Кіріспе
Иранның Фарс провинциясындағы ежелгі некрополь – Иранның Нақш-е-Ростам әкімшілік бөлінісі (; نقش رستم, ) – Персеполистен солтүстік-батысқа қарай 13 шақырым жерде орналасқан ежелгі археологиялық орын және некрополь. Тау бетіне ежелгі Иранның тас мүсіндері қашалған, ал таудың ішінде төрт Ахеменид патшасының, атап айтқанда Ұлы Дарий патша мен оның ұлы Ксеркстің соңғы бейіттері орналасқан. Бұл орын Иран тарихы мен ирандықтар үшін зор маңызға ие, себебі ол Эламдықтар мен Ахеменидтерден бастап Сасанидтерге дейін бір мың жылдан астам уақыт бойы тасқа қашалған түрлі археологиялық орындарды қамтиды. Ол Нақш-е-Раджабтан бірнеше жүз метр қашықтықта жатыр, онда тағы төрт Сасанидтік тас мүсіні бар – үш патша және бір бас діни қызметкер бейнеленген. Нақш-е-Ростам – Ахеменидтер әулетінің (б.з.д. 550–330) некрополі. Олардың көпшілігі сәулеттік безендірумен жасалған, бірақ қасбеттерінде есіктердің үстіне орналасқан үлкен панельдер бар, олардың мазмұны шамалы ерекшеленеді. Панельдерде құдайдан билік алған патшаның бейнесі, ал төменің қатарында салық әкелген шағын тұлғалар, әскерлер мен шенеуніктер бейнеленген. Тұлғалардың үш тобы мөлшері бойынша айқын ажыратылады. Әрбір қабірге кіреберіс әрбір айқас нүктесінің ортасынан ашылады, ол кішкентай бөлмеге келіп тіреледі, онда патша саркофагта жатыр. Ахеменидтер қабірлерінен әлдеқайда төменде, жер бетіне жақын жерде Сасанид патшаларының үлкен бейнеленген тас мүсіндері бар, кейбіреулері құдайлармен кездеседі, ал енді біреулері шайқаста. Ең танымал бейнеде Сасанид патшасы Шапур I ат үстінде, ал Рим императоры Валериан оған бас иіп бағынып тұр, Филипп Араб (Шапурға салық төлеген бұрынғы император) Шапурдың атын ұстап тұр, ал шайқаста қаза тапқан император Гордиан III оның астында жатыр (басқа анықтамалар да ұсынылған). Бұл 260 жылы болған Едесса шайқасын еске түсіреді, онда Валериан тұтқынға алынған жалғыз Рим императоры болды, бұл римдіктер үшін ұзаққа созылған ұятқа толы оқиға болды. Осы мүсіндердің орналасуы Сасанидтердің өзінің даңқын бұрынғы Ахеменид империясымен байланыстыру ниетін көрсетеді.
the administrative subdivision of Iran
Naqsh e Rostam (; نقش رستم, ) is an ancient archeological site and necropolis located about 13 km northwest of Persepolis, in Fars Province, Iran. A collection of ancient Iranian rock reliefs are cut into the face of the mountain and the mountain contains the final resting place of four Achaemenid kings, notably king Darius the Great and his son, Xerxes. This site is of great significance to the history of Iran and to Iranians, as it contains various archeological sites carved into the rock wall through time for more than a millennium from the Elamites and Achaemenids to Sassanians. It lies a few hundred meters from Naqsh e Rajab, with a further four Sassanid rock reliefs, three celebrating kings and one a high priest. Naqsh e Rostam is the necropolis of the Achaemenid dynasty ( 550–330 BC), with four large tombs cut high into the cliff face. These have mainly architectural decoration, but the facades include large panels over the doorways, each very similar in content, with figures of the king being invested by a god, above a zone with rows of smaller figures bearing tribute, with soldiers and officials. The three classes of figures are sharply differentiated in size. The entrance to each tomb is at the center of each cross, which opens onto a small chamber, where the king lay in a sarcophagus. Well below the Achaemenid tombs, near ground level, are rock reliefs with large figures of Sassanian kings, some meeting gods, others in combat. The most famous shows the Sassanian king Shapur I on horseback, with the Roman Emperor Valerian bowing to him in submission, and Philip the Arab (an earlier emperor who paid Shapur tribute) holding Shapur's horse, while the dead Emperor Gordian III, killed in battle, lies beneath it (other identifications have been suggested). This commemorates the Battle of Edessa in AD 260, when Valerian became the only Roman Emperor who was captured as a prisoner of war, a lasting humiliation for the Romans. The placing of these reliefs clearly suggests the Sassanid intention to link themselves with the glories of the earlier Achaemenid Empire.
Ескерткіштер
Нақш-э-Ростандағы ең көне бейнелеу шамамен б.з.б. 1000 жылға дейін соққан. Қатты зақымдалғанмен, ол ерекше бас киім киген адамның көлеңкелі суретін көрсетеді және оның Эламдық екені ойдағыдай.
Ахеменидтердің қабірлері
Ахемен патшаларына тиесілі төрт қабір жерден жоғары, тас бетке қашалған.
Ұлы Дарийдің қабірі
Қабірлердің бірі, ілеспе жазу арқылы нақты анықталған ("parsa parsahya puthra ariya ariyachitra", яғни "парсы, парсының ұлы, арий, арий тегінен"), Дарий I-нің (шамамен б.з.д. 522–486 жж.) қабірі екені көрсетілген.
Қағба-и Зартош
Қағба е Зартощт ("Зороастрдың текшесі" деген мағынада) – б.з.б. 5 ғасырдағы Ахемен әулетіне жататын төртбұрышты мұнара. Бұл құрылыс Пасаргададағы "Соломон түрмесі" (Зендан е Солайман) деп аталатын ұқсас ғимараттың көшірмесі болып саналады. Қағба е Зартощт құрылысының мақсатына қатысты бірнеше теория бар.
Сасанидтердің рельефі
Нақш-е Ростамда өмірден артық көлемде жасалған жеті тас мүсіндері Сасанид дәуірінің патшаларын көрсетеді.
Ардашир I-нің инвестициялық жеңілдетілуі, 226242
Сасанид империясын құрған Ормаздтан патшалық жүзік алған күйде бейнеленген.