әдістерді қолдану арқылы табиғаттануды экология ғылымына айналдыру болды. 1921 жылы, әлі студент кезінде, Элтон Джулиан Хакслиге Шпицбергенге экспедицияға көмектесті, онда ол Арктикалық омыртқалы жануарлардың экологиялық зерттеуін жүргізді. Ол 1923, 1924 және 1930 жылдары тағы үш Арктика экспедициясында осы жұмысын жалғастырды. Сонымен қатар, ол Шотландиядағы Сент-Килдада да белсенді жұмыс істеді. Оның Арктикадағы тәжірибесі 1926–1931 жылдары Гудзон шығанағы компаниясымен консультациялық жұмыс істеуге әкелді, ол тері саудасына қызығушылық танытқан жануар түрлерінің өзгеретін популяцияларын зерттеді. Кейін ол британдық егеуқұйрықтар мен тышқандардың популяциясын зерттеумен айналысты. Ол Оксфордтың Уайтэм Вудс орман-желтоқсанында көп жыл бойы далалық зерттеулер жүргізді. Кейіннен Элтон осы ауытқулар туралы идеяларды жануарларға қатысты қолданды. Виктор Эрнест Шелфорд 1913 жылы «Жылы Америкадағы жануарлар қауымдастығы» еңбегінде экологияның үш негізгі принципін атап көрсетті: (1) организмнің физиологиясын, нақты бір ағзаның физиологиясы емес, зерттеудің маңыздылығына баса назар аудару; (2) табиғи ортамен байланыста «мінез-құлық және физиологиялық құбылыстарды» бағалау; (3) өсімдіктер мен жануарлардың экологиясының өзара байланысы. Гордон Хьюиттің 1921 жылғы «Канаданың жабайы табиғатын сақтау» кітабында Элтон канадалық түлкі мен қар аяғы қоянның популяциялық циклдарын байқады және Гудзон шығанағы компаниясымен Арктикалық омыртқалы жануарлардың популяциялық ауытқуларын жақсырақ түсінуге қол жеткізді. 1932 жылы Элтон Оксфордта Жануарлар популяциясы бюросын құрды, ол жануарлар популяциясының ауытқулары туралы деректерді жинау орталығы болды. Сол жылы «Жануарлар экологиясы журналы» құрылып, оның алғашқы редакторы Элтон тағайындалды. 1936 жылы Оксфорд университетінде жануарлар экологиясы бойынша оқырман болып тағайындалды, ал Корпус Кристи колледжі оны аға ғылыми қызметкер етіп сайлады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ауыл шаруашылығы зерттеулер кеңесі Жануарлар популяциясы бюросына тышқандар, егеуқұйрықтар және қояндарды бақылаудың тиімді әдістерін табуды тапсырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Элтон Оксфорд университетінің Уайтам қожалығында жануарлар мен олардың өзара байланыстарын 20 жыл бойы зерттеуді бастады, бұл зерттеу шабындықтарда, орман мен суда тіршілік ететін жануарларды қамтыды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін тропикалық Америкада зерттеулер жүргізді. Элтонның табиғатты қорғауға деген үлкен қызығушылығы және табиғи қорықтарды басқару мәселелері оны 1949 жылы Табиғатты қорғау кеңесін құруға итермеледі. 1953 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1970 жылы қоғамның Дарвин медалімен марапатталды.
