Кіріспе
Корнуоллда пайда болған күрес түрі, Англия. Корнуолл күресі – бұл көптеген ғасырлар бойы, мүмкін одан да ертерек уақыттан бері Корнуоллда қалыптасқан күрес түрі. Ол бретондық Гоурен күрес стиліне ұқсас. Корнуолл ағылшын тілінің диалектісінде бұл күрес "wrasslin’" деп аталады; тарихи деректерде Шосер, Шекспир және Дрейтон еңбектерінде осы атау кездеседі. Төрешіні "стиклер" деп атайды және бұл сөздің "педант" деген жалпы мағынасы осы атаудан шыққан деген пікір бар. Корнуолл күресі Корнуоллдың ұлттық спорты болып табылады, ол Британ аралдарының барлық аймақтарына, содан кейін корнуоллдық диаспорамен бірге АҚШ, Австралия, Мексика, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка сияқты елдерге тарады. Ол Девон күресіне ұқсас, бірақ оның аяқ қозғалыстарына емес, көбірек лақтыруға баса назар аударылады.
Cornish wrestling is a form of wrestling that has been established in Cornwall for many centuries and possibly longer. It is similar to the Breton Gouren wrestling style. It is colloquially known as "wrasslin’" in the Cornish dialect of English; historically, this usage is attested by Chaucer, Shakespeare and Drayton. The referee is known as a 'stickler', and it is claimed that the popular meaning of the word as a 'pedant' originates from this usage. Cornish wrestling is a national sport of Cornwall, which spread throughout the British Isles and then, along with the Cornish diaspora, to such places as the United States, Australia, Mexico, New Zealand and South Africa. It has similarities to Devon wrestling but it was reputed to focus less on foot moves and more on throwing.
Дәстүрлер
Көптен бері келе жатқан дәстүр бойынша, күрес немесе турнирден кейінгі жексенбіде жеңімпаздар жеңіс сыйлықтарын шіркеуге киіп баратын. Балама ретінде олар негізгі шіркеу есігі жанындағы ішкі бағанаға ілінетін. Бұл дәстүр әсіресе жеңіс басқа ауылдық округте болғанда сақталды. Кейбір Корнуолл күресінде тізе соғуға рұқсат етілді. Бұл көбінесе «Корнуолл ысылдауы» деп аталды. Ескі дәстүр бойынша, турнирдің жеңімпаздары келесі жексенбіде шіркеуге «Кристилер» (жібек цилиндрлер) пен ленталармен (жібек ленталармен) киініп келетін. Тағы бір мысал – Лиззи Тейлор (1831-1887), «Бақытты Нед» немесе «Лиззи кедей Дик» деп аталған ол Клоуанстағы күрес жекпе-жегінде Джон Лиллиуайтты жеңген. Ол еркек киімі киген шахтер еді. Күрес барысында, күресшілер әрбір ұстау алдында қолдасады. 1800 жылдардың ортасына дейін, бәсекелестер турнир басталғанға дейін сиқырды қолданудан бас тартуға міндетті болды. Дәстүр бойынша, күресшілер күрес матчтарына шақыру үшін шапқыларын рингке лақтыратын. Бұл фразеология осы әдеттен туындаған болуы мүмкін. Корнуоллда жастар «шапқыны лақтыру және күресу» ойынын ойнайтын, онда олар шапқыларын рингке лақтыратын, ал иелері шапқылардың жұпталуына сәйкес күресетін. «Рингке тілеу» деген дәстүр де болған, онда ескі немесе жарақат алған күресшілер рингті айналып, садақа сұрайтын. Бұл 1926 жылы күресшілердің қайырымдылық қорымен, содан кейін әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесімен алмастырылды. Күрес матчтары бұрын шіркеулердің зираттарында өткізілетін, бірақ 1297 жылы Эксетер епископы Девон мен Корнуоллдағы мұндай орындарда оны тыйым салған. Кейбір турнирлерде ең әдемі киім киген күресшілерге сыйлықтар берілді. Виктория дәуірінің соңында әйелдерге матчтарға қатысуға уақытша тыйым салынды, өйткені ерлер көбінесе ұзын шалбар киіп күресетін, бұл лайықты емес деп есептелді. 1800 жылдардың ортасынан 1900 жылдардың басына дейін, Корнуолл күрес турнирлері өткізілетін қалаларға және кері бару үшін қосымша пойыздар қосылды. 1900 жылдардың басында бұл қосымша автобус бағдарламаларына дейін кеңейтілді. 1927 жылға дейін Корнуолл күресі матчтарының уақыт шегі болған жоқ және матчтар көп сағатқа созылып, тіпті келесі күні қайтадан өткізілуі керек болған жағдайлар тіркелген. Бұл ереже екі, он минуттан тұратын раундтарға ауыстырылды, егер артқа ұпай түсірілмесе, жеңімпазды анықтау үшін ұпайлар қолданылды. Алайда, бұл уақыт шегі 1940 жылдары тоқтатылды, 1956 жылы қайтадан енгізу ұсынылды, бірақ тек 1967 жылы қайтадан енгізілді. 1800 жылдардың басында күрестің екі ерекше стилі болды. Батыс стилінде күрескендер Паркин, ал шығыс стилінде күрескендер Трускотттарды қамтыды. Бұл айырмашылық 1800 жылдардың соңына қарай жойылды.
