Даниель Шенкель: Швейцар теологының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Швейцариялық протестант теологы (1813-1885) Даниэль Шенкель (сондай-ақ: Георг Даниэль Шенкель және Георг Даниэль Шенкель фон Вальдкирх) (21 желтоқсан 1813 – 18 мамыр 1885) – швейцариялық протестант теологы.

Өмірбаян

Шенкель Цюрих кантонындағы Дагерлен қаласында дүниеге келген. Базель мен Геттингенде оқығаннан кейін ол Шаффхаузенде (1841), Базельде (1849) теология профессоры, Гейдельбергте (1851) теология профессоры, семинарияның директоры және университет уағыздаушысы болды. Алғашында консервативті көзқарас танытқан ол кейіннен медиациялық теологияның (link=no) өкілі болды, ақырында либералды теолог және озық сыншы болды. Ол "Германия протестанттық одағы" (link=no) қауымдастығына қосылып, қауымның автономияға деген талабын, шіркеудегі жалпыға бірдей сайлау құқығының және дін қызметкерлерінің құқықтарын қорғады. 1852 жылдан 1859 жылға дейін ол Allgemeine Kirchenzeitung газетінің редакторы болды, ал 1861 жылдан 1872 жылға дейін ол 1859 жылы құрған Allgemeine Kirchliche Zeitschrift газетінің редакторы болды. 1867 жылы Либералды мектептің зерттеулері мен нәтижелерін танымал ету мақсатында ол "Бибель лексиконын" (5 том, 1869–1875) редакциялауды қолға алды. Бұл еңбек өз заманынан бұрын болғандықтан, әлі күнге дейін пайдалы. "Реформация дәуірінің көздерінен қарастырылған протестантизмнің мәні" атты еңбегінде (3 том, 1846–1851, 2-ші басылымы, 1862), ол протестантизм – бұл әрдайым тірі және белсенді принцип, ал өткенде біржола жүзеге асырылған нәрсе емес деп мәлімдейді. Ол өзінің дәуіріндегі міндет – протестанттық теология мен шіркеуді зақымдаған католик қағидасына қарсы күрес болды деп санайды. "Христиандық догматика" (2 том, 1858–1859) еңбегінде ол аян жазбалары адам жасаған және тарихи тұрғыдан шартталған деп айтады: ол ешқашан мүлдем кемелді бола алмайды; және шабыт, тікелей Құдайдан бастау алса да, адам арқылы жалғасады. Оның "Исаның мінез-қалпы" (1864, 4-ші басылымы, 1873; ағыл. аудармасы 3-ші басылымнан, 1869) еңбегі, Дэвид Фридрих Штраустың "Исаның өмірі сын тұрғысынан қарастырылған" (Тюбинген, 1835–1836) шығармасымен шамалас уақытта жарық көрген, қатты қарсылыққа ұшырады. Бұл шығарма тым субъективті және қиялға толы деп саналады, автордың үлкен кінәсі – ол объективті тарихи түсініктің бейтараптығын жоғалтқандығы. Дегенмен, Пфлайдердің айтуынша, бұл шығармада "Исаның мінезіне деген жалынды құлшыныс бар". Автор ауруларды сауықтырудан басқа барлық кереметтерді жоққа шығарады, ал оларды психологиялық тұрғыдан түсіндіреді. Оның басты мақсаты – христиан дінін жаңғырту және қайта түсіндіру болды; ол кітаптың үшінші басылымының алғы сөзінде былай дейді: "Мен оны тек евангелистік шындыққа қызмет ету үшін жаздым, әсіресе шіркеуден және оның мүдделерінен ең бақытсыздықпен алшақтағандарды, көбінесе иерархиялық мақсаттармен соқырланған реакциялық партияның кінәсінен шындыққа қайтару үшін". Шенкель Гейдельбергте қайтыс болды.

Schenkel was born at Dägerlen in the canton of Zürich. After studying at Basel and Göttingen, he was successively pastor at Schaffhausen (1841), professor of theology at Basel (1849); and at Heidelberg professor of theology (1851), director of the seminary and university preacher. At first inclined to conservatism, he afterwards became an exponent of the mediating theology (link=no), and ultimately a liberal theologian and advanced critic. Associating himself with the "German Protestant Union" (link=no), he defended the community's claim to autonomy, the cause of universal suffrage in the church and the rights of the laity. From 1852 to 1859 he edited the Allgemeine Kirchenzeitung, and from 1861 to 1872 the Allgemeine Kirchliche Zeitschrift, which he had founded in 1859. In 1867, with a view to popularizing the researches and results of the Liberal school, he undertook the editorship of a Bibel Lexicon (5 vols, 1869–1875), a work which was so much in advance of its time that it is still useful. In his Das Wesen des Protestantismus aus den Quellen des Reformationszeitalters beleuchtet (3 vols. 1846–1851, 2nd ed. 1862), he declares that Protestantism is a principle which is always living and active, and not something which was realized once and for all in the past. He contends that the task of his age was to struggle against the Catholic principle which had infected Protestant theology and the church. In his Christliche Dogmatik (2 vols, 1858–1859) he argues that the record of revelation is human and was historically conditioned: it can never be absolutely perfect; and that inspiration, though originating directly with God, is continued through human instrumentality. His Charakterbild Jesu (1864, 4th ed. 1873; Engl. trans. from 3rd ed., 1869), which appeared almost simultaneously with David Friedrich Strauss' Das Leben Jesu kritisch bearbeitet (Tübingen, 1835–1836), met with fierce opposition. The work is considered too subjective and fanciful, the great fault of the author being that he lacks the impartiality of objective historical insight. Yet, as Pfleiderer says, the work "is full of a passionate enthusiasm for the character of Jesus." The author rejects all the miracles except those of healing, and these he explains psychologically. His main purpose was to modernize and reinterpret Christianity; he says in the preface to the third edition of the book: "I have written it solely in the service of evangelical truth, to win to the truth those especially who have been most unhappily alienated from the church and its interests, in a great measure through the fault of a reactionary party, blinded by hierarchical aims." Schenkel died in Heidelberg.