Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өрнектемедегі декоративтік элементтер класы
Class of decorative elements in the ornamentation
Қалыптау (британдық ағылшын тілінде), немесе қалып (американдық ағылшын тілінде), сондай-ақ қаптау (Ұлыбритания, Австралияда) – беттер арасындағы өтулерді немесе әшекейлеу үшін қолданылатын әртүрлі пішіндегі материалдың жолағы. Дәстүрлі түрде ол қатты жоңдалған ағаштан немесе гипстен жасалады, бірақ пластиктен немесе қайта өңделген ағаштан да болуы мүмкін. Классикалық сәулет және мүсін өнерінде қалып көбінесе мәрмәр немесе басқа тастардан қашалып жасалады. Тарихи сәулетте және кейбір қымбат заманауи ғимараттарда оны гипстен тікелей жасауға болады. "Қарапайым" қалыптың жоғарғы және төменгі жиектері тік бұрышты болады. "Дөңгелек" қалыптың жоғарғы және төменгі жиектері артқа қарай еңкейеді, бұл екі параллель емес жазықтықтың (мысалы, қабырға мен төбе) арасында орнатуға мүмкіндік береді, соның артында бос кеңістік қалдырылады. Қалыптар патералармен әшекейленуі мүмкін, себебі ұзақ, үзіліссіз элементтер көзге көрінбей, жалықтыруы мүмкін.
Moulding (British English), or molding (American English), also coving (in United Kingdom, Australia), is a strip of material with various profiles used to cover transitions between surfaces or for decoration. It is traditionally made from solid milled wood or plaster, but may be of plastic or reformed wood. In classical architecture and sculpture, the moulding is often carved in marble or other stones. In historic architecture, and some expensive modern buildings, it may be formed in place with plaster. A "plain" moulding has right angled upper and lower edges. A "sprung" moulding has upper and lower edges that bevel towards its rear, allowing mounting between two non parallel planes (such as a wall and a ceiling), with an open space behind. Mouldings may be decorated with paterae as long, uninterrupted elements may be boring for eyes.
Қолдану
Ең қарапайым түрінде қалыптар құрылыс процесінде пайда болатын табиғи біріктірулерді жасырады және ауа райынан қорғауға көмектеседі. Декоративтік элементтер ретінде, олар материалды өзгертуге немесе пигменттерді қолдану қажеттілігінсіз, құрылымдық нысанға жарық және қараңғы көлеңкелі жолақтарды қолдану құралы болып табылады. Олардың функциясына байланысты, қалыптар біріктіруді жасыруға немесе ауа райынан қорғауға, таза декоративтік мақсатта қолданылуы немесе осы үш функцияның бірігіп қолданылуы мүмкін. Декоративтік элементтер ретінде, жарық және қараңғы аймақтардың контрасты нысанға анықтық береді. Егер тік қабырға қабырғадан шамамен 45 градус бұрышпен жарықтандырылса (мысалы, күн сәулесімен), онда филеттік қалып деп аталатын кішкентай көлденең қалыпты қосу оның астында қараңғы көлденең көлеңке құрайды. Көлденең бетке тік филет қосу, ашық тік көлеңке жасайды. Әртүрлі пішіндегі қалыптарды қолдану арқылы біртіндеп көлеңкелер жасауға болады: ішкі қуыс каветто қалыпты жоғарғы жағында қараңғырақ, ал төменгі жағында ашық көлденең көлеңке жасайды; дөңес оволо қалыпты жоғарғы жағында ашық, ал төменгі жағында қараңғы көлеңке жасайды. Басқа ішкі қуыс қалыптарға scotia және congé, ал басқа дөңес қалыптарға echinus, torus және astragal жатады. Оволоны каветтоның үстіне орналастырғанда, тік ұштары бар тегіс S пішіндес қисық пайда болады, ол оги немесе цима реверс қалып деп аталады. Оның көлеңкесі жоғарғы және төменгі жағында жарық, ал ішкі жағында қараңғы болып көрінеді. Ал каветтоны оволоның үстіне орналастырғанда, горизонтальды ұштары бар S пішіндес қисық пайда болады, ол цима немесе цима ректа деп аталады. Оның көлеңкесі екі қараңғы жолақтан және ашық ішкі бөліктен тұрады. Негізгі элементтер мен олардың нұсқалары бірігіп, шексіз комбинацияларда құрастырылып, қайта реттелетін декоративтік тілді құрайды. Осы тіл классикалық және готикалық сәулеттің негізі болып табылады.
At their simplest, mouldings hide and help weather seal natural joints produced in the framing process of building a structure. As decorative elements, they are a means of applying light and dark shaded stripes to a structural object without having to change the material or apply pigments. Depending on their function they may be primarily a means of hiding or weather sealing a joint, purely decorative, or some combination of the three. As decorative elements the contrast of dark and light areas gives definition to the object. If a vertical wall is lit at an angle of about 45 degrees above the wall (for example, by the sun) then adding a small overhanging horizontal moulding, called a fillet moulding, will introduce a dark horizontal shadow below it. Adding a vertical fillet to a horizontal surface will create a light vertical shadow. Graded shadows are possible by using mouldings in different shapes: the concave cavetto moulding produces a horizontal shadow that is darker at the top and lighter at the bottom; an ovolo (convex) moulding makes a shadow that is lighter at the top and darker at the bottom. Other varieties of concave moulding are the scotia and congé and other convex mouldings the echinus, the torus and the astragal. Placing an ovolo directly above a cavetto forms a smooth s shaped curve with vertical ends that is called an ogee or cyma reversa moulding. Its shadow appears as a band light at the top and bottom but dark in the interior. Similarly, a cavetto above an ovolo forms an s with horizontal ends, called a cyma or cyma recta. Its shadow shows two dark bands with a light interior. Together the basic elements and their variants form a decorative vocabulary that can be assembled and rearranged in endless combinations. This vocabulary is at the core of both classical architecture and Gothic architecture.