Басқару органдары
Спортта басқарушы органдардың қайсысы болғаны және ережелердің нақты мәні қандай болғаны туралы ұзақ уақыт бойы маңызды пікір келіспеушіліктері болды. Бұл әлемдік, ұлттық және аймақтық титулдарға бірнеше талапкерлердің пайда болуына әкеп соқты.
Корнуолл және Девон күрес қоғамы
Корнуолл және Девон күрес қоғамы (сондай-ақ Девон және Корнуолл күрес қоғамы деп те аталады) 1752 жылы құрылды, Лондонда, көбінесе Хакни Уикте турнирлер мен жекпе-жектер ұйымдастырды. Ашық жарыстар өткізіліп, демеушілер қаржылаған маңызды белбеулер мен жүлделер табысталды. Дегенмен, Корнуоллдың тумалары ғана Корнуоллдың Ұлы герцогы кубогы үшін күресуге құқылы болды.
Корнуолл және Девон күрес қоғамының қамқоршылары
Уэльс принці көп жылдар бойы.
Аудандық комитет
1886 және 1887 жылдары бірнеше күрес турнирлері (Труро, Пензанс және Редрут қалаларында және басқа да жерлерде) хатшысы Дж. Ф. Марк болатын "Аудандық комитет" деп аталған ұйым тарапынан ұйымдастырылды.
Көрнекті корнуолл күрескерлері
Тарихи тұрғыдан алғанда, Корнуолл күресінде әлемдік, ұлттық және аймақтық титулдарға бірден талапкерлер болған. Бұл, кем дегенде, 1920 жылдарға дейін спорттың ресми басқарушы органдары туралы бірлік болмауымен байланысты. Осы күресшілердің кейбіреулері басқа күрес түрлерінде де қатысқан, немесе бірнеше стиль қолданылған кездесулерде күш сынасқан.
Алжир
1904 жылы Австралияда Моурзук Джек Каркикпен күрес өткізді. Ол грек-рим күресінде чемпион атанды. Николас 1842 жылы Оңтүстік Австралияның корнуолл күресінің чемпионы болды. Джеймс Чипман 1851 жылы Оңтүстік Австралияның корнуоллдық күрескер чемпионы болды. Уильям Ходж (1815 ? ), Ситниден шыққан, 1840 жылдардың аяғы мен 1850 жылдардың басында 80-нен астам жүлдеге ие болған Австралия корнуолл күресінің чемпионы. Оның бойы 5 фут 10 дюйм, салмағы 174 фунт. 1851 жылы Австралия чемпионы атанды. Ол Аделаидадағы Brecknock Arms иесі болды, ол көптеген турнирлер мен жекпе-жектерге орын болды. Бір күні ол үйге келгенде ұрыны ұстады. Ұрының жағдайына түсіндіріп, оған "Ұшқыш ат" шабуылын жасағанын айтты. Джон Чарльз Корс (1825-1872), Корнуолл штатының Сент-Ньоттан шыққан, бойы 6 фут 15 тас болатын және корнуолл күрескерінің чемпионы болды. Газет мақалаларында оның тегі 'Caurse', 'Cors', 'Coss' деп те жазылыпты және 1857 жылы корнуолл күресінен Австралия чемпионы атанды. 1852 жылы ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің чемпионы болды және "Сидней чемпионы" деп аталды, сондай-ақ Ходжды жоғары деңгейдегі жекпе-жекте жеңіп, Австралия титулын жеңіп алды. Ол 1856 жылы Бернске қарсы титулын сәтті қорғады. Ол басының артына оқ тиіп өлтірілді. Капитан Джеймс Уильямс Уайт (1826-1903), Сцилли аралдарындағы Сент-Мэриде туған және 1856 жылдан бері Оңтүстік Австралияның Бурра қаласында тұратын, корнуолл стилінде күресте чемпион атанды. Дик Брей, "Керли" деп аталған және салмағы 11 тас болатын, 1860-шы жылдардағы Австралия корнуолл күресінің чемпионы болды. Джон Х. Брей, "Билеп билеген Брей" деп аталған, 1868 жылы маңызды жарыста жеңімпаз атанған чемпион күрескер. Джо Уильямс, бастапқыда Кроуэннен, 1800-жылдардың ортасында Австралияда шахтада жұмыс істеу үшін көшіп келді. Ол