Кіріспе

1997 жылы Кони Уиллистің "Иттің ештеңесін айтпау: немесе, біз бішоптың құс тұяғын қалай таптық" романы – Кони Уиллистің 1997 жылғы комедиялық ғылыми-фантастикалық туындысы. Онда Уиллис "Fire Watch" (1982), "Doomsday Book" (1992) және "Blackout/All Clear" (2010) туындыларында зерттеген уақыт саяхатшы тарихшылардың сол әлемі қолданылады. "Иттің ештеңесін айтпау" 1999 жылы "Хьюго" және "Локус" сыйлықтарын жеңіп алды, ал 1998 жылы "Небюла" сыйлығына ие болды.

Сюжет

Нед Генри – 1940 жылы Ковентри соборын зерттеу үшін уақыт саяхатшысы, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың Ковентриге жасаған шабуылынан кейін саяхаттап жүр. Ол ерекше түрде «Епископтың құс тірегінің» орнын іздеп табуға тырысады, бұл баяндаушы анықтамаған мақсатқа жетуге қатысты зат. Баяндаушы «уақыт кешігуімен» түсіндірілетін шатасуды көрсетеді, бұл уақыт саяхатынан туындаған ұшақ кешігуінің бір түрі. Ол 2057 жылы Оксфорд университетіне сәтсіз оралады. Епископтың құс тірегі, темірдей ерік-жігері бар бай американдық аристократ әйел, леди Шрапнелл қаржыландырған соборды қалпына келтіру үшін қажет. Ол Оксфордтың тарих факультетінің көп бөлігін соборды бұрынғы күйіне дейін қайта құруға жұмылдырды. Келесі сапарға шыққанға дейін Нед уақыт кешігуінен емделуі керек және ауруханаға жіберіледі. Алайда, леди Шрапнелл оның тағы бір сапарға шығуын талап етеді. Шрапнелл оны жұмылдыруға үлкермес бұрын, профессор Данворти (уақыт машинасына жауапты) оны Виктория дәуіріне, атап айтқанда 1888 жылға демалуға жіберуге шешім қабылдайды. Данвортидің оны 1888 жылға жіберуінің жасырын себебі бар, себебі басқа уақыт саяхатшысы континуум заңдарын бұзып, сол кезден 2057 жылға бір зат әкелген сияқты көрінеді. Теориялық тұрғыдан алғанда, уақыт машинасы арқылы ештеңе әкелінуіне болмайды, өйткені бұл уақыттың бұзылуына әкелуі мүмкін, ал маңызды заттардың сапарға шығуына жол бермеу үшін қауіпсіздік шаралары қолданылды. Уақыт машинасының авторы болған ғалымдар мен тарихшылар, егер зат дереу қайтарылмаса, ол уақыттың өзін жарып тастауы мүмкін деп санайды. Нед тек 20 ғасыр тарихын біледі және әлі де уақыт кешігуінен зардап шегеді. Оған Виктория дәуірінен шоғырландырылған курс беріледі, сонымен бірге оның миссиясы мен бағыты туралы айтылады. Сабақтың шатасуы, нақты емес нұсқаулар және 1888 жылға секіру уақыт кешігуін күшейтеді, оны қайда болу керектігі, кіммен кездесуі, қайда баруы және ол алып жүрген уақыттан тыс нысан туралы түсініксіз қалдырады. Уақыт саяхатының өзін-өзі түзету механизмі бар, ол «сығу» деп аталады, ол уақыт саяхатшыларын тарихты қорғау үшін мақсаттан уақыт бойынша немесе орын бойынша