Кіріспе

Иерусалимдегі ежелгі ескерткіш жартастан қашалған қабір, Абессалом қабірі (יד אבשלום), сондай-ақ Абессалом бағанасы деп аталады. Бұл қабір конус тәрізді шатыры бар, және Иерусалимдегі Қидрон аңғарында, Зекария қабірінен және Беней Хезир қабірінен бірнеше метр қашықтықта орналасқан. Дәстүр бойынша, бұл қабір Израиль патшасы Дәуіттің бүлікші ұлы Абессаломға (шамамен б.з.д. 1000 жыл) тиесілі деп есептелгенімен, соңғы зерттеулер оны бірінші ғасырда салынған деп көрсетеді. Бұл қабір өз алдына жерлеу құрылысы болып табылады, оның жоғарғы бөлігі төменгі бөлігіндегі қабір үшін "нефеш" (еске алу монументі) қызметін атқарады. Сонымен қатар, бұл қабір Жосапат үңгірі немесе қабірі деп аталатын көршілес үңгірлер жүйесі үшін де "нефеш" ретінде салынған болуы мүмкін, олар бір уақытта, бір жоспар бойынша салынған және біртұтас құрылымды құрайды.

Сипаттама

Абессалом бағанасының биіктігі шамамен осыған тең. Ескерткіш тік төртбұрышты негізде тұрғызылған және екі бөлек бөліктен тұрады. Төменгі бөлігі – Зәйтүн тауының тасты беткейінен қазылған монолит, ал жоғарғы бөлігі – бастапқы тастан биік, мұқият кесілген тас блоктарынан тұрғызылған. Төменгі жартысы – шамамен төртбұрышты, биіктігі белгілі бір мөлшердегі қатты, дерлік толық текшелі монолиттік блок, үш жағынан Зәйтүн тауының тік қиылысқан тасынан бөліп тұратын өткелдермен қоршалған. Сыртқы жағы әр жағынан иондық жартылай колонналар жұбымен, бұрыштарында ширек колонналар мен бағаналармен (антистек дистиль деп аталатын) әшекейленген. Төрт шаршылы қасбеттер триглифтер мен метопалардан тұратын дориялық фризбен және египеттік карнизбен безендірілген. Ескерткіштің жоғарғы, тас блоктарынан салынған бөлігі үш түрлі пішіндегі сегменттен тұрады: төменгі бөлігінің египеттік карнизіне орнатылған шаршы негіз, одан кейін арқан тәрізді өрнекпен тәжделген дөңгелек барабан, ол қуыс жақтары бар конустық шатырды (оңай танылатын «қалпақты») ұстап тұрады, шатырдың үстінде жартылай жабық лотос гүлі орналасқан. Ескерткіштің жоғарғы бөлігі классикалық толос пішініне сәйкес келеді және Петрадағы заманауи набатей құрылыстарынан көп айырмашылығы жоқ. Ішкі жағында ескерткіштің жоғарғы бөлігі көбінесе қуыс, оңтүстік жағында кішкене аркалы кіреберіс, қабырғалық бөлік басталған жердегі тігіс аймағынан жоғары орналасқан. Бұл кіреберістің ішінде қысқа баспалдақ төменге, төменгі бөліктен қазылған жерлеу палатасына апарады. Палата төртбұрышты, екі жағында аркозолийлі қабірлер және кішкентай жерлеу нишасы бар. Археологтар алғаш зерттеген кезде қабір бос болған.

Кездесу

Архитектуралық стильдерді талдау ескерткіштің құрылысы және оны пайдаланудың бірінші кезеңі біздің эрамыздың 1-ші ғасырында болғанын көрсетеді. Ескерткіште жасалған дөңгелек емес пішіндес тесіктер кейінірек, шамасы Византия кезеңінде жасалған. Тіпті бастапқы кіреберіс та осындай бұзушылықпен кеңейтілген. "Византия жазулары" бөлімін де қараңыз.

Византия жазулары

2003 жылы ескерткіш қабырғаларының бірінде 4-ші ғасырдың ортасында жазылған жазу табылды. Онда: "Бұл – шейіт Зәкәрияның, қасиетті дін қызметкерінің, Жақияның әкесінің қабірі" деп жазылған. Бұл сол кезде ескерткіштің, жазу жазылған күннен шамамен 400 жыл бұрын өмір сүрген Жақия Бауырластың әкесі Зәкәрия, ғибадатхананың дін қызметкерінің жерленген орны деп есептелгенін көрсетеді. 2003 жылы табылған осы дәуірге жататын екінші жазуда ескерткіш "өте әділ және адал қарт Шимонның, халықтың құтылуын күткен кісінің қабірі" деп көрсетілген. Джо Зиас пен Эмиль Пуэк тапқан және оқыған бұл екі жазу, Византия дәуірінің деректеріндегі, мысалы, Теодосийдің (шамамен 530 ж.) айтқандарындай, 1-ші ғасырға салынған ескерткішті Исаның інісі Жақыптың, Жақияның әкесі Зәкәрияның және Лұқа Ізгі хабарындағы қарт Симеонның қабірі деп қателікпен тану дәстүрі болғанын растайды. Алайда, Наполеон қасиетті жерлерге жасаған жорығы барысында Иерусалимге ешқашан жетпеген. Шындығында, ескерткіштің үстіңгі бөлігі бұзылмаған, оның орнына лотос гүлінің пішінінде оюланған. Басқалар мұны "Фараонның шыңы" деген мағынада түсіндіреді.