Фридрих Шпильхаген: Неміс жазушысы, әдебиеттанушы және аудармашы

Кіріспе

Неміс романы, әдебиет теориясының маманы және аудармашы Фридрих Спилхаген (24 ақпан 1829 – 25 ақпан 1911) – неміс романы, әдебиет теориясының маманы және аудармашы. Ол 20 жасында бірнеше мамандықтарды сынап көрді, бірақ 25 жасында жазу және аудармашылықпен айналыса бастады. Оның ең белгілі романы – "Штурмфлют", ал "In Reih' und Glied" романы Ресейде үлкен сәттілікке ие болды.

Өмір

Спилхаген Магдебургте дүниеге келіп, 1835 жылы әкесі мемлекеттік сәулетші болып тағайындалған Штральзундта өсті. Ол гимназияға (американдық орта мектепке ұқсас) Стральзундта оқуға түсті, заң, содан кейін Берлин, Бонн және Грайфсвальд университеттерінде әдебиет пен философияны оқыды. Боннда ол Франкония Буршншафтының мүшесі болды, онда сол кезде Карл Шурц, Йоханнес Овербек, Юлиус Шмидт, Карл Отто Вебер, Людвиг Мейер және Адольф Стродтман да болды. Шурц өзінің естеліктерінде Спилхагенді «біршама жабық және тартымды емес мінезіне қарамастан, біздің барлығымыз сирек кездесетін зиялылық пен моральдық тазалыққа ие адам деп таныған және кейін ғасыр романистерінің арасында бірінші қатарлы жұлдызға айналған» деп еске алады. Университетті бітіргеннен кейін ол Лейпцигте жеке репетитор, актер, солдат және мұғалім болып жұмыс істеді, бірақ 1854 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін өзін толығымен жазуға берді. 1859 жылы ол Ганновердегі «Zeitung für Norddeutschland» (Солтүстік Германия газеті) редакторы болды, содан кейін 1862 жылы Берлинге көшіп, кейіннен 1878–1884 жылдары «Westermanns illustrirte deutsche Monatshefte» (Westermannнің суреттелген неміс айлығы) журналын редакциялады. Аудармашы ретінде Спилхаген Джордж Уильям Кертистің «Ховаджи» романын, Ральф Уолдо Эмерсонның «Англиялық қасиеттері» еңбегін, американдық өлеңдер таңдамасын (1859, 2-басылымы 1865 ж.), сондай-ақ Уильям Росконың «Лоренцо де Медичи» романын неміс тіліне аударды. Ол сонымен қатар Жюль Мишелетің «L'amour», «La femme», «La mer» (1876), «Plattland» (1878), «Quisisana» (1880), «Angela» (1881), «Uhlenhans» (1884), «Ein neuer Pharao» (1889), «Faustulus» (1897) және «Freigeboren» (1900) сияқты шағын шығармаларын француз тілінен аударды. Бүгінде оның ең танымал туындысы – «Штурмфлют» романы, бірақ ол қазіргі уақытта тек қысқартылған нұсқада ғана қолжетімді. Спилхагеннің кейінгі еңбектері көбінесе әдебиет теориясына арналған. Спилхагеннің «Толық шығармалары» 1871 жылы он алты томдық, ал 1878 жылы он төрт томдық болып жарық көрді. Оның «Толық романдары» 1898 жылы (22 том) және содан кейін 1902 жылы жаңа сериясы жарық көрді. 1890 жылы ол өзінің өмірбаяндық еңбегін – «Finder und Erfinder» (2 том, 1890) атты кітабын жариялады. Оның «In Reih' und Glied» (1867–1868) романы, орыс тіліне «Один в поле не воин» («Ерлігі жерде жалғыз жауынгер емес» мақалының мағынасында) аударылған, Фердинанд Лассальға негізделген революциялық кейіпкері Леомен Ресейде өте танымал болды, ал оның барлық романдары кейіннен кем дегенде бір рет аударылды, жинақталған басылымдары 1895 жылы (8 том) және 1898 жылы (30 том) жарық көрді.

Spielhagen was born in Magdeburg and brought up in Stralsund, where his father was appointed a government architect in 1835. He attended the gymnasium (roughly equivalent to an American high school) in Stralsund, studied law, and subsequently literature and philosophy at the universities of Berlin, Bonn and Greifswald. At Bonn, he was a member of the Burschenschaft Franconia, which at that time also included Carl Schurz, Johannes Overbeck, Julius Schmidt, Carl Otto Weber, Ludwig Meyer and Adolf Strodtmann. In his Reminiscences, Schurz recalls Spielhagen as a person "in whom, in spite of his somewhat distant and reserved character, we all recognized a man of rare intellectuality and moral elevation, and who later became a star of the first magnitude among the novelists of the century." After leaving university, he tried his hand at being a private tutor, an actor, a soldier and a teacher in a school in Leipzig, but upon his father's death in 1854 he devoted himself entirely to writing. In 1859, he became editor of the Zeitung für Norddeutschland (Newspaper for Northern Germany) in Hannover, and then, in 1862, moved to Berlin where he later edited Westermanns illustrirte deutsche Monatshefte (Westermann's Illustrated German Monthly) 1878–84. As a translator, Spielhagen rendered into German George William Curtis's Howadji, Ralph Waldo Emerson's English Traits, a selection of American poems (1859; 2d ed. 1865), and William Roscoe's Lorenzo de' Medici. He also translated from the French minor works of Jules Michelet: L'amour, La femme, La mer. 1876), Plattland (1878), Quisisana (1880), Angela (1881), Uhlenhans (1884), Ein neuer Pharao (1889), Faustulus (1897) and Freigeboren (1900) among many others. These days, Sturmflut is his best known work though it is currently only available in an abridged form. Spielhagen's later works were almost entirely on literary theory. Spielhagen's Sämtliche Werke (Complete Works) were published in 1871 in sixteen volumes, in 1878 in fourteen volumes. His Sämtliche Romane (Complete Novels) followed in 1898 (22 vols), and these were followed by a new series in 1902. In 1890, he published his autobiography, Finder und Erfinder (2 vols, 1890). His novel In Reih' und Glied, translated into Russian as Один в поле не воин [literally Odin v pole ne voin, a proverb meaning "One man in the field is not a warrior" or "One man alone can't win a war"] (1867–1868), with its revolutionary protagonist Leo (based on Ferdinand Lassalle), was extraordinarily popular in Russia, and virtually all his novels were subsequently translated there at least once, collected editions being brought out in 1895 (8 vols.) and 1898 (30 vols. ).