Кіріспе

Өмірдегі түрлі қиындықтарды шешу қабілетін бағалау шкаласы. Глобалдық функционалдық бағалау (GAF) – психикалық денсаулық мамандары мен дәрігерлердің жеке тұлғаның әлеуметтік, кәсіптік және психологиялық жағдайын, яғни өмірдегі түрлі қиындықтарды қаншалықты жақсы шеше алатынын субъективті түрде бағалау үшін қолданатын сандық шкала. Бағалар 100-ден (өте жоғары деңгейде) 1-ге дейін (қатты бұзылған) ауыспалы. Бұл шкала психикалық аурулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының (DSM) 4-ші нұсқасына (DSM IV) енгізілген, бірақ DSM 5-те Дүниежүзілік денсаулық ұйымының мүгедектікті бағалау кестесімен (WHODAS) алмастырылды, ол толыққанды сұрақтар немесе сұхбаттан тұрады. WHODAS жалпы бағалаудан гөрі толықты және объективті деп есептеледі. GAF-тың басты артықшылығы – оның ықшамдығы.

Даму және DSM-5-тен алып тастау

Функционалдық деңгейдің сандық бағалануына қызығушылық 1962 жылы Люборский және тағы басқалар жариялаған «Денсаулық-ауру рейтингтік шкаласымен» (0-ден 100-ге дейін бағаланатын) басталды, бұл жұмыс «Клиникалық психикалық денсаулыққа қатысты пікірлер» деген мақалада жарық көрді. Кейіннен 1976 жылы Эндикотт және тағы басқалардың «Жалпылық бағалау шкаласы: психикалық бұзылыстың жалпы ауырлығын өлшеу процедурасы» деген мақаласында бұл шкала «Жалпылық бағалау шкаласы» (ЖЖШШ) ретінде қайта қарастырылды. Рейтингтік шкала одан әрі өзгертіліп, DSM III R және DSM IV-те Global Assessment of Functioning Scale ретінде жарияланды. Шкаланың кейбір нұсқалары ең жоғары баллды 90-да тоқтатып, ал кейбіреулері 100-ге дейін ұзартты. Шкала көбінесе денсаулық сақтау қызметтерін іздеген адамдарда қолданылғандықтан, 90-нан жоғары балл алу сирек кездеседі, себебі ол симптомдардың болмауымен қатар «көркем жұмыс істеуді» де көрсетеді. Байланысты Әлеуметтік және кәсіптік функционалдық бағалау шкаласы (SOFAS) алғаш рет 1992 жылы Голдман және тағы басқалардың «DSM IV үшін V осьті қайта қарау: әлеуметтік функционалдық өлшемдеріне шолу» деген мақаласында сипатталды. DSM IV «Әрі қарай зерттеу үшін ұсынылған критерийлер жиынтығы және осьтер» бөлімінде SOFAS-ты қамтыды. SOFAS шкаласы GAF-қа ұқсас, бірақ ол симптомдардың ауырлығын ескермей, тек әлеуметтік және кәсіптік функционалдыққа қарайды. DSM 5 көп осьті жүйені, соның ішінде V осьтің мүгедектігі мен функционалдығын алып тастады; ал DSM 5 жұмыс тобы Дүниежүзілік денсаулық ұйымының мүгедектікті бағалау кестесімен (WHODAS 2.0) GAF-ті алмастыруды ұсынды, бұл баллдардың сенімділігін арттыруға бағытталған.

Сот ісінде қолдану

Монтальво "жалпы функционалдық деңгей және күнделікті өмірлік қызметтерді атқару" үшін "әлеуметтік, кәсіптік немесе оқу қызметін" алмастыруға тырысады. "Әлеуметтік қызмет" жалпы функционалдық деңгейдің және күнделікті өмірлік қызметтердің бір бөлігі болуы мүмкін болғандықтан, белгілі бір деңгейде үлестік жапсарлас болуы мүмкін. Дегенмен, DSM IV TR-да эквиваленттілік нақты айтылған-айтылмағаны күмәнді. Ардагерлерге жәрдемақы беру басқармасы (VBA) қызметтік байланысты психикалық аурулар бойынша мүгедектік деңгейін анықтау үшін GAF баллдарын жиі пайдаланған. 2013 жылы Психикалық аурулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығының бесінші басылымы (DSM 5) жарияланғаннан кейін GAF баллдарының дәлелдік құндылығы төмендеді, себебі DSM 5 нұсқаулықтан GAF баллдарын алып тастады, өйткені GAF баллдары жеткілікті сенімділікке немесе конструкциялық жарамдылыққа ие емес. 2018 жылдың 23 ақпанында АҚШ Ардагерлердің шағымдарын қарау апелляциялық соты (CAVC) Golden v. Shulkin ісі бойынша шешім шығарды, онда апелляциядағы кейбір ескі істерді қоспағанда, Ардагерлердің апелляциялық кеңесінің (BVA) "DSM 5 қолданылатын жағдайларда психиатриялық баға беру кезінде [GAF баллдарын] пайдаланбауы керек" деп шешім қабылдады. Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасының алдындағы мүгедектік істерінде агенттік GAF баллдарының баяндамалық мәліметтермен сәйкес келіп-келмейтінін анықтайды және оны "клиникалық жағдайлардың күрделілігін" бейнелеудің бір тәсілі ретінде қарастырады. Агенттік GAF баллдарының клиникалық картинаны дамыту үшін клиникалық мамандар қолданатын бір құрал ғана екенін атап өтті. Оны мүгедектік туралы шешім қабылдау үшін қалған дәлелдерден бөлек қолдануға болмайды. Әлеуметтік қамсыздандыру комиссары GAF жүйесіндегі кейбір мәселелерді мойындады (негізгі нүктелер, стандарттаудың жоқтығы, нәтижені болжауға бағытталмағандығы және қосымша мәліметтерді қажет етуі), бірақ егер ол "қабылданатын медициналық дереккөзден" алынса, GAF баллдары Ережеде көрсетілгендей медициналық пікір болып саналады және оны барлық қатысты дәлелдермен бірге қарастыру қажет, бірақ жақсы негізделген және басқа дәлелдермен қайшы келмейтін жағдайда "басымдық берілуі мүмкін".