Австралияның корнуолл күрес чемпионатында жеңімпаз атанды, чемпиондық белбеу мен үлкен алтын кубок алды. Г. Филипс (1846-1922) - жас кезінде корнуоллдық атақты күрескер. Джон Томас (1844 ? ), "Джек" деп аталған және Eaglehawk-тан шыққан, көптеген жылдар бойы Австралияның ауыр салмақтағы чемпионы болды. Оның күрес мансабы 1871 жылдан 1899 жылға дейін созылды. Ол Англия, Виктория, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Оңтүстік Австралия, Квинсленд және Жаңа Зеландияда көптеген күрес түрлерінде 100-ден астам бірінші жүлдеге ие болды. Ол 1879 жылы Викторияның чемпионы атанды. Стивенс 1879 жылы Австралияның жеңіл салмақтағы корнуолл күресінің чемпионы болды. Джон Уокер (1857-1913), "Жарлы Джек" деп аталған, 1800-жылдардың аяғында Корнуоллдағы Бариердің күресу чемпионы болды. Өмірінің соңғы жылдары қорғасынмен уланып қайтыс болды. Томас 1884 жылы Австралияның корнуолл күрескері атанды. Ол бұрын Камберленд пен Вестморленд күресінің чемпионы болған. Коннорс 1886 жылы корнуолл күресінің әлем чемпионы болды. Джейкоб Бэрроуз - 1887 жылы Австралия корнуолл күресінің чемпионы. Чарльз Колвелл - 1800-жылдардың аяғында Австралияның корнуолл күресінің чемпионы, оның бір қолы ғана болғандығы ерекше ерекшелік. Генри Рэндалл Нилсон (1867-1925), "Дели Нилсон" және "Бендиго Бой" деп аталған, 1889 және 1907 жылдар аралығында 10 тас 7 фунт салмақтағы Австралия корнуолл күресінің чемпионы болды, ол 400-ден астам қарсыласын жеңді. Ол Австралиялық футболшы еді. 1908, 1909 және 1910 жылдары Оңтүстік Африканың орта салмақтағы корнуолл күресінің чемпионы болды. Ол 1890 және 1891 жылдары Корнуоллдағы Бариердің күресу чемпионы болды. Гарри Пирс - 1897-1904 жылдар аралығында Корнуоллдан шыққан Австралия күрескері. Дик Портер 1906 жылы Дели Нилсонды жеңіп, Австралияның орта салмақтағы күрестегі чемпионы атанды. Рандл 1907 жылы Оңтүстік Африкада да күрескен Австралия чемпионы болды. Джордж Динни 1907 жылы Батыс Австралияның корнуоллдан шыққан күресу чемпионы болды. Колин Робертс 2000 жылы корнуолл күресінен Австралияның ұлттық чемпионы болды. Сиднейлік Гэвин Диксон 2001 жылы Монтадағы корнуолл фестивалінде 30 000 адамның алдында Австралияның корнуолл күрес чемпионатында жеңімпаз атанды.
Австрия
Фред Оберландер (1911-1996) Вена қаласында дүниеге келді және Австрия, Ұлыбритания және Канадада әртүрлі күрес түрлерінде жемісті өнер көрсетті. Ол 1940 жылдары Корнуолл күресі турнирлеріне қатысты.
Боливия
1890 жылдары Родер Шилер Уильямспен күресте жеңіліп қалды. ?) Канаданың Брюс Майнс қаласында туған, АҚШ-қа көшіп, соңында Хоутон округінде тұрған. Ол 1895-1898 жылдары әлем чемпионы атанды және "Темір тау қасабының қасапшысы" деп белгілі болды. 1893 жылы пойызды тонағаны үшін тұтқындалып, 5 жыл түрмеде отырды. Түрмеге түспей бұрын Америка чемпионы болған. Куинн 1892 жылы Тынық мұхиты жағалауындағы корнуолл күресінің чемпионы атанды. Оле Марш 1899 жылы Джон Саггетпен 2000 долларлық жүлде үшін белгілі бір күреске түсті. Джон Саггет 1899 жылы Оле Маршпен 2000 долларлық жүлде үшін белгілі бір күреске түсті. W Сампсон, бастапқыда Пензанс қаласынан шыққан, 1907 жылы Торонтодағы корнуолл күресінің чемпионы болды.
