Кіріспе

Императорлық Жапон Әскери-теңіз флотының адмиралы Тамон Ямагучи (山口 多聞) – Екінші Қытай-Жапон соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тынық мұхитындағы соғыстарда қызмет еткен Императорлық Жапон Әскери-теңіз флотының контр-адмиралы. Ямагучидің әскери-теңіз күштері Перл-Харборға шабуылға қатысты. Одан кейін ол Мидуэй шайқасына қатысып, «Энтерпрайз» және «Йорктаун» ұшақтарынан зардап шеккеннен кейін батып бара жатқан «Хирю» ұшақ тасымалдауышымен бірге суға түсуді өзі таңдап, қаза тапты.

Ерте мансап

Ямагучи Токионың Коишикава қаласында дүниеге келді және Мацуэ доменінің бұрынғы самурайының үшінші ұлы болды. Оның "Тамон" деген есімі ортағасырлық батыр Кусуноки Масасигенің балалық шағындағы есімі еді. Ол Кайсей академиясына қабылданды және Жапон Императорлық Әскери-теңіз академиясының 40-шы курсына түсті, оны 1912 жылы 144 курсанттың арасында 21-ші орынмен бітірді. Оның курстастарының арасында Такидзиро Ониси және Матоме Угаки болды. Энсингер ретінде ол "Жапон крейсері Чикума" және "Жапондық Aki" жауынгерлік кемелерінде қызмет етті. Лейтенант-жас офицер болып тағайындалғаннан кейін, ол Әскери-теңіз артиллериясы және торпеда мектебінде оқыды және 1916 жылдың желтоқсанында 3-ші суасты кемелері эскадрильясына тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Жапонияның Англо-жапондық одаққа қосқан үлесінің бір бөлігі ретінде ол Жапон флотымен Жерорта теңізіне жіберілді және 1918 жылдың шілдесінен бастап Мальтада орналасқан "Каши" жапондық эсминецінде офицер ретінде жауынгерлік операцияларға қатысты. Сол жылдың желтоқсан айында ол лейтенант дәрежесіне көтерілді. 1919 жылдың қаңтарында ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Германиядан өтемақы ретінде алынған Императорлық неміс теңіз флотының суасты кемелерін сүйрейтін теңіз эскадрильясының навигациялық бөліміне тағайындалды. Ол Йокосука теңіз округінде (1919 жылдың шілдесінен), Куре теңіз округінде (1919 жылдың қазанынан) және Сасебо теңіз округінде (1920 жылдың желтоқсанынан) жағалаудағы әкімшілік қызметтерде жұмыс істеді. 1921 жылдың наурыз айында Ямагучи АҚШ-қа Әскери-теңіз флотының қаржысы есебінен Принстон университетіне оқуға жіберілді және 1923 жылдың мамырында Жапонияға оралды. Жапонияға оралғаннан кейін ол алты айға "Нагато" жапондық жауынгерлік кемесіне тағайындалды, содан кейін 1923 жылдың желтоқсанынан 1924 жылдың желтоқсанына дейін Суасты кемелері мектебінде нұсқаушы болып қызмет етті. Содан кейін ол Әскери-теңіз штабының колледжіне оқуға түсіп, 1926 жылдың қарашасында үздік бітірді. 1927 жылдың қарашасынан бастап ол Жапон Императорлық Әскери-теңіз флотының Бас штабына тағайындалды. 1928 жылдың желтоқсанында Ямагучи командир болып тағайындалды. 1930 жылғы Лондондық теңіздік конференциядағы жапондық делегацияға тағайындалған ол адмирал Исороку Ямамотомен бірге қарусыздандыру шартының шарттарына қарсы күресті. Жапонияға оралғаннан кейін, ол 1930 жылдың шілдесінен бастап "Юра" жапондық крейсерінің штаб офицері болып тағайындалды. 1930 жылдың қарашасынан бастап ол Біріккен флот штабына тағайындалды. 