Кіріспе
Тайлер Гейтвуд Кент (1911 жылғы 24 наурыз – 1988 жылғы 20 қараша) – американдық дипломат және сотталған қылмыскер. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондондағы АҚШ елшілігінде шифрлаушы клерк болып жұмыс істеген кезінде мыңдаған құпия құжаттарды ұрлаған.
Tyler Gatewood Kent (March 24, 1911 – November 20, 1988) was an American diplomat who stole thousands of secret documents while working as a cipher clerk at the US Embassy in London during World War II.
Ерте өмір және мансап
Кент Маньчжурияның Ньючванг қаласында дүниеге келді, оның әкесі АҚШ консулы болған. Ол Вашингтондағы Сент-Олбанс мектебінде білім алып, содан кейін Принстон университетінде тарихты, Джордж Вашингтон университетінде, Сорбоннада (орыс тілін оқыған) және Мадрид университетінде оқыды. Әкесінің байланыстары арқасында ол Мемлекеттік департаментке қабылданды және Уильям С. Буллиттің басшылығымен, АҚШ-тың Кеңес Одағындағы алғашқы елшісінің басшылығымен Мәскеуге жіберілді. Сол жерде ол шифрлаушы болып тағайындалды. 1939 жылға қарай, ол Кеңес Одағы үшін тыңшылық қызметімен айналысқан деген күдік туды, бірақ нақты дәлелдердің болмауына байланысты Дипломатиялық қызмет оны Лондондағы елшілікке ауыстыруға шешім қабылдады, ол 1939 жылдың 5 қазанында жұмысын бастады. Кент құпия хабарларды шифрлап, оларды түсіндірумен айналысқандықтан, көптеген құпия құжаттарға қол жеткізе алды.
Лондон қаласында
Лондонға келгеннен кейін, Кентті Людвиг Маттиаспен бірге көрді, ол Германияның тыңшысы деп күдіктелген және Шотландиялық полициясының арнайы бөлімі детективтерімен бақылауда ұсталған адам еді. Ол Оңтүстік Кенсингтондағы «Орыс шайханасында» жиі қонақ болып көрінді, ол адмирал Николай Волкофф, бұрынғы Императорлық Ресейдің Лондон елшісінің әскери атташесі және оның әйелі, патшайымның бұрынғы қызметшісі басқаратын ақ эмигранттардың бас қосылатын жері еді. Кент олардың қызы Анна Волкофф арқылы Кеңес Одағына жиі сапар шегетін британ саудагерінің әйелі Ирен Данишевскаямен танысты. Ол Кенттің сүйіктісі болды. Ирен мен оның күйеуінің өткеліне байланысты, MI5 оларды кеңестік тыңшылар болуы мүмкін деген күдікпен бақылауға алды. Кент саясатқа да белсенді түрде араласа бастады. Оның көзқарастары нақты емес, бірақ көптеген адамдар оның оқшаулану саясатын ұстанатынын және британдық соғысқа қарсы науқандарға көмектесуге дайын екенін болжады. 1940 жылдың басында Анна Волкофф арқылы ол парламент мүшесі, антисемит консерватор Арчибальд Маул Рамсеймен танысып, Рамсейдің «The Right Club» тобына қосылды. Рамсей дипломатиялық иммунитеті бар Кентке «Дұрыс клубтың» мүшелік тізімін сақтау үшін берді. Кейін Кент Волкофф пен Рамсейді өз пәтеріне шақырып, оларға ұрланған құжаттарды көрсетті. Ол кейін оларды Рамзиге көрсеткенін, оның Рузвельтке қарсы саясаткерлерге жеткізетініне үміттенгенін мәлімдеді. Анна Волкофф 13 сәуірде осы құжаттардың бірнеше көшірмесін жасап, Италия елшілігі арқылы Берлинге жіберді. Кейіннен MI8 радиохабарларды ұстап алу арқылы олар Абвер басшысы вице-адмирал Вильгельм Канарисқа жеткені анықталды. Волкофф Right Club мүшесі Джоан Миллерге жүгініп, Италия елшілігіндегі байланыстары арқылы Уильям Джойске (кейін «Лорд Хо-Хо» атымен танымал) кодталған хат жіберуге болатынын сұрады. Ол Миллердің MI5 үшін жасырын агент екенін және оның қарсы тыңшылық басшысы Максвелл Найттың тікелей бақылауында екенін білмеді. Миллер хатты алуға келісті, бірақ оны Италия елшілігіне апарудың орнына Найтқа көрсетті.