Charles Elton was educated at Liverpool College and Oxford University, from which he graduated in zoology in 1922, with a first in his field research project and a third in the exams, and where he subsequently had his entire academic career. During his studies at Oxford he conceptualized his ideas about animal ecology, aiming was to turn natural history into the science of ecology by applying scientific methods to studying the lives of animals in their natural habitats and interactions with the environment. In 1921, while still an undergraduate, Elton assisted Julian Huxley on an expedition to Spitsbergen, where he made an ecological survey of Arctic vertebrates. This he continued on three more Arctic expeditions in 1923, 1924 and 1930. He also spent some time on fieldwork in St. Kilda, Scotland. His Arctic experience led to a consultancy with the Hudson's Bay Company in 1926–1931, to study fluctuating populations of animal species of interest to the fur trade. He later made similar studies of British mouse and vole populations. He spent many years on field research in Wytham Woods, Oxford. Elton later applied these ideas of fluctuation to animals. Victor Ernest Shelford wrote Animal Communities in Temperate America in 1913, where he outlines three main principles of ecology: (1) emphasis on the importance of studying the physiology of the organism, rather than the physiology of a specific organ; (2) evaluation of the "phenomena of behaviour and physiology" in relation to the natural environments; and (3) relation of the ecology of plant life to that of animal life. In Gordon Hewitt's 1921 book The Conservation of the Wildlife of Canada, Elton noticed the Canadian lynx and snowshoe hare population cycles, and developed greater understanding of population fluctuations in Arctic vertebrates with the Hudson's Bay Company. In 1932, Elton established the Bureau of Animal Population at Oxford, which became a centre for collecting data on fluctuations in animal populations. In the same year, the Journal of Animal Ecology was founded, with Elton as its first editor. In 1936, he was appointed reader in animal ecology at Oxford University, and Corpus Christi College elected him a senior research fellow. During the Second World War, the Bureau of Animal Population was entrusted by the Agricultural Research Council to find efficient methods for controlling rats, mice and rabbits. After the Second World War, Elton started a 20 year survey of animals and their interrelationships on Oxford University's Wytham estate, covering those in meadows, woods and water. After his retirement, he did some studies in tropical America. Elton's great interest in nature conservation and problems in management of nature reserves led him to be instrumental in establishing the Nature Conservancy Council in 1949. He was elected Fellow of the Royal Society in 1953 and received the society's Darwin Medal in 1970.
Зияткерлік мұра
1927 жылы Элтон өзінің классикалық «Жануарлар экологиясы» атты еңбегін жариялап, жануарлар мінез-құлқы мен өмір тарихын экологиялық тұрғыдан зерттеудің қағидаларын, мысалы, азық тізбегі, азықтың мөлшері, экологиялық ниша және сандар пирамидасы тұжырымдамасын сипаттады. Ол сондай-ақ азық циклы, экожүйенің әртүрлі бөліктері арасындағы байланыс, азық пирамидасы және трофикалық деңгейлер сияқты идеяларды енгізді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Элтон табиғи экожүйелерге жағымсыз әсер ететін инвазивті түрлерге көбірек мән берді. 1958 жылы жарық көрген «Жануарлар мен өсімдіктердің инвазия экологиясы» атты кітабы инвазия экологиясын жеке ғылым саласы ретінде қалыптастырды. Бұл кітап биологиялық инвазияларды зерттеуге негіз болды және инвазивті түрлердің экожүйеге келтіретін зиянды әсері мен зардабы туралы ескертетін алғашқы еңбек болды. Кітаптың бірінші бөлімінде инвазивті түрлер мен олардың жаңа ортаға таралу жолдары қарастырылады. Екінші бөлімінде инвазивті түрлер мен жергілікті түрлер арасындағы күрес талқыланады, бірақ кейбір инвазивті түрлер бұрын белгілі бір экологиялық нишаны толтырмаған жерлерге еніп келеді. «Жануарлар мен өсімдіктердің инвазия экологиясы» кітабының соңғы бөлімінде түрлердің әртүрлілігін сақтаудағы консервацияның маңыздылығы мен оның мәселелері қарастырылады.
In 1927, Elton published his classic Animal Ecology, outlining the principles behind ecological studies of animal behaviour and life history, such as food chains, size of food items, ecological niche, and the concept of a pyramid of numbers to represent the structure of an ecosystem in terms of feeding relationships. There he also introduced ideas such as the food cycle, the connection between various parts of the ecosystem, and the concept of food pyramid and trophic levels. After the Second World War, Elton became much more concerned with the impact of invasive species on natural ecosystems. His 1958 book The Ecology of Invasions by Animals and Plants founded invasion ecology as a separate sub discipline. This book became the basis of the study of biological invasions. It was the first of its kind to warn about the harmful effects and damages invasive species can have on an ecosystem. The first part of the book focuses on the invader species and their mode of transport into the new environment. The second part of the book focuses on the struggle between invasive species and the indigenous, though some invaders enter habitats with no prior species filling their specific niche. The final part of The Ecology of Invasions by Animals and Plants deals with the issue of conservation and its importance to maintain species diversity.