Классикалық
Классикалық дәстүрде қолданылғанда қалыптардың үйлесімділігі мен орналасуы негізінен алдын ала жасалған композициялар бойынша жүзеге асырылады. Әдетте, қалыптарды сәулетші немесе құрылысшы сирек импровизациялайды, олар бүкіл ғимаратқа пропорционалды түрде қалыптау қатарының немесе антаблементтің қатынасын, геометриясын, масштабын және жалпы конфигурациясын анықтайтын белгіленген қағидаларды ұстанады. Классикалық қалыптардың тамыры ежелгі өркениеттерге дейін жетеді, мысалы, ежелгі Египет сәулетіндегі «карниз каветосы» және «папирус тәрізді бағаналар» сияқты мысалдар кездеседі, ал грек және римдік тәжірибелер жоғары реттелген классикалық ордерлерге дамыды. Классикалық сәулеттің таралуына архитекторлар мен құрылысшыларға қайта көшірілетін үлгілер мен схемалық жоспарларды ұсынатын үлгі кітаптарының таралуы көмектесті. Қалыптардың қималары мен пропорцияларын қамтитын еңбектер Рим дәуірінде Витрувиймен бірге және кейіннен Жакомо Бароцци да Вигноланың «Сәулеттің бес ордері» және Джеймс Гиббстің «Архитектураның әртүрлі бөліктерін салу ережелері» сияқты ықпалды жарияланымдарда пайда болды. Үлгі кітаптары классикалық сәулет қалыптарының жүйелілігі мен сабақтастығына үлес қосты, әсіресе отаршылдық кезеңде, классикалық қалыптар мен элементтердің әлемдік таралуына ықпал етіп, елдер мен континенттерде кеңінен қолданылды. Үлгі кітаптары 20 ғасырдың басына дейін архитекторлар мен құрылысшылар арасында кеңінен таралған құрал болып қала берді, бірақ одан кейін классикалық сәулет модернизм мен соғыстан кейінгі құрылыс тәжірибелеріне басымдық бергендіктен, ғимараттардан қалыптарды алып тастағандықтан жоғалып кетті. Дегенмен, қалыптарды қоса алғанда, формалдану тілдерін зерттеу онлайн ресурстар арқылы қайта жаңғырды және 21 ғасырдың басында жаңа классикалық сәулеттің танымалдылығы артып келеді.
When practiced in the Classical tradition the combination and arrangement of mouldings are primarily done according to preconceived compositions. Typically, mouldings are rarely improvised by the architect or builder, but rather follows established conventions that define the ratio, geometry, scale, and overall configuration of a moulding course or entablature in proportion to the entire building. Classical mouldings have their roots in ancient civilizations, with examples such the 'cornice cavetto' and 'papyriform columns' appearing in ancient Egyptian architecture, while Greek and Roman practices developed into the highly the regulated classical orders. Necessary to the spread of Classical architecture was the circulation of pattern books, which provided reproducible copies and diagrammatic plans for architects and builders. Works containing sections and ratios of mouldings appear as early as the Roman era with Vitruvius and much later influential publications such as Giacomo Barozzi da Vignola's, Five Orders of Architecture, and James Gibbs's, Rules for Drawing the Several Parts of Architecture. Pattern books can be credited for the regularization and continuity of classical architectural mouldings across countries and continents particularly during the colonial era, contributing to the global occurrence of Classical mouldings and elements. Pattern books remained common currency amongst architects and builders up until the early 20th century, but soon after mostly disappeared as Classical architecture lost favor to Modernist and post war building practices that conscientiously stripped their buildings of mouldings. However, the study of formalized pattern languages, including mouldings, has since been revived through online resources and the popularity of new classical architecture in the early 21st century.
Готика
Орта ғасырлар классикалық архитектура принциптері туралы ресми білімнің төмендеуі мен ыдырауымен сипатталады. Бұл, әрі қарай, күрделі және жаңашыл готика стиліне дамыған қалыптау үлгілерін қолданбағандықпен және "дұрыс емес" пайдаланумен аяқталды. Готикалық архитектура Еуропа бойынша әсерлі және түсінікті болғанымен, көбінесе аймақтық сипатта болды және сол кезде жан-жақты үлгілер жинағы жасалмады, бірақ оның орнына қажылық сапарлар мен білікті готикалық тас шеберлерінің қоныс аударуы арқылы тарады. Бұл ортағасырлық формаларды Август Пугин және Эжен Виолет-ле-Дюк сияқты көрнекті готикалық жаңғыртушылар кешірек имитациялады, олар готикалық қалыптарды жүйелендіріп, оларды готикалық архитектурасы жоқ архитекторлардың қайталай алатын өздерінің жүйелі үлгілер кітаптарына дамытты.
The middle ages are characterized as a period of decline and erosion in the formal knowledge of Classical architectural principles. This eventually resulted in an amateur and 'malformed' use of moulding patterns that eventually developed into the complex and inventive Gothic style. While impressive and seemingly articulate across Europe, Gothic architecture remained mostly regional and no comprehensive pattern books were developed at the time, but instead likely circulated through pilgrimage and the migration of trained Gothic masons. These medieval forms were later imitated by prominent Gothic Revivalists such as Augustus Pugin and Eugène Viollet le Duc who formalized Gothic mouldings, developing them into its own systematic pattern books which could be replicated by architects with no native Gothic architecture.