Блуа қаласының тарихы мен археологиялық зерттеулері
Blois
Блуа қаласы: Францияның тарихы, Лоир және Шер департаментінің орталығы. Ренессанс кезеңіндегі корольдік резиденция, археологиялық жаңалықтар мен ежелгі қоныстар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Блуа ( /b//l//w//ɑː/ BLWAH; блуа) – Францияның Центр-Валь-де-Луара аймағындағы Луара және Шер департаментінің астанасы, Орлеан мен Тур қалалары арасындағы Луара өзенінің төменгі ағысында орналасқан. 2019 жылғы мәліметтер бойынша 45 898 тұрғыны бар Блуа департаменттегі ең көп халқы бар қала және аймақтағы төртінші қала. Тарихи тұрғыдан алғанда, қала 832 жылы құрылған Блуа графтығының астанасы болды, 1498 жылы Орлеан графы Людовик II Франция королі Людовик XII болған кезде корольдік доменіне қосылды. Ренессанс кезеңінде Блуа Франция корольдерінің ресми резиденциясы еді.
Blois (/b//l//w//ɑː/ BLWAH; blwa) is a commune and the capital city of Loir et Cher department, in Centre Val de Loire, France, on the banks of the lower Loire river between Orléans and Tours. With 45,898 inhabitants by 2019, Blois is the most populated city of the department, and the 4th of the region. Historically, the city was the capital of the County of Blois, created on 832 until its integration into the Royal domain in 1498, when Count Louis II of Orléans became King Louis XII of France. During the Renaissance, Blois was the official residence of the King of France.
Тарихқа дейінгі кезең
2013 жылдан бері Францияның Ұлттық алдын алу археологиялық зерттеу институты (француз тілінде INRAP) Виенн қаласында қазба жұмыстарын жүргізіп, соңғы тас дәуірінің аңшы-терішілерінің, сонымен қатар балықшылардың "бір немесе бірнеше лагерьлеріне" қатысты мәліметтер тапты. Олар балық аулау құралдарының іздерін де анықтады. Бұл адамдар б.з.д. 6000 жылдары (яғни 8000 жыл бұрын) қазіргі Франция аумағында болған белгілі неолиттік фермерлер мен мал өсірушілердің ата-бабалары еді.
Since 2013, excavations have been conducted by French National Institute of Preventive Archaeological Research (INRAP in French) in Vienne where they found evidence of "one or several camps of late Prehistory hunter gatherers, who were also fishermen since fishing traps were found there [ ] They were ancestors of the famous Neolithic farmer herders, who were present in current France around 6,000 BCE [i. e.: 8,000 years ago]."
Ежелгі заман
1959 жылы басталған ірі қала құрылысы барысында кеш галлдық елді мекеннің қалдықтары және галл-рим дәуіріндегі қалалық орталық табылды. Ол кезде қала Шартр мен Бурж қалаларын байланыстыратын жол бойында орналасқан. Карнуте тайпасының қалалар желісінде Блуа екінші дәрежелі елді мекен болды. 2001-2016 жылдар аралығында оң жағалауда және 2013-2014 жылдар аралығында сол жағалауда жүргізілген қазба жұмыстары галл және галл-рим дәуірлерінде оң жағалауда кең дамыған қала болғанын және сол жағалауда қоныстанғандығын көрсетті. Лоара өзені әрқашан маңызды бағыт болғаны сөзсіз, бірақ порттың іздері табылған жоқ. Дегенмен, екі жағалауды байланыстырған бұрынғы көпірлердің қалдықтары сақталған.
A major urban development begun in 1959 uncovered the remains of a late Gallic settlement and an urban centre from the Gallo Roman period. At that time, the town was located on the road linking Chartres to Bourges. In the network of cities of the Carnutes people, Blois was a secondary settlement. Excavations carried out on the right bank between 2001 and 2016 and on the left bank in 2013 2014 revealed the presence of a largely developed town on the right bank and an occupation on the left bank during the Gallic and Gallo Roman periods. The Loire river has undoubtedly always been a major axis route, although no traces of a port have been uncovered. However, there are remains of former bridges linking the two banks.
Орта ғасырлар
Блой ежелгі тарихымен белгілі болғанымен, алғаш рет 6 ғасырда Григорий Турский оны атап көрсеткен. Қала 9 ғасырда айтарлықтай даңққа ие болды, ол кезде Блуа графтарының билігіндегі күшті графтық – Блесум каструмының орталығы болды. 900 жылға дейін Робертиан әулеті Блуа графтығын басқарды. Ұлы Гю франктер герцогы болғанда, граф титулын адал вассалы, Блуалық Теобальд I-ге (шамамен 940 жылы) қалдырды. Оның ұрпақтары, «Тибальдиандар» деп белгілі болды, графтық 1397 жылы корольдік доменіне қосылғанға дейін графтар болып қалды. Блуа әулеті өз мүшелерінің немесе ұрпақтарының біразын Еуропа ақсүйектерінің ең жоғары деңгейіне көтеруге жетті, әсіресе Франция, Англия, Наварра, Испания және Португалия тақтарына отыру арқылы. 1171 жылы Блуа қаласындағы еврей қауымына қарсы қанға қастандық жасалып, оның салдарынан 31 (кейбір деректер бойынша 40) еврей өртеніп өлтірілді. Олардың шейіттігі христиандық қуғын-сүргіннен шабыттанған көрнекті және бекіре поэзия мектебінің қалыптасуына да ықпал етті. 1196 жылы Блуа графы Людовик I қала тұрғындарына жеңілдіктер берді; орта ғасырлар бойы сақталған коммуна, осы кезден бастау алған болуы мүмкін. Шатильон әулетінің өкілдері өз алдыңғыларына қарағанда Блуада жиі тұрып, Блуа сарайының ең көне бөліктерін (13 ғасырдан) олар салған. Орта ғасырларда Блуа Шампан графтығының орталығы болды, ол 1314 жылы француз коронасына өткеннен кейін Франция Корольдігінің Шампан провинциясын құрады. 1397 жылы Гю II Блуа Шатильон графтығын өзінің туысы, король Карл VI-ның ұлы Орлеан герцогы Людовик I-ге сыйлады. 1429 жылы Жанна д'Арк Орлеанды құтқару операциясы үшін Блуиді өзінің базасы етіп алды. Ол 29 сәуірде Орлеанға көмекке жөнелу үшін Блуадан 35 миль сапар шекті. 1440 жылы Англияда тұтқындалғаннан кейін Орлеан герцогы Карл (Герцог Людовик I-нің ұлы) Блуа сарайына қоныстанды, онда 1462 жылы оның ұлы, Орлеан герцогы Людовик II дүниеге келді, ол кейін Людовик XII ретінде танылды.