1932 жылдың қарашасынан бастап ол Әскери-теңіз штабының колледжінде нұсқаушы болып қызмет етті және сол жылдың желтоқсан айында капитан дәрежесіне көтерілді. Ямагучи 1934 жылдың маусымынан 1936 жылдың қарашасына дейін Вашингтондағы Жапон елшілігінің теңіз атташесі болды. Жапонияға оралғаннан кейін ол өзінің алғашқы командасын алды, 1936 жылдың желтоқсанынан 1937 жылдың желтоқсанына дейін "Isuzu" крейсерін, содан кейін 1938 жылдың желтоқсанына дейін "Ise" жапондық жауынгерлік кемесін басқарды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші Қытай-Жапон соғысының басталуымен Исе Оңтүстік Қытай жағалауында күзеттік патрульдеуге тағайындалды. Ямагучи 1938 жылғы 15 қарашада контр-адмирал шеніне көтерілді. Желтоқсаннан бастап ол IJN 5-ші флотының штаб бастығы болды, ал 1939 жылғы қарашадан IJN 1-ші флоты штабында қызмет етті. 1940 жылғы қаңтарда 1-ші біріккен әуе тобының командирі болып тағайындалды және осы қызметінде 1940 жылға дейін Орталық Қытайдағы бомбалау кампаниясын, соның ішінде Чунцин қаласын бомбалауды басқарды. 1940 жылғы қарашада Ямагучи 2-ші авианосецтер дивизиясын басқаруға қайта тағайындалды, құрамында жапондық авианосецтер «Сорию» және «Хирю» болды. Перл-Харборға шабуылға дайындық кезінде Ямагучи ұшқыш экипаждарын қатал жаттықтырды, бұл көптеген апаттар мен наразылықтарға әкелді; алайда, жаттығулар жауынгерлік қимылдар басталғаннан кейін өте пайдалы болды. Перл-Харбордағы американдық флотқа жасалған сәтті шабуылдан кейін Ямагучидің авианосецтер тобы Уэйк аралы шайқасына қатысты. 1942 жылдың басында ол оңтүстікке, Голландтың Шығыс Индиясындағы Амбон шайқасына көмектесу үшін жіберілді, содан кейін ақпан айында Дарвин қаласын бомбалауға қатысты. Наурыз айында оның авианосецтері Жава шайқасында жапон күштеріне көмектесіп, Голландтың Шығыс Индиясын одақтас әскери кемелерінен тазартты. Сәуір айында ол Үнді мұхитына өтіп, Цейлон және оның маңындағы Корольдік теңіз күштеріне қарсы ірі масштабты шабуылды қолдады. Ямагучи сәуір айының соңында флотын техникалық қызмет көрсету үшін қысқа мерзімге Жапонияға оралды, сол кезде IJN Бас штабы Тынық мұхитындағы соғыстың екінші кезеңін жоспарлап жатты. Ямагучи шілдеде Жаңа Зеландия мен Австралияны, ал 1943 жылғы қаңтарда Гавайиді басып алуды қамтитын амбициялық жоспар ұсынды. Бірақ бұлай болмады. 1942 жылғы маусымда ол Мидуэй операциясына тағайындалды. Шайқас кезінде, 1942 жылғы 4 маусымда Ямагучи флот командирі вице-адмирал Чуичи Нагумомен келіспеді. Барлау ұшағы Мидуэй маңында американдық авианосецті (Йорктаунды) анықтады. Сол сәтте жапон ұшақтары Мидуэйге екінші шабуылға дайындалып жатқан еді, «Кейт» типтес бомбалаушылары торпедалар емес, бомбалармен қаруланған. Ямагучи американдық кемеге дереу шабуыл жасауды бұйырды, ұшақтар қаруланған күйінде, бірақ Нагумо ұшақтарды қайта қаруландырғанша күтуге шешім қабылдады. Көп ұзамай американдық авианосецтер Ямагучидің флагманы «Хирюдан» басқа барлық жапондық авианосецтерін жойды. Ямагучи дереу Йорктаунға екі рет шабуыл жасауға бұйрық берді, осы шабуылдар оны жарамсыз етті. Содан кейін «Хирю» «Энтерпрайз» ұшақтарымен және Йорктауннан қалған ұшақтармен зақымдалды.