Тұтқындау, сот және айыптау
1940 жылдың 18 мамырында АҚШ елшісі Джозеф П. Кеннеди аға бұл жағдай туралы хабардар болды және Кенттің дипломатиялық иммунитетін алып тастауға келісті. 20 мамырда Кент ресми құпиялар туралы заң бойынша таңертеңгілік рейдте өз пәтерінде тұтқындалды. MI5 офицерлері сол жерден 1929 ресми құжат тапты, Черчилльдің телеграммаларынан басқа, арнайы бөлім мен MI5 бақылауында болған адамдардың есімдері жазылған кітап та табылды. Іздеушілер АҚШ елшілігінің кодты бөлмесінің кілтін де тапты. Анна Волкофф та сол күні ұсталып, сол заңды бұзғаны үшін айыпталды. 31 мамырда, 11 күн жасырын қамауда болғаннан кейін, АҚШ Мемлекеттік департаменті Кенттің жұмыстан шығарылғанын және "ішкі істер министрінің бұйрығымен қамауға алынғанын" жариялады, бірақ оның ресми құпиялар туралы заң бойынша тұтқындалмағанын мәлімдемеді. 23 қазанда Кент Олд Бейлиде жабық есік артында сотталды. Терезелер мен есіктердің шыны панельдеріне қоңыр қағаз жабыстырылды. Ол "жауға тікелей немесе жанама пайдалы болуы мүмкін" құжаттарды алу және Волкоффқа оларды иеленуге мүмкіндік берумен айыпталды. Сонымен қатар, ол елші Кеннедиге тиесілі құжаттарды ұрлаған деп айыпталды. Сотта тек ресми бақылаушылар ғана болды, соның ішінде MI6-ны білдіретін Малкольм Маггеридж. Кентке қарсы куәгерлердің екеуі Максвелл Найт және Арчибальд Рамсей болды, ол құжаттарды көргендіктен 18B қорғаныс ережесі бойынша Мэн аралында тұтқындалды. Бұл құжаттарды білетін британдық шенеуніктер, егер олар сол кезде жарыққа шыққан болса, ағылшын-американдық қарым-қатынастарға ауыр зиян келтіретініне сенді, себебі олар Рузвельттың Германияның шабуылынан аман қалу үшін Ұлыбританияға көмектесу үшін бейтараптық заңын қабылдаудың жолдарын іздегенін көрсетті. Сотта Кент сонымен қатар, ол АҚШ-тың Мәскеудегі елшілігінен құжаттарды алып, оларды бір күні өзінің оқшауланған, антисемит көзқарастарымен келісетін АҚШ сенаторларына көрсетуді жоспарлағанын айтты. Ол Лондонға тағайындалғанға дейін Мәскеудегі құжаттарды өртеп жібергенін мәлімдеді. Кейіннен оның НКВД-да жұмыс істейтін аудармашыға ғашық болғаны белгілі болды, бұл оның кеңестік байланыстары бар деген күдік тудырды. 1940 жылдың 7 қарашасында Кент кінәлі деп танылып, жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Ол және Волкофф 1940 жылғы Сатқындық туралы заң қабылданғанға дейін қылмысын жасағандықтан, өлім жазасынан құтылды. Сатқындық туралы заңда жауға көмектескендерге өлім жазасы қарастырылған. АҚШ-тағы оқшауланған топтар оны айыптады және соттың АҚШ-ты соғысқа қосуға тырысқан әрекеттің жасырын жамылуы болғанын мәлімдеді. 1972 жылы жарияланған құжаттар бұл талапты растамады. Кент ұрлаған құжаттар британдық-американдық теңіз ынтымақтастығын көрсетті, бірақ олар сонымен бірге Рузвельттың АҚШ Конгресі мен жұртшылықтың қолдауысыз одан әрі қадам жасауға дайын емес екенін көрсетті.
Кейінгі жылдар
Соғыс аяқталғаннан кейін, Кент 1945 жылдың қазан айында түрмеден босатылды. Одан кейін ол АҚШ-қа депортацияланды. Ол өзінің нанымдарын ешқашан өзгертпеді: ол әрқашан қатаң коммунизмге қарсы болғанын айтты. Бай әйелге үйленгеннен кейін, ол Ку-Клукс-Кланмен байланысы бар Флоридадағы сегрегацияны қолдайтын газеттің баспагері болды. Рей Берс пен Энтони Ридтің мәлімдемесіне сәйкес, Кенттің коммунизмге қарсы көзқарасына қарамастан, ФБР қызметкерлері оны жасырын түрде кеңесшіл деп есептеді. Ол 1952 жылдан 1963 жылға дейін ФБР-дің алты тергеуіне түсті, олардың барлығы нәтижесіз аяқталды. Кент 1988 жылы Техас штатының Керрвилл қаласында қайтыс болды.