Though of ancient origin, Blois is first distinctly mentioned by Gregory of Tours in the 6th century, and the city gained some notability in the 9th century, when it became the seat of a powerful countship known as Blesum castrum by the counts of Blois. The Robertians were at the head of the county of Blois before 900. When Hugh the Great became duke of the Franks, he left the title of count to his faithful vassal, Theobald I of Blois (circa 940). His descendants, known as "Thibaldians", remained as Counts up until the county was incorporated into the royal domain in 1397. The House of Blois also succeeded in raising some of its members or descendants to the highest levels of the European nobility, notably by acceding to the thrones of France, England, Navarre, Spain and Portugal. In 1171, Blois was the site of a blood libel against its Jewish community that led to 31 Jews (by some accounts 40) being burned to death. Their martyrdom also contributed to a prominent and durable school of poetry inspired by Christian persecution. In 1196, Count Louis I of Blois granted privileges to the townsmen; a commune, which survived throughout the Middle Ages, probably dated from this time. The counts of the Châtillon dynastic line resided at Blois more often than their predecessors, and the oldest parts of the Château of Blois (from the 13th century) were built by them. In the Middle Ages, Blois was the seat of the County of Champagne when the latter passed to the French crown in 1314, forming the province of Champagne within the Kingdom of France. By 1397, Count Guy II of Blois Châtillon offered the county to his cousin, Duke Louis I of Orléans, son of King Charles VI. In 1429, Joan of Arc made Blois her base of operations for the relief of Orléans. She rode the 35 miles on 29 April from Blois to relieve Orléans. In 1440, after his captivity in England, Duke Charles of Orléans (son of Duke Louis I) took up residence in the Château of Blois, where in 1462 his son was born, Duke Louis II of Orléans who would afterwards be known as Louis XII.
Қайта өрлеу дәуірі
1498 жылы король Карл VIII Амбуаз сарайында мұрагерсіз қайтыс болды. Соның салдарынан, Людовик II сарай мен Блуа арасында 22 миль (35 шақырым) жүгіріп, Франция королі Людовик XII болып тажына отырды. Одан кейін 1499 жылы Карл VIII-нің жесірі, Бретань королевасы Аннаға үйленді. Олардың қызы Клод Францияның тууы Бретаньның Франциямен бірігуіне бастады. Людовик XII, Блуаның соңғы мұрагерлік графы ретінде, қалада өз патшалық сарайын құрды. 1504–1505 жылдары итальян соғыстарын уақытша тоқтатқан Блуа шарты жасалды. Оның билігі кезінде қала кеңінен қайта жаңартылып, сәулет элементтері итальяндық Ренессанстан үлгісінде салынды. Ортағасырлық қамал бірден сарайға айналдырылып, бүкіл елдегі ақсүйектер үшін көптеген жеке үйлер салынды. Солардың бірі – "Алуйе" үйі, король Карл VIII, король Людовик XII және король Франциск I кезінде маңызды француз министрі болған Флоримон Роберте үшін итальян сарайының үлгісімен салынды. 1515 жылдың 1 қаңтарында Людовик XII қайтыс болды. Оның тағына қызы Клод Францияның күйеуі Франциск I отырды. 1519 жылы король Франциск I Блуадан 16 шақырым қашықтықтағы Шамбор сарайының құрылысын бұйырды, бірақ оның құрылысы 1547 жылы қайтыс болғанға дейін бір жылға созылды. Осы уақыт аралығында ол біртіндеп Парижге жақын Фонтенблоға көшуді қалап, Блуадан бас тарта бастады. 1539 жылға дейін патшалық жиһаздардың көп бөлігі Блуадан Фонтенблоға көшірілді. Француз дін соғыстары француз халқы арасындағы қанды қақтығыс болды. Қала тұрғындарының көп бөлігі кальвинистерден құралды, сондықтан 1562 және 1567 жылдары олар мен католик шіркеуінің жақтастары арасында күрес болды. 1562 жылдың 4 шілдесінде протестанттар басып алған Блуа мен Богенсиді католиктер, Маршал де Сен-Андре бастап, тонады. 1568 жылдың 7 ақпанында капитан Букард басқарған протестанттар қалаға басып кіріп, көптеген католиктерді өлтірді. Сондай-ақ, сұр монахтар өздерінің монастырының құдығына лақтырылып, өлтірілді. Барлық шіркеулер тоналды. 1576 және 1588 жылдары король Генрих III Блуаға Генерал штатын шақырды, онда ол Баррикадалар күні деп аталатын көтерілістен кейін пана тапты. Жауабында, 1588 жылдың 23 желтоқсанында Гиз герцогы Генрих I көтеріліске қатысқаны үшін өлім жазасына кесілді. Келесі күні оның ағасы, Гиз кардиналы Людовик II, сонымен қатар Реймс архиепискобы да осы тағдырға ұшырады. Олардың өлімінен кейін патша анасы Екатерина де Медичи де қайтыс болды. XVI ғасырда француз корольдік сарайы Блуаны жиі демалыс орны ретінде пайдаланды.
