Кіріспе

Оңтүстік Азия соқпалы аспаптарды күйлеуге арналған паста

Сяхи (гааб, анк, сатам немесе каранай деп те аталады) – дхолки, жори, табла, мадал, мридангам, хол және пахавадж сияқты көптеген Оңтүстік Азия соқпалы аспаптарының қабығына жағылатын күйлеу пастасы.

Шолу

Сияхи көбінесе қара түсті, дөңгелек пішінді және ұн, су және темір ұнтағынан жасалады. Бастапқыда сияхи ұн мен судың уақытша жағылуы болған. Уақыт өте келе ол тұрақты түрге айналды.

Функция

Сяхи тек созылған терінің бір бөлігін ғана салмақпен жүктейді. Жоғары дыбысты (әдетте оң қолмен ойналатын) барабанда (мысалы, нағыз таблада) бұл кейбір төменгі деңгейдегі дірілдердің резонанс жиілігін басқаларына қарағанда күштірек өзгертеді. Сол қол барабанындағы әрекет сәл өзгеше. Екінші жағынан (мысалы, табладағы баян барабанында) оның орны ығыстырылған және тек резонанс жиілігін төмендету үшін қолданылады.

Қолдану

Бұл салада шаханың қолданылуы өте күрделі. Ол шырыш негізді қабатпен басталады, содан кейін көптеген жұқа қабат шаха масаласы (ұн, су, темір ұнтағы және басқа құпия ингредиенттер) жағылады, олар кейін таспен ысқыланады. Қабаттардың барлығы бірдей өлшемде емес. Бірақ соңғы өнімнің белгілі бір пішінде болуы күтіледі. Шаха жасауда таспен ысқылау өте маңызды. Шаха жасалатын материалдың өзі иілгіш емес; егер оны бір қабаттап жағып, қаттыруға рұқсат етілсе, барабан еркін дірілдемейді. Таспен ысқылау немесе жылтырату процесі шаханың негізіне дейін жететін ұсақ жарықтардың тығыз торы құрайды, бұл шаханың иілгіш еместігіне қарамастан, барабанның терісінің еркін резонанс беруіне мүмкіндік береді.

Жатырлықтарды жасау

Алғашқы желім қабатын жағу процесі және келесі қабаттарды жағудағы шеберлік – аспаптың дыбыстық тазалығын және қабаттардың беріктігін анықтайтын басты фактор. "Пури" деп аталатын алдын ала дайындалған былғары қаптаманы табла бетіне бекіткеннен кейін, шебер желімді "Чати" шегінен шамамен 2,5 см қашықтықта дөңгелектей жағады. Желім жартылай кебуге асыққанда, 2-3 мм қалыңдықтағы "сяхи" қабатын кішкентай тікенектерімен бірге жағады. "Сяхи" жартылай қатайғаннан кейін, әлі толық құрғамағанда, таспен ысқаулау басталады. Ысқаулау тікенектерді жойғанша және беткі қабат дөрекі болғанша жалғасады. Содан кейін, қабаттар азаятын концентрлі шеңберлер түрінде, әрқайсысы 0,5-1 мм қалыңдықпен жабылады. Мүмкіндігі – "сяхи" толық қатаймай тұрып ысқаулауды бастап, жаңа қабат жағар кезде беткі қабат дерлік құрғағанша жалғастыру. Ысқаулау және дұрыс техникасы қабаттардың біркелкі қалыңдығын қамтамасыз етеді, ал шеттері төменгі қабатпен біртегіс араласу үшін сәл қалыңдайды. Ысқаулау процесі жағылған қоспада жылу тудырады, осылайша оны кептіреді. Сонымен қатар, таспен ысқаулау бетінде ұсақ жарықтардың торы пайда болады, "сяхи" дәндері төменгі қабаттың негізіне ғана жабысады. Осы құрылым аспапқа барлық соққылы аспаптардың ішінде ерекше дыбыстық сапа мен тональды байлықты, сондай-ақ бірнеше жүз Герцтен бірнеше кило Герцке дейінгі гармоникалық спектрді сыйлайды. Егер "сяхи" ысқаулаусыз толық қатаюға рұқсат етілсе, қабаттарда қатты бөліктер қалып, дыбысты бұрмалап, дәндердің қабаттардан тез жұлынуына себеп болады, нәтижесінде ойнау кезінде жағымсыз сыңғырлау дыбысы пайда болады.

Қалыптастыру

Қабаттар, олар жағылған былғары сияқты, ауа райының ылғалдылығына да, ойыншы қолының ылғалдылығына да осал. Ылғалмен байланыс қара кристалдардың еруіне алып келеді. Осы себепті ойыншылар ойын ойнағанда қолдарын құрғақ ұстау үшін жиі ұнтақ қолданады.