Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Те Атайрангиаху ханым (23 шілде 1931 – 15 тамыз 2006) – 40 жыл бойы Маори королевасы болды, бұл Маори монархтарының ең ұзақ билік мерзімі. Оның толық аты мен лақабы Те Арикинуи Даме Те Атайрангиаху еді. Оның Те Арикинуи (ең жоғары басшы деген мағынада) лақабы және Те Атайрангиаху (таңғы аспандағы бүркіт деген мағынада) есімі монарх болған кезде берілді; одан бұрын ол Принцесса Пики Махута деп, ал тұрмысқа шыққаннан кейін Принцесса Пики Паки деп аталды. Оның толық whakapapa (туған тегі) аты, оны бұрынғы Маори монархтарымен байланыстыратын, Те Атайрангиаху Короки Те Рата Махута Тавиао Потатау Те Верухэро еді.
Dame Te Atairangikaahu (23 July 1931 – 15 August 2006) was the Māori queen for 40 years, the longest reign of any Māori monarch. Her full name and title was Te Arikinui Dame Te Atairangikaahu. Her title Te Arikinui (meaning Paramount Chief) and name Te Atairangikaahu (meaning the hawk of the morning sky) were bestowed when she became monarch; previously she was known as Princess Piki Mahuta and, after marriage, Princess Piki Paki. Her full whakapapa (lineage) name, linking her to previous Māori monarchs, was Te Atairangikaahu Korokī Te Rata Mahuta Tāwhiao Pōtatau Te Wherowhero.
Өмір
Ол Пикимен Короки Махута есімімен дүниеге келді. Ол Ракуманга бастауыш мектебінде және Вайкато епархиялық қыздар мектебінде оқыды. 1952 жылы ол Whatumoana Paki-ге тұрмысқа шықты, оның әкесі Вайкато тайпасы Ngāti Whāwhākia, ал анасы солтүстік тайпасы Te Aupōuri-ден шыққан. Олардың жеті баласы болды: Тухеития Паки, Хени Катипа (туған аты Паки), Томарианги Паки, Кики Соломон (туған аты Паки), Михи Габриэль Паки, Махарая Паки және Те Манауануи Кларксон (туған аты Паки). 1970 жылы Жаңа жылдық құрмет көрсету шарасында Те Атайрангиаху "маори халқына көрнекті қызметтері үшін" Британ империясы орденінің Дам-командоры атағын алған алғашқы маори болды. 1987 жылдың 6 ақпанында Те Атайрангиаху Жаңа Зеландия орденіне алғашқы иегер болып тағайындалды және орденнің белгісінде 1 нөмір белгіленген. 1973 жылы Вайкато университетінің құрметті докторлық дәрежесін, ал 1999 жылы Виктория университетінің құрметті заң ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1986 жылы ол Сент-Джон орденінің офицері болып тағайындалды. Ол 1990 жылғы Жаңа Зеландия мерекелік медалімен және 1993 жылғы Жаңа Зеландия сайлау құқығының жүз жылдық мерейтойы медалімен марапатталды. 2005 жылдың желтоқсан айында бүйректерінің жұмысы нашарлағандықтан диализпен емделе бастады. 2006 жылдың 11 шілдесінде жүрек талмасына ұшырағандай болды және Хамильтон қаласындағы Уайкато ауруханасының жансақтау бөліміне түсті. Айдың соңында ауруханадан шығып, 75 жасқа толу мерекесін тойлады.
She was born to the name Pikimene Korokī Mahuta She attended Rakaumanga Primary School and Waikato Diocesan School for Girls. In 1952, she married Whatumoana Paki, whose father was from Waikato tribe Ngāti Whāwhākia and mother from the northern tribe of Te Aupōuri. They had seven children: Tuheitia Paki, Heeni Katipa (née Paki), Tomairangi Paki, Kiki Solomon (née Paki), Mihi Gabrielle Paki, Maharaia Paki, and Te Manawanui Clarkson (née Paki). In the 1970 New Year Honours, Te Atairangikaahu was the first Māori to be appointed a Dame Commander of the Order of the British Empire, "for outstanding services to the Māori people". On 6 February 1987, Te Atairangikaahu was the first appointee to the Order of New Zealand. and her badge of the order bears the number 1. She was awarded an honorary doctorate from Waikato University in 1973, and an Honorary Doctor of Laws from Victoria University in 1999. In 1986 she was appointed an Officer of the Order of St John. She was awarded the New Zealand 1990 Commemoration Medal, and in 1993, she was awarded the New Zealand Suffrage Centennial Medal. In December 2005, she started dialysis treatment when her kidneys began to fail. On 11 July 2006, she suffered what appeared to be a heart attack, and was admitted to intensive care in Waikato Hospital, Hamilton. She was discharged from hospital later in the month, in time to celebrate her 75th birthday.
Өлім
Те Арикинуи Даме Те Атайрангиаху 2006 жылғы 15 тамызда 75 жасында Нгаруавахиадағы Турангаваэве Марае ресми резиденциясында қайтыс болды. Оның жеті баласының алтауы қасында болды, ал бір қызы Австралиядан жолда келе жатқан еді. Оның қазасы Маори халқының бір апталық аза тұтуына себеп болды, содан кейін 2006 жылғы 21 тамызда оның жерлеу рәсімі өтті. Ол Таупири тауында белгісіз қабірге, ата-бабалары сияқты, халқымен теңдіктің белгісі ретінде жерленді. Елизавета II көңіл айтуын жеткізді. Оның күйеуі Ватумоана Паки әйелі үшін қабір тасын орнатуды қалаған, бірақ патшалық отбасының мүшелерінің қабірлері белгіленбеген. Оның орнына Паки әйелінің құрметіне, үйінің сыртындағы ескерткіш тастың айналасына Те Атайрангиаху атымен аталатын күлгін гүлдер отырғызды. Сондықтан оның балаларының кез келгені немесе басқа тайпаның жетекші тұлғасы тағайындалуы мүмкін еді.
Te Arikinui Dame Te Atairangikaahu died on 15 August 2006, aged 75, at her official residence, Turangawaewae Marae in Ngāruawāhia. Six of her seven children were present, with one daughter en route from Australia. Her death sparked a week of mourning for Māoridom leading to her funeral on 21 August 2006. She is buried on Taupiri mountain in an unmarked grave, as are her ancestors, as a sign of equality with their people. Queen Elizabeth II sent her condolences. Her widower, Whatumoana Paki, had wanted a tombstone for his wife, but members of the royal family do not have grave markings. Instead, Paki paid tribute to his wife by planting a breed of purple roses, named specifically for Te Atairangikaahu, around a memorial stone outside their home. so any of her children or a leading figure from another iwi could have been appointed.