By 1498, King Charles VIII died with no heirs in the Château of Amboise. As a result, Duke Louis II ran 22 miles between the Château and Blois, and was crowned as King Louis XII of France. He then married Charles VIII's widow, Queen Anne of Brittany, in 1499. The birth of their daughter, Claude of France, started the union of Brittany with France. Louis XII, as the last hereditary Count of Blois, naturally established his royal Court in the city. The Treaty of Blois, which temporarily halted the Italian Wars, was signed there in 1504–1505. During his reign, the city experienced a massive redevelopment, with some architectural elements inspired from the Italian Renaissance, as seen in the medieval castle immediately turned into a château, and the construction of many hôtels particuliers for the nobility throughout the entire kingdom. One of which, Hôtel d'Alluye, was built as a copy of an Italian palace for Florimond Robertet, who was an important French minister under King Charles VIII, King Louis XII and King Francis I. On 1 January 1515, Louis XII died. His throne would be passed to Francis I, the husband to his daughter, Claude of France. In 1519, King Francis I ordered the construction of the Château of Chambord (10 miles away from Blois), but its construction lasted for one year before he died in 1547. In the meantime, he gradually expressed his will to move to Fontainebleau, near Paris, and started to abandon Blois. Much of the royal furniture was moved from Blois to Fontainebleau by 1539. The French Wars of Religion was a significantly destructive conflict among the French people. The city's inhabitants included many Calvinists, and in 1562 and 1567 it was the scene of struggles between them and the supporters of the Catholic Church. On 4 July 1562, Blois and Beaugency, conquered by Protestants just before, were looted by Catholics led by Maréchal de St. André. On 7 February 1568, Protestants under Captain Boucard's command, looted and invaded the town, eventually killing many Catholics. Grey friars were also killed and thrown in the well of their own convent. In addition, all the churches were ransacked. In 1576 and 1588, King Henry III convoked the Estates General to Blois where he attained refuge after an uprising called the Day of the Barricades. In response, Duke Henry I of Guise was assassinated on 23 December 1588 for his involvement in the uprising. The following day, his brother, Cardinal Louis II of Guise, who was also Archbishop of Reims, suffered the same fate. Their deaths were shortly followed by that of the Queen Mother, Catherine de' Medici. In the 16th century, the French Royal court often made Blois their leisure resort.
Ерте заманауи дәуір
Патшалық сарайдың Парижке қарай жылжуынан кейін Блуа патшалық резиденция мәртебесін жоғалтты, сонымен қатар осымен бірге келген сән-салтанат пен экономикалық белсенділіктен де айырылды. Король Генрих IV патшалық кітапхананы Фонтенблоға көшірді, ол кейін Франция Ұлттық кітапханасы (Bibliothèque nationale de France) атанды. 1606 жылы Филипп де Бетюн Луара өзенінің сол жағындағы Виен-ле-Блу ауылының меншігін Блуаға сыйлады, ол кейін Блуа-Виен деп аталатын қаланың бір бөлігіне айналды. 1617 жылдан 1619 жылға дейін король Генрих IV-тің әйелі Мари де Медичи, ұлы король Людовик XIII-тің сарайынан қуылғаннан кейін шатода тұрды. 1622 жылы Блуада Контрреформация орнықты, Иса қоғамы құрылды және бүгінде Сент-Винсент шіркеуі болып табылатын Сент-Луи шіркеуінің құрылысына қаржы жұмсалды. 1634 жылы Людовик XIII өзінің інісі Гастонды, Орлеан герцогы мен Блуа графына жер аударып, ол қаламен байланысты болды. Герцог 1657 жылы Блуа-Виенде аурухана салды, қазір ол Резиденс Гастон д'Орлеан деп аталады, сондай-ақ Хотель-Дьёнің қайта құрылуына қаржы бөлді. Ол 1660 жылы қайтыс болғанға дейін Блуада тұрды. Людовик XIV билігі кезінде Блуа тәуелсіз епископтыққа айналды. 1697 жылдан бастап Блуаның алғашқы епископы Давид Николя де Бертье собор ретінде бұрын дауылдан қираған және қайта жаңартылып жатқан Сент-Соленн шіркеуін таңдады, ол үш жылдан кейін, 1700 жылы Блуадан шыққан Колберттің әйелінің араласуы арқасында аяқталды. Жаңа ғимарат Блуа соборы атанды және Сент-Луиге арналды. Король Людовик XIV-тің бас архитекторы Жак Габриэль жаңа салынған собордың жанында, Луара аңғарына көрініс ашатын жерде кең епископ сарайын салды. Террасалы бақтарды көкейкестікке келтіру 1703 жылы басталды және шамамен 50 жылға созылды. Епископтық бақтар деп аталған бұл саяжайлар 1791 жылы француз революциясынан кейін алғашқы конституциялық епископ Анри Грегуар (Абат Грегуар деп танылған) арқылы жұртшылыққа ашылды. 1716 жылғы 6-7 ақпан түнде ортағасырлық көпір құлады. Келесі жылы жаңа көпір салуға бұйрық берілді. Жак Габриэль көпірі 1724 жылы ашылды. Барлық салықтар біріктірілді, ал Ла-Крузиль портының созылмалы бөлігіндегі Ла-Буйли өзенінің арнасы жабылып, құрғатылды. Орлеан герцогы Гастон қайтыс болғаннан кейін, шато король Луи XIV-тің бұйрығымен тоналып, толығымен тастамаланған, тіпті король Луи XVI 1788 жылы оны бұзуды қарастырған. Корольдік Комту полкі оның ішінде базасын құрған кезде ғимарат сақталды. 1790 жылы Орлеан провинциясы таратылды, ал Бірінші Республика Лоир мен Шер департаментін құрды, Блуа оның жергілікті астанасы болды. 1814 жылы Парма герцогинясы және Наполеонның әйелі Мари Луиза Блуада пана тапты.
