Кіріспе

1900 жылы филиппин-американ соғысының шайқасы Абадтың керемет барлау мүмкіндіктері болды және жергілікті партизандар Шилдстің қимылдары туралы оны алдын ала хабардар етті. Оған жауап ретінде ол шамамен 180–250 филиппин сарбазы мен 1000–2000 боломеннен тұратын күшін жинады, бірақ кейбір дереккөздер барлығы 300 адамға жуық деп мәлімдейді. Филиппин сарбаздары жақсы ұйымдастырылған және боло, пистолеттер мен испандық Mauser мылтықтарымен жақсы қаруланған, көпшілігі нашар атып тұрса да. Боломендер тек балта немесе боломен қаруланған, олар Абадтың әскерін күшейтуге көмектесті. Күндіз достас шаруалар немесе бейбіт азаматтар болып киінген олар, түнде партизандық әрекеттерге қатысты: американ сарбаздарының кішкентай тобына шабуыл жасау, саботаж жасау және ең бастысы, Абадты американдық орналасқан жерлер мен қимылдары туралы ақпаратпен қамтамасыз ету. Бірақ олардың әскери құндылығы төмен болды, себебі оларда оттық қару болған жоқ.

Шайқас

13 қыркүйекте Абад өз әскерін Шилдс жақын арада кешетін жолға қарайтын тік беткейге орналастырды. Шилдс пен оның әскерінің шайқас тәжірибесі аз болғандықтан, олар оңайша тұзаққа түсті. Абад пен оның 250 сарбазы колоннаға атыс ашты, нәтижесінде бірнеше сағатқа созылған қақтығыс болды. Осы уақытта американдықтар мен филиппиндық мергендер атысқанда, филиппиндық боломендердің көп күші американдықтарды қоршауға маневр жасады. Шилдс өзін толық қоршағаннан кейін, шегінуге бұйрық берді, ол көп ұзамай толыққанды қашқындыққа айналды, себебі Абадтың әлдеқайда үлкен күші Шилдс пен оның әскерінен кейін беткейден төгілді. Филиппин сарбаздары Шилдсті шамамен 6 километрге қуып, кішкентай күріш даласында тоқтатып қойды; олардың Санта-Крузға қашуы филиппин боломендерінің үлкен күшімен тоқтатылды. Абадтың әскері қайтадан атыс ашты, американдықтарды күріш егістіктерінің қоршауларына тығылуға мәжбүр етті. Жарақат алған және жағдайдың беймәнілігін түсінген Шилдс, капитуляциялау үшін ақ ту көтерді. Бірнеше ай жасырынудан кейін, Абад Мариндуктағы американдық гарнизонның үштен бірін небары бірнеше сағаттың ішінде жойды.

Салдары

Шилдстің жеңілісі американдық жоғары басшылыққа үлкен соққы берді. Бұл соғыс барысында американдықтардың тапқан ең ауыр жеңілістерінің бірі ғана емес, сонымен қатар президент Уильям МакКинли мен оның империализмге қарсы оппоненты Уильям Дженнингс Брайан арасындағы сайлауға жақын уақытта болғандықтан ерекше маңызға ие болды. Көптеген адамдар сайлау қорытындысы соғыстың соңғы бағытын анықтайды деп сенді. Осыдан кейін жеңіліс күшті реакцияға алып келді. Артур Макартур кіші генерал-бригадир Лютер Хейрді "он бес жастан асқан еркектердің барлығын потенциалды жау ретінде қарау және мүмкіндігінше көп адамды тұтқындап, Абад тапсырғанға дейін оларды кепіл ретінде ұстау" бұйрығымен жіберді. Хейр Шилдс пен оның әскерін босатып алды. Майор Фредерик А. Смит аралдың ішкі аймақтарында азық-түлік пен баспананы жою саясатын жалғастырды және барлық азаматтарды қалаларға көшірді. Абад пен оның көптеген әскерлері американдық әскерден қашып жүргенімен, азаматтық халық қатты қиындыққа тап болды, көптеген жер иелері мен саудагерлер Федералды партияға қосылып, Абадқа қарсы шықты. Осы жаңа тактика 1901 жылдың сәуір айында Абадтың қарсыластыққа берілуіне әкелді.

Ескерту

АҚШ армиясының Мариндюке аралын басып алуы, Филиппин аралдары, 1900 жылдың сәуір айы – 1901 жылдың сәуір айы, Эндрю Ж. Биртл, The Journal of Military History, 1997 жылдың сәуір айы, 61 том, 2 саны, 255 бет.