Франция
Флеур – 1800 жылдардың басында және ортасында Ұлыбританияда Корнуолл күресі жарыстарында ең жоғары деңгейде сынға түскен француз күрескері. Генри – 19 ғасырдың ортасында белгілі француз күрескері болды. Пьер Мейсон – 1800 жылдардың ортасында Лондонда Корнуолл күресінде жекпе-жек өткізді. М. Базар 1876 жылы Парижде Корнуолл күресінде Сэм Рандлға жеңіліп қалды. Ол кезде Францияның күрес чемпионы болған және салмағы 300 фунтқа жетеді. Делмас Пьер – 1890 жылдары Америкада Корнуолл күресі турнирлерінде өнер көрсеткен француз. Дюбуа – салмағы шамамен 22 тас болатын француз күрескері, оны Сэм Рандл жеңді.
Германия
Герман 1870 жылдары Австралияда Корнуолл күресінде белгілі бір жетістіктерге жеткен неміс болды. Германиядан келген Карл Мот 1880 жылдары АҚШ-та Корнуолл күресі элементтерін қамтитын аралас стильдегі күрес матчтарында қатысты. Карл Шмидт, "Германияның Геркулесі" деп белгілі, 1890 жылдары АҚШ-та Корнуолл күресі элементтерін қамтитын аралас стильдегі күрес матчтарында өнер көрсетті. Фишер – Корнуолл күресіне қатысқан Америкадағы жекпе-жектерге қатысқан неміс. Мысалы, ол 1898 жылы М. Дж. Двайерді жеңіп, сол жылы өткен қайта кездесуде жеңіліске ұшырады. Хиллебранд, "Неміс Самсоны" атымен танылған, 1900 жылдардың басында Американы аралап, Сид Варни сияқты белгілі күресшілермен Корнуолл күресінен жарыстарға қатысты. Германиядан шыққан Джо Зиер көбінесе АҚШ-та күресіп, 1906 жылдан 1919 жылға дейін ауыр салмақтағы Корнуолл күресінен әлем чемпионы болды. 1902 жылы ол АҚШ-тың ауыр салмақтағы чемпионы атанды.
Грекия
Доктор Джон Теодор Хатзопулос, "Грек Джордж" деп аталатын, көптеген стильдердегі, соның ішінде Корнуолл күресі бойынша чемпион болды. Оның бойы 6 фут 2 дюйм, салмағы 188 фунт болған. Ол бүкіл әлемде күресті. Билл Деметрал грек еді, ол 1900-жылдардың басында Мичиган штатында Корнуолл күресі турнирлерінде өнер көрсетті. Филип Гаффни, "Ирландиялық алып", 1827 жылы Ирландия чемпионы атанды. 1828 жылы ол Лондон чемпионы болды. Фини 1800-жылдардың басында кем дегенде бір рет Абрахам Каннды жеңген, ұзын бойлы ирландиялық чемпион еді. Ларкинс 1827 жылы Ирландия чемпионы болды. 4-ші Корольдік Ирландиялық драгун гвардиясының Мориші 5 фут 5 дюйм бойында болды және 1800-жылдардың басында ең жоғары деңгейде бәсекелесті. Саймон Финн (1812 жылы туған) 1847 және 1849 жылдары Ирландия чемпионы болды. Флин – 1800-жылдардың ортасында Лондонда Корнуолл күресі турнирлерінде өнер көрсеткен, жоғары бағаланған ирландиялық күресші. МакМахон 1870-жылдары Америкада күрескен ирландиялық чемпион. Ол Ирландияның Беара түбегінде дүниеге келіп, шамамен 1875 жылы АҚШ-қа эмиграциялады. 1903 жылы ол Корнуолл күресіндегі орта салмақтағы әлем чемпионы атанды және өліміне дейін осы атақты сақтап қалды. 1902 жылы Тим ақылсыздық айыбымен тұтқындалды. Оны ұстау үшін бес полицей қажет болды. Оның Питер деген ағасы да күреспен айналысқан. Тим Корнуолл күресінде Фрэнк Готчты жеңді. Молли Рассел 1904 жылы әлемдегі Корнуолл күресінен әйелдер арасында чемпион атанды. Ол шебер мерген, фехтовальщик және басқа да күрес стилінде де жақсы өнер көрсетті. Пат Коннолли – 1900-жылдардың басында Мичиган штатында Корнуолл күресі турнирлерінде сәтті өнер көрсеткен ирландиялық чемпион.