After the departure of the Royal Court towards Paris, Blois lost the status of Royal residence, along with the luxury and economic activity that came with it. King Henry IV displaced the Royal library to Fontainebleau, which would later be the National Library of France (Bibliothèque nationale de France). In 1606, Philippe de Béthune gave his ownership of Vienne lez Blois village, on the left bank of the Loire river, to Blois, making it a part of the city afterwards known as Blois Vienne. From 1617 to 1619 Marie de' Medici, wife of King Henri IV, exiled from the court by his son, King Louis XIII, lived in the château. By 1622, the Counter Reformation got establishment in Blois, founded a Society of Jesus and financed the construction of the St. Louis Chapel, which is today St. Vincent Church. Then in 1634, Louis XIII exiled his brother, Gaston, Duke of Orléans and Count of Blois, who became attached to the city. The Duke in 1657, found a hospital in Blois Vienne, now named Résidence Gaston d'Orléans, and financed the reconstruction of the Hôtel Dieu. He remained in Blois until his death, in 1660. Under Louis XIV's reign, Blois became un independent bishopric. David Nicolas de Bertier, first bishop of Blois from 1697, chose as seated cathedral St. Solenne Church, that had been destroyed by a storm and was under reconstruction, before being completed 3 years later in 1700, thanks to the intervention of Colbert's wife, who herself came from Blois. The new edifice became Blois Cathedral and got dedicated to St. Louis. A wide episcopal palace is built by King Louis XIV's official architect, Jacques Gabriel, right next to the newly built cathedral, on a site overlooking the Loire Valley. Landscaping of terraced gardens began in 1703 and lasted nearly 50 years. The so called Bishopric Gardens were first open to the public in 1791 by Henri Grégoire (known as the Abbot Grégoire), the first constitutional bishop after the French Revolution. During the night between 6 and 7 February 1716, the medieval bridge collapsed. Construction of a new one is ordered during the following year. Jacques Gabriel Bridge was inaugurated in 1724. All the levies were consolidated, and the river channel of La Bouillie in the prolongation of La Creusille Harbor was closed and dried out. When Duke Gaston of Orléans died, the château ended up stripped by King Louis XIV, completely abandoned, to the point that King Louis XVI once considered to demolish it by 1788. The edifice was saved when the Royal Comtois Regiment established their base within it. In 1790, Orléanais province was dismantled, and the First Republic created the Loir et Cher department, with Blois as the local capital. By 1814, Marie Louise, Duchess of Parma and wife of Napoleon I, found refuge in Blois.
Қазіргі заман
XIX ғасырда Блуада тағы бір жел соқты. Алғашқысы, 1846 жылы Париж-Тур темір жолының ашылуымен темір жол келді, оның Блуа станциясы аялдама болып табылады. Өзен тасымалымен бәсекелесу Лакрузиль портын өз қызметін қайта қарауға мәжбүр етті. Сонымен қатар, қала 1848 жылдан бастап Блуалық Виктор Огюст Пулен құрған сәтті шоколад брендінің арқасында өнеркәсіптік дамуға ие болды. Париж сияқты, Блуа қаласының жоспары 1850 және 1870 жылдары Барон Жорж Эжен Гуссманмен дос болған мэр Эжен Риффо тарапынан қайта жобаланды. Осылайша, ол өзінің атын алып жүрген бульвар арқылы қазіргі заманғы жоғарғы қала (кафедральдық собор, Префектура және Гранс залы орналасқан) мен ортағасырлық төменгі қаланы байланыстырды. Ол сондай-ақ Блуаның батысындағы Даниэль Десэ бульварының салынуына жол ашты. 1862 және 1865 жылдар аралығында Дени Папен баспалдағы Ла Морандиердің қадағалауымен Жак Габриэль көпірі мен Блу-Вьеннің Уилсон даңғылының бағытында салынды. Осы кезеңде төменгі қала Луара өзенінің үш ірі су тасқынына тап болды: 1846, 1856 (ең ауыр) және 1866 жылдары. Сен-Жан және Блу-Вьенн аудандарының орталық бөліктері, сондай-ақ Ла-Буйли тоқтау орны суға батты. 1871 жылдың 13 желтоқсанында Франко-прусс соғысы кезінде пруссиялық әскер Блуаны басып алды. Қала лейтенант Жорж де Вильбуа Мареуил, генерал Жозеф Пурсе және генерал Бертран де Шаброн тарапынан қайтарылып алынды. Содан бері Виендегі Уилсон даңғылында ескерткіш орнатылған. 1939 жылы Блуа базиликасының құрылысы аяқталды. Сол жылы, 29 қаңтар мен 8 ақпан аралығында, Испания азамат соғысы мен диктатор Франсиско Франкодан қашып келген 3100-ден астам испан босқыны Луар-э-Шер департаментіне келді. 1940 жылдың маусым айында неміс бомбалаулары қаланың орталық бөлігінің көп бөлігін қиратты, ал француздар жаудың одан әрі ілгерілеуіне жол бермеу үшін Жак Габриэль көпірінің 10-шы аркасын қиратты. 16 маусымда неміс әскері бұрынғы қалалық әкімдікті бомбалады, нәтижесінде мэр Эмиль Лоранс қаза тапты және 2 күннен кейін, 18 маусымда, Шарль де Голльдің ішкі қарсылыққа шақыру күні қаланы басып алды. 1944 жылдың маусым және тамыз айлары аралығында америкалық және британдық одақтас бомбалаулары Блуа мен Роморантин арасындағы темір жол көпірі сияқты басқа да инфрақұрылымдарды қиратты. Екінші дүниежүзілік соғыста барлығы 230 адам қаза тауып, 1522 ғимарат толығымен немесе жартылай қирады. 1944 жылдың 16 тамызында неміс әскері Блуа-Вьенге паналап, көпірдің үш орталық аркасын жойды. 1 қыркүйекте олар капитуляциялады. Көпір қайтадан салынды және 1948 жылдың желтоқсан айында қайта ашылды. 1959 жылы мэр Марсель Бюлер президент Шарль де Голльді қабылдады және қаланың солтүстігінде, Париждің немесе басқа француз қалаларының шағын аудандары сияқты ZUP құрылысын бастады.