жылжытады. Нед дұрыс уақытта келеді, бірақ оған белгілі болмағандай, ол басқа уақыт саяхатшысы кездесуі тиіс поместьеде емес. Оның орнына, ол 50 шақырым қашықтықтағы теміржол станциясына сығып алды. Ол Теренс Сент-Тревзбен кездеседі, Оксфордтың жас студенті, оны уақыт саяхатшысы деп қате қабылдайды. Ол Темза өзенімен Оксфордтан Мачингс-Эндке дейін саяхат үшін жалға алынған қайықтың құнын бөлісуге келіседі, онда Теренс өзінің сүйіктісі Тоселин «Тосси» Мерингпен кездесуді үміттенеді. Нед, Теренс, бульдог Сирил және профессор Педдик (Оксфорд профессоры) Темзамен төмен қарай саяхаттайды, шлюздерді басып өтеді, әдемі пейзаждарды көреді, ешқайда асықпайтын көптеген қайық жүргізушілерді көреді және Джером К. Джеромнің тобымен кездеседі, бұл «Ит туралы ештеңе айтпау» романынан алынған және оның тақырыптарын қайталайтын құрмет. Бақытымызға орай, Недтің Мачингс-Эндтегі байланысы оны келгенде таниды және өзін таныстырады: ол Тоссидің туысы болып жүріп, Верити Киндл есімді жас әйел. Леди Шрапнелл Веритиді Тоссидің күнделігін оқуға жіберді, өйткені Тосси (Леди Шрапнеллдің ата-бабасы) Ковентридегі алғашқы собордағы (Сент-Майкл соборы) құс тірегіне қатысты өмірін өзгерткен оқиға туралы жазған болатын, бұл оқиға оның құпия «Мырза С»пен Америкаға қашуына себеп болды. Осы сәтте ғана Нед қайтаруға тиіс нысанның табиғатын біледі, ол Тоссидің сүйікті мысығы, принцесса Аржуманд. 2057 жылы мысықтардың саны жойылды, себебі мысық ауруы кең тараған. Нед пен Верити уақыт саяхатының сәйкессіздігін түзетуге тырысады. Олар өздерімен бірге болған кейіпкерлердің тарихын, олардың ұрпақтарының болашақ тарихқа әсерін, сондай-ақ Мырза С. құпиясын білуі керек. Олардың айналасындағы адамдардың белгілі тарихын түзетуге тырысулары Ватерлоодан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, тіпті 2018 жылға дейін (уақыт саяхаты ойлап табылған кезде) тарих арқылы алға және артқа әсер етеді. Бірнеше оқиғадан кейін жағдайды өздері түзетуге тырысқаннан кейін, екеуі де қателікпен әртүрлі дәуірлерге оралып, 2057 жылға оралуға тырысады. Олардың жоқтығында уақыт өздігінен олардың араласуын түзетеді. 1888 жылға оралғанда, Мырза С анықталды, кейіпкерлер арасындағы қарым-қатынас үзілді және олардың тәжірибелері бойынша ілмектер 2057 жылы Епископтың құс тірегінің орналасқан жерін көрсетеді. Ақыры, 2057 жылы собордың қайта құрылуын мерекелеуге арналған мерекенің дәл уақытында епископтың құс тірегінің орналасуы тарихшылар мен ғалымдарға кейбір жағдайларда уақытқа алға тасымалданатын заттар бар екенін дәлелдейді, бұл тарихи жоғалған, қиратылған немесе жойылған заттарды қалпына келтіруде жаңа өркендеуге әкеледі.