Италия
Чарльз Салотти – 1900 жылдардың басында Америкада күрескен және түрлі турнирлерде жеңіс одісқан итальяндық корнуолл күресшісі.
Жаңа Зеландия
Ричард Кокс 1868 жылы Вестленд Корнуолл күресінің чемпионы атанды. Фрэнсис Гриффитс (1844-1910) бірнеше жыл бойы Жаңа Зеландияның батыс жағалауындағы Корнуолл күресінің чемпионы болды. Эдвард Блэкберн (1844 ? ), Камберлендте туған, бойы 5 фут 7 дюйм, салмағы 182 фунт, Жаңа Зеландиядағы Корнуолл күресі турнирлерінде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол Австралияда да сәтті өнер көрсетті. Ол эмиграцияға дейін Англияда еркін күресте (catch as catch can) чемпион болған. 1874 жылы Сэм Рандлмен Корнуолл күресінде тең түсті. Торнтон 1882 жылы Жаңа Зеландияның Корнуолл күресінің чемпионы болды. Бен Орр 1887 жылы Жаңа Зеландияның Корнуолл күрескері атанды. Коглан 1887 жылы Жаңа Зеландияның күрес чемпионы болды. Роберт Джеймс Скотт, Жаңа Зеландияның Корнуолл күресінің чемпионы, 1905 жылы Австралия чемпионы Дели Нельсонды жеңіп, Австралазияның Корнуолл күресінің чемпионы атанды. Айтқандай, ол осы жекпе-жектен кейін әйелін тастап кеткені үшін тұтқындалды. Оның бойы 6 фут 3 дюйм, салмағы 14 тас болған. Гарри Пирс 1908 жылы Австралазияның Корнуолл күресінің чемпионы атанды.
Польша
Польшадан шыққан Дж. Роджерс 1890 жылдары Австралияда Корнуолл күресі жарыстарында күш сынасты.
Шри-Ланка
Имаджа 1894 жылы Цейлонның орта салмақтағы чемпионы атанды және Корнуоллда да сынға түсті.
Түркия
[[File:Hali Adali 1899. jpg|thumb|right|180x180px|Хали Адали 1899 жылы 20 ғасырдың басында Корнуол күресінде бірқатар жетістіктерге қол жеткізді, оның ішінде 1899 жылы Том Харрингтон, Джо Зиер және Джек О’Нилды жеңді. Дегенмен, 1903 жылы АҚШ-қа сапары барысында Джек О’Ниллмен Корнуол күресінде жеңілді. "Қорқынышты түрік No II" деп танылған Морад Алат 1900 жылдардың басында Канадада түрлі стильдерде, соның ішінде Корнуол күресінде сынға түсті. "Қорқынышты түрік" атымен белгілі грек-рим күресшісі Ахмед Мадрали Корнуол күресіне де қатысып, Эрнест Смоллдан жеңілді.
Корольдік Корнуолл шоуындағы Корнуолл күрес
Корнуолл күресі қауымдастығы (CWA) әлі де жыл сайын Корольдік Корнуолл ауыл шаруашылығы көрмесінде өнер көрсетеді. Корнуолл күресінің шатырын батыс кіреберісіне жақын, ауылдық аймақта табуға болады. Корнуолл күресінің шатырында Корнуолл күресінің кубоктарының, белбеулердің, тарихының, фотосуреттердің, кітаптардың және DVD-дискілердің әсерлі көрмесі ұсынылады. Күрескерлер өз стилінің үлгілерін ауылдық рингте, әдетте, күніне екі рет, көрменің үш күні бойына көрсетеді. Көрмелерде Корнуолл стиліне тән көптеген лақтырулар мен қимылдар орындалады, сондай-ақ, көбінесе жасөспірімдер, қыздар, жеңіл және ауыр салмақтағы күрескерлердің әртүрлі сайыстары ұйымдастырылады.
Корнуоллдан тыс жерлерде
Корнуолл күресі – Корнуоллдың ең көне спорты және оның туған жергілікті дәстүрі ретінде, ол кеншілер мен алтын асығу кезінде Виктория, Австралия және Калифорния штатындағы Грас-Вэлли сияқты әлемнің түкпір-түкпіріне тарады. Грас-Вэлли қаласында корнуоллдық әндерді орындау дәстүрі сақталған, және әр жыл сайын Санкт-Пиран күні тойланады. Бұл мерекеге ән салумен қатар, ту көтеру рәсімі, корнуоллдық пастилерге байланысты ойындар және корнуолл күресінен жарыстар кіреді.