Another wind blew in Blois in the 19th century. First, the railroad came in 1846 with the inauguration of the Paris–Tours railway, whose Blois Station is a stop. The competition against river transportation gradually forced La Creusille Harbor to reinvent its activity. In parallel, the city got more industrialised from 1848 thanks to a successful chocolate brand created by Bloisian, Victor Auguste Poulain. Like Paris, Blois urban organisation was redesigned during 1850 and 1870 by Mayor Eugène Riffault, who was friends with Baron Georges Eugène Haussmann. Thus, he had bound through a boulevard holding his name the modern upper town (where the cathedral, Hôtel of Préfecture, and Halle aux Grains are located), and the medieval lower town. He also paved the way to the construction of the boulevard Daniel Depuis, in the West of Blois. Between 1862 and 1865, the Denis Papin staircase are built under La Morandière's supervision, in the axis of Jacques Gabriel Bridge and Blois Vienne's Wilson Avenue. In the meantime, the lower town faced three of the most significant flooding of the Loire river: in 1846, 1856 (the worst), and 1866. The downtown districts of St. Jean and Blois Vienne were under water, as well as La Bouillie spillway. On 13 December 1871, the Prussian army took control of Blois during the Franco Prussian War. The city was taken back by Lieutenant Georges de Villebois Mareuil, General Joseph Pourcet, and General Bertrand de Chabron. Since then, a memorial stands on Wilson Avenue in Vienne. In 1939, Blois Basilica construction was completed. That same year, between 29 January and 8 February, more than 3,100 Spanish refugees came to the Loir et Cher department, fleeing the Spanish Civil War and Dictator Francisco Franco. In June 1940, the German bombings destroyed a large part of the downtown, and the French destroyed the 10th arch of Jacques Gabriel Bridge to prevent further advance for their enemies. The German army bombed the former Town Hall on 16 June, thus killing Mayor Émile Laurens in the process, and took over the city 2 days later, on 18 June, the exact same day of Charles de Gaulle's Appeal for Internal Resistance. Between June and August 1944, US English allied bombings destroyed other infrastructures, like the railroad bridge between Blois and Romorantin. In total during WWII, 230 people were killed, and 1,522 buildings were entirely or partially destroyed. On 16 August 1944, the German troops ran to Blois Vienne to get refuge there and destroyed the three central arches of the bridge. On 1 September, they surrendered. The bridge was rebuilt and reopened in December 1948. In 1959, Mayor Marcel Bühler received President Charles de Gaulle and launched the construction of the ZUP, at the North of the city, on the same scheme of so called banlieues of Paris or any other French city.
Көрнекі орындар мен туризм
1986 жылдан бері Блуа қаласы француздық «Өнер және тарих қалалары» бағдарламасына қатысады, ол мәдени және тарихи мүлікті дамытуға бағытталған.
Since 1986, Blois is part of the French Towns of Art and History program, which promotes the cultural and historical estate.
Сиқырлы үй
Шатоның тіке алдында, La Maison de la Magie Robert Houdin (яғни: Роберт Ходиннің сиқыр үйі) – иллюзионизмге арналған мұражай. Бұл Еуропадағы сиқыр коллекцияларын және тұрақты өнер орындарын бір жерде біріктіретін, сондай-ақ Роберт Ходиннің тұлғасын толық көрсететін жалғыз мемлекеттік мұражай.
Right in front of the château, La Maison de la Magie Robert Houdin (i. e.: Robert Houdin House of Magic) is a museum dedicated to illusionism. This is the only public museum in Europe which incorporates in one place collections of magic and a site for permanent performing arts, and directly reflects the personality of Robert Houdin.
Комикс мұражайы
Блуа қаласында комикс өнеріне арналған «Maison de la BD» деп аталатын музей де орналасқан. 1980 жылдардан бері бұл музей қараша айының соңында «BD Boum» атты жыл сайынғы комикс фестивалін өткізіп келеді, ол «Франциядағы ең ірі тегін комикс фестивалі» деп сипатталады.