Кейіпкерлер

Нед Генри, 21 ғасыр тарихшысы, леди Шрапнеллдің тапсырмасымен "епископтың құс тұяғын" барлық мүмкін жолдармен іздеуге міндеттелген. Бұл 1940 жылы Ковентриде өткен барлық сауда-саттықтарға қатысуды қамтиды. Вертити Киндл, тағы бір тарихшы, 1930 жылдардағы детективтік романдарға маманданған. Ол полковник және миссис Мерингтің алыс туысы Верити Браун рөлін сомдайды, олардың қызының күнделігін тауып оқу үшін. Уақыттың өзгеруі салдарынан ол 2057 жылға бір нәрсені әкеліп, оқиғалардың тізбегін бастайды. Профессор Джеймс Данворти, уақыт саяхаты бағдарламасының басынан қатысқан тарихшы. Ол "Өрт күзеті" әңгімесінде, сондай-ақ "Қиямет кітабы" және "Блэкаут/All Clear" романдарының кейіпкері. Финч, Данвортидің тапқыр және тиімді хатшысы. Ол 1888 жылы Мерингтердің көршілері Чаттисбурндердің үйінде батлер рөлін сомдайды және басқа уақыт саяхатшыларына қосылады. Оған бұл рөл оңайға түседі, өйткені ол ұйымдастыру және қызмет көрсетуде шебер. Тоселин "Тосси" Меринг, әдемі және ақылды "Англияның гүлі", ата-анасының ықпалымен салғылы, ерке және білімсіз. Ол леди Шрапнеллдің әулетінен шыққан. Оның естеліктері және Ковентридегі Святой Михаил шіркеуіне (кейін Ковентри соборы болған) барғанда өмірінің өзгеруі туралы әңгімесі леди Шрапнеллді қайта құруға бастады. Нед Генри оқиға орнына келген кезде, ол Оксфорд студенті Теренс Сент-Треуске қатысты, және оларды бөлек ұстау Нед үшін маңызды болады. Полковник және миссис Меринг. Полковник Үнді армиясынан зейнеткерлікке шығып, қазір экзотикалық алтын балықтарды жинаумен айналысады. Миссис Меринг гипохондрик және спиритизмнің жанкүйері. Роман оған "jumble sale" -ды, яғни адамдар жасаған заттарын (мысалы, торттар, печеньелер, қолөнер бұйымдары) емес, қажетсіз үй заттарын сыйға тартатын қайырымдылық жәрмеңкесін ойлап табумен байланысты. Теренс Сент-Треус, 1888 жылы Недпен алғаш кездескен жас Оксфорд студенті. Оның жанында ақшасы болмаса да, Теренс шын мәнінде кішігірім аристократ және болашақта айтарлықтай кіріс алады, бұл оны Тоссидің ата-анасының көзінде тамаша жігіт етеді. Алайда Оксфорд тарихшылары Теренстің өз ұстазының немересі Мод Педикке үйленетінін және олардың ұрпағы Берлинды бомбалауға қатысатынын біледі, бұл Гитлердің британдық қалаларды әскери нысандардың орнына бомбалауға бұйрық беруіне себеп болады, соғыстың барысын өзгертеді. Профессор Педик, Оксфорд доценті, Теренстің жеке тәлімгері, Теренс пен Недті өзенмен саяхатқа шығарады. Профессор Педик экзотикалық балықтар және әскери тарих бойынша сарапшы, бұл полковник Мерингтің ықыласын оятып, үштікті Мерингтердің үйіне шақыруға мүмкіндік береді, сондай-ақ тарихтың Ұлы адамдар теориясын жақтаушы. Профессор Оверфорс, Оксфордтың тағы бір доценті, профессор Педиктің престижді кафедраға қарсыласы. Профессор Оверфорс жеке өзі көрінбейді, бірақ тарихтың әлеуметтік дарвинизм көзқарасын жақтаушы ретінде жиі еске алынады. Бэйн, Мерингтердің үй басқарушысы. Кейінірек "Бэйн" Мерингтердің көршілері үшін жұмыс істеген кезде алған кәсіби есімі екені белгілі болады. Кітапта айтылғандай, жұмыс берушілер түрлі себептермен қызметкерлеріне псевдонимдер береді. Миссис Чаттисборн барлық қызметші қыздарына жаңа есімдерді жаттаудың қажеті болмауы үшін бірдей есімді қояды. Миссис Меринг ағылшын қызметшілері ирландтықтардан жақсы деп санайды. Ол сондай-ақ "Колин" деп аталған қызметші қызға "Джейн" деген есімді қолданады. Бэйн бұрын ирландтық лорд Дунсанидің нақты атымен жұмыс істеген, бірақ миссис Меринг оны өз үйінде қолдануға рұқсат бермейді. Бэйн П. Г. Вудхаус романдарының Джівсі сияқты, өте ақылды (жұмыс берушілерінен әлдеқайда көп), көп оқыған (тапсырма күтіп тұрғанда Томас Пейнді оқиды) және өте тиімді, жұмыс берушілерінің барлық қажеттіліктерін қанағаттандырып, тіпті оларды болжайды. Т. Дж. Льюис, компьютерлік ғылымдар бойынша студент. Ол қара нәсілді болғандықтан, леди Шрапнелл оны уақытқа кері жібере алмайды, бұл сәтті жағдай, өйткені ол кеңістік-уақыт континуумінің бұзылу деңгейін анықтау үшін симуляцияларды жүргізуге қажет. Леди Шрапнелл, темір ерік-жігері бар, кез келген қарсылықты жеңе алатын дауысы бар бай американдық. Ол Шрапнелл титулына үйленді және өзінің ата-бабасы Тоселин Мерингтің құрметіне Ковентри соборын жойылған күйінде қайта құруға құмар. Бәрі де толыққанды болуы керек, өйткені "Құдай - бұл ең ұсақ бөлшектерде". Бұл "епископтың құс тұяғын" қамтиды, ол толығымен бұзылмайтын деп есептелген, бірақ әуе шабуылы кешін жоғалып кеткен. Элизабет Биттнер, Ковентридің соңғы епископының жесірі. 2050 жылдары қарт және денсаулығы нашар, ол 21 ғасырдың басында уақыт саяхатының пионері болған. Ол сондай-ақ Данвортидің ішін қозғайтын әдемі әйел болған. Нед оны әсерімен Оксфорд студенттеріне ұқсас Zuleika Dobson сияқты деп сипаттайды. Принцесса Арджуманд, Тоссидің үй жануары, Мумтаз Махалдың құрметіне аталған, судан құтқарылуы кеңістік-уақыт континуумін жоғалтуға жақын келтіреді. Ол бүкіл повесть бойында маңызды рөл атқарады. Сирил, Теренстің үй жануары, бульдог, ол да бүкіл повесть бойында маңызды рөл атқарады.