Кіріспе

Нью-Гэмпшир штатының ресми туы және мемлекеттік эмблемасы.

АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штаты 1776 жылдың 5 қаңтарында Ұлыбританиядан тәуелсіздігін жариялағаннан бері екі мөрді сақтап келеді. Екі мөр де қолданыста, алайда көпшілік көбінесе оның корпоративтік мақсатта қолданылуына байланысты Ұлы мөрді жақсы біледі.

Ұлы тұмша

Нью-Гэмпшир штатының мөрінде «Ралей» фрегаты бейнеленген және тоғыз жұлдызды лавр гүлшоғырымен қоршалған. «Ралей» – 1776 жылы Портсмут теңіз кеме жасау қалашығында (Мэн штаты) салынған, Континенттік Конгресс жаңа американдық әскери-теңіз флотына демеушілік еткен алғашқы 13 әскери кемелердің бірі. Мөрді лавр гүлшоғыры қоршап тұр. Лавр гүлшоғыры – атақ-даңқ, құрмет және жеңістің ежелгі символы. Гүлшоғырдың ішіндегі тоғыз жұлдыз Нью-Гэмпширдің Одаққа қосылған тоғызыншы штат екенін көрсетеді. Су Портсмут портын бейнелейді, ал сары түсті құмшақтың ішінде гранит, берік магмалық тас орналасқан, ол Нью-Гэмпширдің қатал ландшафтын және халқының мықты мінезін көрсетеді. 1784 жылы қазіргі штат конституциясы күшіне енген кезде, заң шығарушы орган мөрді өзгертіп, американдық революциялық соғыс кезінде Портсмуттың маңызды кеме жасау орталығына айналғанын көрсету үшін, фондық күннің шығып тұрған бейнесімен кеме құрылысы кезіндегі кемені бейнеледі. Жылдар бойы мөрдің алдыңғы догында әртүрлі тасымалдауға арналған заттар да көрсетілген. 1919 жылы Нью-Гэмпшир тарихи қоғамының директоры Отис Г. Хаммонд, Нью-Гэмпшир губернаторы мен атқарушы кеңесінің тапсырмасымен штат мөрі мен туының тарихын жазды. Хаммонд мөр дизайнын реттейтін заңның өте нақты еместігін, мөрдің қалыптары тозығып, қайта жасалғанда суретшілер мен эскиз жасаушылардың мөрге ром бөшкелері сияқты, кейде олардың жанында тұрған адамдарды қоса, таңғажайып бөлшектерді қосып, өзгерістер енгізгенін сипаттады. 1931 жылы губернатор Джон Г. Винант екінші мерзіміне кіргеннен кейін, ол дау тудырмайтын мөр жасау үшін комиссия құрды. Бас сот комиссияның ұсыныстарын бекітті, кейін штат мөрінің ресми дизайнын заңдастыратын заң қабылдады. Бұл өзгерістер 1932 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді.

1931 жылғы Мемлекеттік мөр туралы заң

1931 жылғы Мемлекеттік мөр туралы заңда "Рали" фрегаты жаңа мөрдің орталық бейнесі ретінде бекітілді. "Рали" 1776 жылы Мейн штатының Киттери қаласында Құрлықтық Конгресс жаңа американдық әскери-теңіз күштері үшін қаржылаған алғашқы 13 әскери кемелердің бірі ретінде салынған. Заң мөрдің диаметрін 2 дюйм деп белгіледі және оған жаңа жазу енгізілді: SEAL • OF • THE • STATE • OF • NEW HAMPSHIRE, бұл латын тіліндегі Sigillum Reipublicae Neo Hantoniensis фразасын алмастырды. Сондай-ақ, заң бойынша, тек гранит тас ғана алдыңғы планға шығарылуы керек еді. Нью-Гэмпшир штатының туының дизайны АҚШ штаттарының, АҚШ территорияларының және Канада провинциялары мен территорияларының 72 туының арасында 63-орынды иеленді. 2018 жылы Нью-Гэмпширдің Өкілдер палатасының бұрынғы мүшесі Тимоти Джозефсон 2003 жылы құлаған Тау қариясының есімін сақтау мақсатында штат мөрін тудың ортасындағы Тау қариясымен алмастыруды ұсынды, бірақ бұл ұсынысқа ресми шаралар қабылданбады. 2023 жылдың қараша айында штат өкілі Тим Макгоу мөрдің астына "Түзек немесе өлесің" деген ұранды қосып, туды өзгертуге бағытталған заң жобасын ұсынды. Аталған заң жобасы 2024 жылдың ақпан айында мақұлданбады.

Бірінші тәуелсіз мөр

1774 жылдың 1 шілдесінде Ексетерде бірінші провинциялық конгресс алғаш рет шақырылды, содан кейін олар барлық "корольдік" белгілерді, оның ішінде бұрынғы "Георг III" мөрін жойды. 1776 жылғы штат конституциясын дайындау барысында Бірінші провинциялық конгресс диаметрі 1½ дюйм болатын мөрді жасады, онда бес жебелі шоғырдың екі жағында тік балық пен қарағай суреті бейнеленген. Балық пен қарағай колонияның басты саудасының нышаны болса, бес жебе – бес округтің өкілдігін көрсетеді. Мөрде: "Нью-Гэмпшир колониясы * VIS UNITA FORTIOR" деген жазу болды. Латын тіліндегі vis unita fortior деген сөздер "Бірлікте күштіміз" деген мағынаны білдіреді. Бұл ұран округтерді біріктіру мақсатымен қабылданды, бірақ ресми түрде жарияланбады, алайда Америка революциясы кезеңінде 1784 жылға дейін қолданылып келді. Мөрді сипаттайтын ресми құжат әзірге табылған жоқ, бірақ мөрдің алғашқы тіркелген пайдалануы 1775 жылғы 1 қыркүйекте провинциялық конгресс берген әскери офицерлерге арналған тапсырмаларда кездеседі. Мөр соңғы рет 1776 жылғы 5 шілдеде Бас Ассамблеяның қаулысында қолданылды. Бүгінде Нью-Гэмпширдің Бас соты осы мөрді заманауи мөрмен бірге штат конституциясының көшірмелерінің мұқабасында жариялауды жалғастыруда.

Бірінші мемлекеттік мөр, 1776 жыл

1776 жылдың жазында мөрді бекіту үшін қолданылған қалып жасалған деп саналады. Алғашқы мемлекеттік мөр 12 қыркүйекте, 1776 жылы, штат мәртебесі туралы қаулы қабылданғаннан кейін екі күн өткен соң бекітілген заңмен ресми түрде белгіленді. Мөрді кейбір Бас сот мүшелері әлі де қолданады, бірақ оның дизайны мен қолданылуын реттейтін қазіргі заң жоқ. Мөрдің мөлшері 1¾ дюймға дейін ұлғайтылды және оның құрамында бес жебелі шоғырдың екі жағында қарағай және тік балық бейнеленген. Бұл дизайн сол кездегі штаттың екі маңызды экономикалық ресурсының символы болды, ал жебелер сол кездегі бес округтің бірлігін көрсетеді. Мөрде латын тілінде мына жазу бар: SIGILL : REI PUB : NEOHANTONI : *VIS UNITA FORTIOR*.