Blois is also the location of so called Maison de la BD, a museum devoted to the art of comic books. Since the 1980s, this museum hosts an annual comic festival in late November called BD Boum, described as "the leading free comic book festival in France".
Бұрынғы Hôtel-Dieu
924 жылға қарай Сент-Ломер қауымының монахтарына ортағасырлық қамалдың төменгі жағында, бірақ қала қабырғаларының сыртында, Луара өзенінің жағасында бірнеше акр жер берілді. 13 ғасырда нағыз шіркеу салынды, содан кейін Жүз жылдық соғыс кезінде нығайтылды. Сент-Ломер аббаттығы француз дін соғыстары кезінде толығымен қиратылды. Ғимарат 18 ғасырдың басына дейін қайта жаңартылды. 1789 жылы Француз революциясы басталғанда, шіркеу Hôtel Dieu, яғни мұқтаждарға арналған қайырымдылық ауруханасына айналды, себебі революционерлер көптеген дін қызметкерлері мен патшалыққа қатысты ескерткіштерді жойды. Содан кейін алғашқы Сент-Ломер аббаттығына жаңа ғимараттар қосылды, ол Сент-Николай шіркеуіне айналды, ал қосымша ғимараттар қаланың Hôtel Dieu-іне арналды. Дегенмен, бұл бөлігі біртіндеп тасталып, кейбір мемлекеттік мекемелерге қайтарылды. Қазіргі таңда қайта құру жобасы қарастырылып жатыр.
Already by 924, monks from the St. Lomer community were given some acres below the medieval castle, but outside the city walls, on the bank of the Loire river. In the 13th century, a proper church was built, then fortified because of the Hundred Years' War. St. Lomer Abbey was completely destroyed during the French Wars of Religion. The edifice was rebuilt until the early 18th century. When the French Revolution broke out by 1789, the church was turnt into a Hôtel Dieu, namely a charity hospital for the have nots, because Revolutionners destroyed many clergy and royal related monuments. After that, new buildings were added to the original St. Lomer Abbey, which became St. Nicholas Church, and the additional edifices remained dedicated to the Hôtel Dieu of the city. Nonetheless, this part was gradually abandoned and taken back by some public services. A reconversion project is currently under study.
Бұрынғы Пулейн шоколад фабрикасы
XIX ғасырдың соңында Блуа қаласындағы өнеркәсіпші және шоколадшы Виктор Огюст Пулен өзінің брендінің зауытын Блуа вокзалының жанына салды. 1980 жылдары зауыттан көшірілді. Бүгінде бұл ғимараттар тұрғын үйлерге айналған және Ұлттық қолданбалы ғылымдар институты мен мектебіне (INSA) орналасқан.
In the late 19th century, Bloisian industrialist and chocolatier Victor Auguste Poulain established his brand's factory next to Blois station. The premises moved in the 1980s. Nowadays, those are housings and host the National Institute and School of Applied Sciences (INSA).
Денис-Папин баспалдағы
Блуа екі тік төбеге салынғандықтан, қаланың ішінде шарлап өтетін, қисық және тік жолдар бар, олар әртүрлі жерлерде ұзын баспалдақтармен аяқталады. Олардың ең танымал – қалаға көрініс ашатын, қала орталығы мен Луара аңғарына панорамалық көрініс ұсынатын және әртүрлі безендірулермен қалалық кеңістікті жандандыратын монументалды Денис Папин баспалдағы. Баспалдақ жанындағы фонтан 1940 жылғы 16 маусымдағы бомбалау кезінде қираған алғашқы қала әкімшілігінің орнын еске салады.
As Blois is built on a pair of steep hills, winding and steep pathways run through the city, culminating in long staircases at various points. The most iconic of them is the monumental Denis Papin staircase which overlooks the town, provides a panoramic view by overlooking the downtown and the Loire Valley, and regularly enlivens urban space with original decorations. The fountain next to the staircase is a reminder of the location of the first Town Hall, destroyed after bombings on 16 June 1940.
Қалалық әкімдік пен епископ бақтары
Блуа 1697 жылы Шартр епархиясынан тәуелсіздік алды, ал кафедралық собор 1700 жылы аяқталды. Осының нәтижесінде алғашқы епископтар ғимараттың жанында бірнеше деңгейлі кең бақтар салды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұрынғы Блуа қалалық әкімшілік ғимараты қиратылғаннан кейін, жергілікті билік епископтың резиденциясын жаңа қалалық әкімшілік ғимарат орнату үшін пайдаланды. Қазір қалалық саябақ ретінде ұйымдастырылған бұл бақтар қала орталығының, Луара өзенінің және Блу-Вьеннің панорамалық көрінісін ұсынады. Саябақтың ортасында американдық меценат Дж. Санфорд Салтустың қалаға сыйлаған Жанна д'Арк мүсіні орналасқан. Епископтық бақтар жыл бойы ашық, ал керемет роза бағын жыл сайын 15 мамырдан 30 қыркүйекке дейін аралауға болады.
Blois achieved independence from the Diocese of Chartres in 1697, and the cathedral was completed by 1700. As a result, the first bishops engineered wide gardens on several levels, next to the premises. Since the destruction of the former Blois town hall during World War II, local authorities requisitioned the bishop's apartments to establish there the new town hall. Now organised as an urban park, the gardens offer a panoramic view on the downtown, the Loire river, and Blois Vienne. A statue of Joan of Arc, given to the city by American patron J. Sanford Saltus, stands in the middle of the park. Bishopric gardens are open to public all the year, and a remarkable rose garden can be visited from 15 May and 30 September, each year.
