Итальян заң ғалымы Сципион Джентили және оның мұрасы

Кіріспе

Сципионе Джентили (Scipio Gentilis; 1563 – 7 тамыз, 1616) – итальяндық заң профессоры және заң жазушысы. Оның алты бауырының бірі халықаралық құқықтың негізін қалаушылардың бірі Альберрико Джентили болды. Сан-Джинезио қаласында туған Сципионе Джентили 16 жасында Италиядан әкесі мен бауыры Альберрикомен бірге протестанттық сенімдеріне байланысты эмиграцияға мәжбүр болғандықтан кетіп қалды. Ол бауыры мен әкесімен бірге Англияға қоныс аударды және 1580-ші жылдардың басында Лондондық баспагер Джон Вольфпен бірнеше кітап жариялады, барлығы да сэр Филип Сидниге арналған. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – Торквато Тассоның «Герусалемме либерата» поэмасының латын тіліндегі жартылай аудармасы. Сципионе өмірін Германияда өткізді. Ол Тюбинген, Виттенберг, Лейден, Гейдельберг және Базель университеттерінде заң білімін жетілдірді. 1589 жылы докторлық дәрежесін алып, Гейдельберг университетінде заң пәнінен сабақ беруді бастады. Итальяндық әріптесі Джулио Пачемен болған жанжалдар оны Гейдельбергтен Альтдорф-бай-Нюрнберг қаласындағы Германия университетіне келуге мәжбүр етті. Онда атақты заңгер Хьюго Донео (Хьюго Донелл, 1527–1591), ол Лейденде оның ұстаздарының бірі болған, оған профессорлық қызмет ұсынды, Сципионе өмірінің соңына дейін сақтап қалды. Альберрико Джентили, мансабының басында, дәстүрлі бартолистік құқықты түсіндіру әдісін қатай қорғаған болса, Сципионе француз заңгерлері Донео мен Жак Кужастың ықпалында болды, олар гуманистік филология әдістерін заң мәтіндеріне қолданды. 1763 жылғы басылымда сегіз томды қамтитын Джентилидің еңбектерінде заңдық жазбалар ғана емес, сонымен қатар Пауылдың Филемонға жолдаған хатына және Луций Апулейдің «Апологиясына» түсіндірмелер, сондай-ақ Торквато Тассоның «Герусалемме либерата» поэмасының латын тіліне аудармасы мен итальян тіліндегі «Annotazioni» (түсіндірмелер) бар. Оның заңдық еңбектерінің арасында екі томдық трактаттар бар: «De donationibus inter virum et uxorem» (ерлі-әйелдер арасындағы сыйлықтар туралы, Рим құқығы бойынша заңсыз және күшін жойған) және «De jurisdictione» (сот өкімі туралы). Джентили Донеоның «Commentarii de Iure Civili» еңбегінің соңғы бөлігін де редакциялады, осылайша автордың өмірінде аяқтай алмаған ықпалды еңбегін аяқтады. Джентили ағасы Альберрикоға да осындай қызмет көрсетті, оның «Hispanica Advocatio» еңбегін 1613 жылы редакциялады. Өмір бойында Сципионе Джентили Еуропаның барлық жерінде жоғары құрметке ие болды. Оның даңқы тіпті бауырынан да асып түскен болуы мүмкін. Рим папасы Климент VIII оған протестанттық сенімдерінен бас тартпай, Италияға оралып, Болоньяда сабақ беру мүмкіндігін ұсынған деген аңыз бар, бірақ Джентили бұл ұсынысты қабылдамады. Алайда Сципионе Джентили қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай ұмытылды. Бауыры Альберрикодан айырмашылығы, ол 19 ғасырда қайта жаңғырылып, Сципионе Джентили әлі күнге дейін өз еңбектерінің қайта бағалануын күтуде.

Scipione Gentili (Scipio Gentilis; 1563 – August 7, 1616) was an Italian law professor and a legal writer. One of his six brothers was Alberico Gentili, one of the fathers of international law. Born at San Ginesio, Scipione Gentili left Italy at the age of 16 when he had to emigrate together with his father and his brother Alberico because of their Protestant beliefs. Together with his brother and his father, he settled in England, and, in the early 1580s, published several books with the London printer John Wolfe, all dedicated to Sir Philip Sidney. Of them, the most important was a partial Latin translation of Torquato Tasso's Gerusalemme Liberata. Scipione spent his life in Germany. He studied law at the universities of Tübingen, Wittenberg, Leiden, Heidelberg and Basel. He reached the doctorate in 1589 and started to teach law at the university of Heidelberg. Quarrels with his Italian compatriot Giulio Pace made him leave Heidelberg and go to the German university in Altdorf bei Nürnberg. There, the famous jurist Hugues Doneau (Hugo Donellus, 1527–1591), who had been among his teachers at Leiden, procured him a professorship, which Scipione kept until his death. While Alberico Gentili was, at least at the outset of his career, a staunch supporter of the traditional bartolist method of legal interpretation, Scipione was influenced by French jurists like Doneau and Jacques Cujas, who applied the methods of humanist philology to legal texts. Gentili's works, which fills eight quarto volumes in the 1763 edition, have not only legal writings but also wrote commentaries on St. Paul's Epistle to Philemon and on the Apologia of Lucius Apuleius as well as a translation into Latin of and Annotazioni (in Italian) on Torquato Tasso's epic Gerusalemme liberata. Among his legal works are two voluminous treatises De donationibus inter virum et uxorem (on donations between husband and wife, which were illegal and void under Roman law) and De jurisdictione (on jurisdiction). Gentili also edited the final part of Doneau's Commentarii de Iure Civili, thereby securing the completion of the influential work, which the author had not been able to finish before his death. Gentili rendered a similar service to his brother Alberico, whose Hispanica Advocatio he edited in 1613. During his lifetime, Scipione Gentili was held in high esteem all over Europe. His fame probably even surpassed that of his brother. Pope Clement VIII is said to have offered him the possibility to return to Italy and to teach at Bologna without having to give up his Protestant beliefs, an offer that Gentili did not accept. However, after his death, Scipione Gentili was quickly forgotten. Unlike his brother Alberico, who was rediscovered in the 19th century, Scipione Gentili is still waiting for a re evaluation of his work.