Өлім

Ол және "Хирю" кемесінің капитаны Томео Каку барлық офицерлер мен экипажды ұшу палубасына шақырды, ал Ямагучи оларға "Хирю" мен "Сорю" кемелерінің жоғалуы үшін жауапкершілікті мойнына алып, сөйледі. Ол: "Мен соңына дейін кемеде қаламын. Баршаңызды кемеден шығып, Император Алдында адал қызметтерін жалғастыруға бұйырамын". Содан кейін Ямагучи өз адамын үш рет "Банзай!" деп ұрандатып, Императорды құттықтады. Адамдар кете бастағанда, Каку Ямагучиге бұрылып: "Мырза, мен кеменің тағдырын бөлісемін", - деді. Адмирал келісіп, екеуі де тыныш түрде айға қарап отырды. Ямагучи Какуға: "Кел, айдың сұлулығын тамашалайық", - деді. "Ол қаншалықты жарқырап тұр, - деді Каку, - мүлдәуі күні болу керек". Ямагучи өз штаб офицерлеріне олармен бірге қалуға рұқсат бермеді. Ол командир Итодан екі соңғы хабарды жеткізуін сұрады; біріншісі адмирал Нагумоға арналған: "Болған оқиға үшін кешірім сұрауға сөз таба алмаймын. Мен Жапон Әскери-теңіз күштерінің күшеюін және кек алуды тілеймін". Екіншісі - "Казагумо" эсминецінің капитаны Тошио Абэге: "Торпедаларыңмен "Хирю" кемесін батыр". Барлық адамдар, Ямагучи мен Каку сияқты, соңғы амандасу ретінде теңіз бисквиті мен су ішті. Ито командирі кетіп бара жатқанда, Ямагучи оған шапанын отбасына естелік ретінде тапсырды. Ямагучи мен Каку соңғы рет кемеден шығып бара жатқан экипажға қол салып тұрған күйі көрінді. Капитан Абэ соңғы бұйрығын орындады және "Макигумо" эсминеці "Хирю" кемесін торпедалады. Бір торпеда өткіріп жіберді, ал екіншісі кеменің мұртына тиді, бірақ әдеттегі су көтерілісі болмады, бірақ жарылыс жақсы көрінді. "Хирю" төрт сағаттан кейін батты; Ямагучи қаза тапты, өйткені ол кеме капитаны Томео Какумен бірге "Хирю" кемесімен бірге батуды жөн көрді. Ямагучи қайтыс болғаннан кейін вице-адмирал шеніне көтеріліп, 1-сыныпты "Алтын Желкен" орденімен марапатталды.

Кино мен көркем әдебиетте

1960 жылы "Гавай аралық мұхит шайқасы; Тынық мұхиттағы дауыл" (ハワイ・ミッドウェイ大海空戦 太平洋の嵐) фильмінде Ямагучи рөлін Тоширо Мифунэ ойнады. 1970 жылы "Тора! Тора! Тора!" фильмінде Ямагучи рөлін Сусуму Фуджита ойнады. 1976 жылы "Midway" фильмінде Ямагучиді гавайилік актер Джон Фудзиока ойнады. Ол Кута Хираноның 2009 жылғы "Drifters" манга сериясында пайда болады. 2016 жылғы аниме адаптациясында оның дауысын Ютака Накано жасайды. 2011 жылы Toei компаниясының "Исороку" соғыс фильмінде Ямагучиді Хироси Абэ ойнады. Ютака Накано дауыс берген Ямагучи, "Drifters" мангасы мен анимесінің басты кейіпкерлерінің бірі. 2019 жылы "Midway" фильмінде Ямагучиді Таданобу Асано ойнайды.