Блуа-Венна және Луара өзені
Блой-Виен (немесе жай ғана Виен) – Луар өзенінің сол жағалауында орналасқан қаланың оңтүстік бөлігіне берілген атау. 1606 жылға дейін қаладан тәуелсіз болғандықтан, өзеннің тарихына қатысты көптеген іздер сақталған. Екі жағалауды байланыстыратын басты арна – 18 ғасырдың басында салынған Жак Габриэль көпірі. Айналасындағы бөгеттерден бастап, басқа тасталған көпірлерге дейін, Виен Ла Крюзилл деп аталатын портын сақтап келді, ол қазір Луар бойындағы велосипед жолындағы қалалық саябаққа айналған. Бөгеттерден тыс жердегі Ла Буйли паркі қайта жаңартылуда, ол су тасқыны кезінде арна ретінде қызмет етеді. Қаланың оңтүстігіне қарай, Русси орман аймақты бұрын жапқан қалың ормандарды еске түсіреді.
Blois Vienne (or merely Vienne) is the name given to the southern part of the city, on the left bank of the Loire river. Independent from the city until 1606, there are many traces of the river's past. The main link between both banks is the Jacques Gabriel Bridge, built in the early 18th century. From the levees circling the surroundings to other abandoned bridges, Vienne has also conserved a harbour, named La Creusille, which is now an urban park right on La Loire à Vélo bike route. Beyond the levees, La Bouillie Park is getting rehabilitated, and actually is a spillway in the event of floodings. Further to the south of the city, the Forêt de Russy is a reminder of the thick woods that once covered the area.
Суретшілер
Пьер де Ронсар (1524–1585), Вендомнан шыққан ақын, бірақ ол 1549 жылы Блуа сарайында өзінің музасы Кассандрамен кездесті. Якоб Бунель (1568–1614), Блуа суретшісі, Фонтенблодағы Корольдік мектепте оқыған. Антуан Бойсе (1587–1643), діни емес музыка композиторы және Ескі Режимдегі француз сарайының музыка жетекшісі. Жан Монье (1600–1656), Мари де Медичи патшайымына жақын суретші. Этьен Боде (1638–1711), Винеуилде туған гравёр. Пьер Монье (1641–1703), суретші және Жан Монье ұлы. Жак Габриэль (1667–1742), париждік сәулетші, Блуадағы Жак Габриэль көпірін жобалаған. Жан Эжен Роберт Ходин (1805–1871), сағатшы, сиқыршы және иллюзионист, қазіргі заманғы сиқыр өнерінің негізін қалаушы ретінде танылған. Улисс Беснар (1826–1899), суретші, кейін керамист. Даниэль Дюпуи (1849–1899), суретші, мүсінші және медальдар жасаушы. Жюль Контан (1852–1920), Блуа-Вьеннде туған суретші, саясаткердің ұлы. Эмиль Гоше (1858–1909), мүсінші. Альфред Жан Галу (1875–1939), Блуадан шыққан мүсінші, Блуадағы Франко-пруссия соғысының ескерткішін жобалаған. Этьен Годе (1891–1963), Неверден шыққан, бірақ Блуада өмір сүрген және қайтыс болған гравёр және суретші. Бернар Лоржу (1908–1986), суретші. Клодин Дури (1959 жылы туған), фотограф. Жан Луи Агобе (1968 жылы туған), композитор. Кристиан Жуи (1973 жылы туған), ақын. Ниро (1987 жылы туған), Орлеанда туған рэпер, бірақ ол Блуада өсіп, қазір де сонда тұрады. Хильдегард Фесно (1995 жылы туған), скрипкашы.
Pierre de Ronsard (1524–1585), poet from Vendôme but he met his muse Cassandre in the Château of Blois in 1549. Jacob Bunel (1568–1614), Bloisian painter who studied in the Royal School of Fontainebleau. Antoine Boësset (1587–1643), composer of secular music, and superintendent of music at the Ancien Régime French court. Jean Monier (1600–1656), painter close to Queen Marie de' Medici. Étienne Baudet (1638–1711), engraver born in Vineuil. Pierre Monier (1641–1703), painter and son of Jean Monier. Jacques Gabriel (1667–1742), Parisian architect who designed the Jacques Gabriel Bridge in Blois. Jean Eugène Robert Houdin (1805–1871), watchmaker, magician and illusionist, widely recognized as the father of the modern style of conjuring. Ulysse Besnard (1826–1899), painter, then ceramist. Daniel Dupuis (1849–1899), painter, sculptor and medal artist. Jules Contant (1852–1920), painter born in Blois Vienne, son of a politician. Émile Gaucher (1858–1909), sculptor. Alfred Jean Halou (1875–1939), sculptor from Blois, who designed the Franco Prussian War memorial in Blois. Étienne Gaudet (1891–1963), engraver and painter from Nevers but who lived and died in Blois. Bernard Lorjou (1908–1986), painter. Claudine Doury (born 1959), photographer. Jean Louis Agobet (born 1968), composer. Christian Jui (born 1973), poet. Niro (born 1987), rapper born in Orléans but he grew up and currently lives in Blois. Hildegarde Fesneau (born 1995), violinist.
Қолөнершілер
XVI-XVII ғасырларда Блуа қаласында көптеген шеберлер жұмыс істеді, олар сағат жасау және алтын-күміс ісінде мамандық танытты. Олардың арасында:
During the 16th and 17th centuries, Blois was the hometown of many artisans in the watchmaking and goldsmithing industries. Among them:
Джулиан Кудрей, Тардидің мәліметінше, Блуадағы алғашқы сағатшылардың бірі болды және Людовик XII мен Франциск I патшаларына қызмет етті. Блуа қаласында оның есімімен аталатын көше бар. Куперлер отбасы: Париждегі Лувр мұражайында Мишель Купер жасаған екі сағат, ал П. Купер жасаған тағы екі сағат сақталуда. Қалада олардың есімімен аталатын көше де бар. Беллангерлер отбасы: Мартиннің бірінші әйелінен 1594 және 1597 жылдар аралығында 2 ұлы туды (олардың бірі Исаак есімді болды), содан кейін Сюзаннадан кем дегенде 3 бала – Пьер (1603 жылы туған), Жан (1641 жылы үйленген және 1678 жылы қайтыс болған) және Теофил. Гийом Кандруадан Лондондағы Британ мұражайында үстел сағаты бар. Жак де ла Гардтан Британ мұражайында соққылы сағат бар, ал оның үстел сағатын Франциядағы Экуэн қаласындағы Ұлттық Жаңару мұражайында табуға болады. Шарль Перрастан Британ мұражайында және Виктория мен Альберт мұражайында 2 сағат сақталуда. Дюдуик ағайындылары. Блез Фушер, Дюдуик шәкірті, оның Британ мұражайында бір сағат корпусы бар. Вотье отбасынан Британ мұражайында Луи жасаған бірнеше сағат корпусы бар. Гриблендер отбасынан Симон патшаның сағатшысы және гравері болды, ал оның ұлы Ыбырайым (1589–1671) оның ізін басқан. Қазіргі таңда Лувр мұражайында Ыбырайым жасаған сағат бар. Жирардтар отбасынан Марк Нидерландыдан келіп Блуаға қоныстанды, оның ұлы Теодор және немересі Марк II екеуі де сағатшы болды. Кристоф Морлиер (Орлеанда 1604–1643 жылдары туған), Блуаға көшіп келді. 1632 жылы ол Лотарингияның Маргаритасы Орлеан герцогы және Блуа графы Гастонға үйленген кезде оған сағат жасауға тапсырыс алды. Пьер Бриссон. Пол Вьеттен Британ мұражайы суреттелген сағат корпусын алды. Жан Бонбрюиктен Британ мұражайында күміс дилижанс сағаты бар. Николас Лемандр, сағатшы және Екатерина Медичи патшайымының жеке қызметшісі. Оның туындылары Британ мұражайында, сондай-ақ Лувр мен Виктория және Альберт мұражайларында сақталуда. Пьер Ландрэ жасаған сағатты Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында көруге болады. Шартье отбасынан Пьердің Т. Шартье деп тіркелген ұлы Луврдегі цилиндрлі үстел сағатында көрсетілген. Франсуа Лориер. Лондондық сағатшы Генри Масси, Блуада туған Николас Массидің ұлы болды. Роберт Воукердің қазір Луврде 2 сағаты, ал Балтимордағы Уолтерс өнер галереясында 1 сағаты бар.
Julien Coudray, who was one of the first watchmakers in Blois according to Tardy, worked for Kings Louis XII and Francis I. There is a street in Blois that holds his name. the Cuper family : the Louvre museum, Paris, possesses two watches made by Michel Cuper, and two other ones by P. Cuper. A street also holds their name in the city. the Bellanger family : Martin with a first wife got 2 sons born between 1594 and 1597 (among them, one was called Isaac), then at least 3 other ones with a Suzanne, named Pierre (born in 1603), Jean (married in 1641 and dead in 1678), and Théophile. Guillaume Couldroit, from whom the British Museum, London, has a table clock. Jacques de la Garde, from whom the British Museum has a striking clock, and from whom a table clock can be found in the National Museum of the Renaissance in Écouen, France. Charles Perras, from whom 2 watches can be found in the British Museum, as well as in the Victoria and Albert Museum. the Duduict brothers. Blaise Foucher, Duiduict's disciple, from whom the British Museum possesses one watchcase. the Vautier family, among whom the British Museum has several Louis' watchcases. the Gribelin family, among whom Simon was watchmaker and engraver for the King, and his son Abraham (1589–1671) succeeded to him. Nowadays, the Louvre Museum has a watch made by Abraham. the Girard family, among whom Marc came from the Netherlands and established in Blois, his son Théodore and grandson Marc II were both watchmakers. Christophe Morlière (born in Orléans in 1604 – 1643), who moved to Blois. By 1632, he was ordered a watch for Lady Marguerite of Lorraine when she married Gaston, Duke of Orléans and Count of Blois. Pierre Brisson. Paul Viet, from whom the British Museum got a painted watchcase. Jean Bonbruict, from whom the British Museum has a silver coach watch. Nicolas Lemaindre, who was watchmaker and valet for Queen Catherine de' Medici. The British Museum also possesses one of his works, as well as the Louvre and the Victoria and Albert Museum. Pierre Landré, from whom a watch is visible in the Metropolitan Museum of Art, in New York City. the Chartier family, among whom Pierre had a son registered as T. Chartier in the Louvre where a cylindrical table clock is exposed. François Laurier. Londonian watchmaker Henry Massy was son of Nicolas Massy, born in Blois. Robert Vauquer, who has now 2 watches in the Louvre and 1 in the Walters Art Gallery, Baltimore.
Шығармалық сілтемелер
Афон, Ла-Фер графы ("Үш мушкетер" романынан, Александр Дюма) "Екі жылдан кейін" және "Виконт де Брагелон" (сол автордың туындылары) шығармаларында Блуада қамалға ие.
Athos, the count of La Fère (from Alexandre Dumas' The Three Musketeers) has a castle in Blois, in Twenty Years After, and The Vicomte de Bragelonne (from the same author).