Кіріспе
телевизияға қатысты заң 1922 жылғы «Кабель туралы заң» (ch. 411, 42 Stat. 1021, «Некедегі әйелдердің тәуелсіз ұлттығы туралы заң») – 1907 жылғы «Шеттену туралы заңды» ішінара өзгертетін АҚШ-тың федералдық заңы. (Ол «Тұрмысқа шыққан әйелдердің азаматтығы туралы заң» немесе «Әйелдердің азаматтығы туралы заң» деп те белгілі). Заң теориялық тұрғыдан әйелдерге өз ұлттық есімділігін беру мақсатында жасалған; алайда, іс жүзінде, ол әлі де еркектің билігінің іздерін сақтап, әйелдің құқықтық есімділігін күйеуіне байланыстырып, әйелдерге өз құқығымен азаматтық беру үшін бірнеше рет түзетулер енгізу қажет болды.
The Cable Act of 1922 (ch. 411, 42 Stat. 1021, "Married Women's Independent Nationality Act") was a United States federal law that partially reversed the Expatriation Act of 1907. (It is also known as the Married Women's Citizenship Act or the Women's Citizenship Act). In theory the law was designed to grant women their own national identity; however, in practice, as it still retained vestiges of coverture, tying a woman's legal identity to her husband's, it had to be amended multiple times before it granted women citizenship in their own right.
Өмірбаян
1804 жылғы АҚШ-тың азаматтыққа қабылдау актілері үйленген әйелдердің азаматтыққа қол жеткізуін тікелей неке күйлеріне байланыстырды. 1855 жылғы азаматтыққа қабылдау актісінің шаралары әйелдердің және олардың балаларының азаматтығын ақ терілі күйеулерінің немесе әкелерінің азаматтығына байланыстыра отырып, күйеулік құқықтың ықпалын кеңейтті. 1907 жылғы елден шығару актісі қабылданғаннан кейін, неке әйелдің ұлтын толығымен анықтады. Заң бойынша, 1907 жылдың 2 наурызынан кейін некеге тұрған барлық әйелдер күйеулерінің ұлтын алды. Осылайша, американдық ер адамның иммигрант әйелі некеге тұрған бойда бірден АҚШ азаматы болды, ал шетелдікке үйленген американдық әйел күйеуі азаматтыққа қабылданбаса, азаматтығынан айырылды. Заң ретроспективті болды және азаматтықтан айырылу ешқандай хабарламасыз жүрді, көптеген әйелдер АҚШ азаматтығынан айырылғанын білмеді. Әйел қай жерде туған немесе тұрған болса да, оның жеке ұлты болмады, керісінше, оның азаматтығы заңды түрде оның күйеуінің азаматтығымен бірдей болды. Өзінің ұлтын растау үшін әйел неке куәлігінің көшірмесін және күйеуінің азаматтығын растайтын құжаттарды ұсынуға міндетті болды. Әйелдердің сайлау құқығы үшін күресу қозғалысының көшбасшылары әйелдің жеке өзіндік құқығы болмауы керек деген идеяға қарсы болды. Олар сондай-ақ, иммигрант ерлер мен олардың әйелдеріне дауыс беруге рұқсат беріліп, иммигрантқа үйленген туған жердегі әйелдерге осы құқықтан айырылған теңсіздікке назар салды. АҚШ Конституциясына енгізілген он тоғызыншы түзету әйелдерге саяси құқықтар бергеннен кейін, феминистер әйелдердің толыққанды азаматтығын қамтамасыз етуді көтеріп, оған ұмтылыс жасады. Екі саяси партия да 1920 жылғы президенттік сайлау науқанында әйелдердің азаматтығы мәселесін шешу үшін платформалық саясаттарды ұсынды, ал 1922 жылы АҚШ өкілі Джон Л. Кейбл (Огайо, Республикалық партия) әйелдердің ұлтын реттеу үшін заң жобасын енгізді.
Заңның мәнмәтіндері
Кейбл туралы заңда «әйелдің жынысына немесе тұрмысқа шыққандығына байланысты АҚШ азаматы болу құқығы жоққа шығарылмайды немесе шектелмейді» делінгенімен, әйелдің ұлты күйеуінің мәртебесіне тәуелді болды. 1929 жылға дейін әйелдер күйеулерінің есімдерін беруге міндетті болды. Әйелдің тұру құқығы да шектеулі болды, егер әйел күйеуінің елінде екі жыл немесе кез келген шетелде бес жыл тұрса, оның азаматтығы жойылатын еді. Азаматтығын сақтап қалу үшін әйелдің күйеуі азамат болуы керек немесе азамат болуға лайықты болуы керек еді. Егер ер адам АҚШ азаматтығына ие бола алмаса, оның әйелі де азаматтыққа ие бола алмайды. Ер адамның азаматтықтан айырылуының түрлі себептері болуы мүмкін, мысалы, ол нәсілдік белгісі бойынша шеттетілуі мүмкін, анархист немесе көп әйел алушы болуы мүмкін. 1920 жылдардың басында көптеген заңдар мен сот істері ақ емес адамдардың азамат болуға құқығын анықтаумен айналысты. Еуропалықтар әдетте АҚШ азаматтығына ие болатын. 1923 жылы «АҚШ-тың Бхагат Сингх Тиндке қарсы» шешімінен кейін азиялықтардың барлығы дерлік азаматтыққа жарамсыз деп танылды. Мексикалықтарға Гваделупе-Идальго шарты (1848) бойынша азамат болу құқығы берілгені заңды түрде мойындалғанмен, натурализация қызметкерлері олардың аралас түпкі тегін қарастырып, азаматтықтан бас тартуға негіз болды, олар еуропалық немесе түпкі тұрғын сияқты көрінетін-көрмесе. Заң ерлер мен әйелдердің азаматтығындағы айырмашылықты да жойған жоқ. Оның шарттары бойынша, американдық азаматтың шетелде туған әйелі азаматтық алу үшін бір жылдық жеңілдетілген процедураны пайдалана алатын еді. Мұндай процедура американдық әйелдердің шетелдік күйеулеріне ұсынылмады. Сонымен қатар, егер әйелдің азаматтығы «Кейбл туралы» заң қабылданғанға дейін жоғалған болса, ол азаматтығын қайта алуға құқылы болды. Алайда, егер оның күйеуі азаматтықтан айырылса немесе азаматтық алуға жарамсыз болса немесе ол шеттетілген нәсілге жатса, ол отанына орала алмады. Егер әйелдің нәсілі оның азаматтығын алуға мүмкіндік берсе, ол некені ажырасу немесе күйеуінің қайтысы арқылы тоқтату арқылы отанына оралуы мүмкін еді. Егер оның күйеуі азамат болса немесе азаматтық алуға құқылы болса, әйел АҚШ-та тұрып немесе қайтадан кірген кезде, шетелдік ретінде өтініш берсе, отанына оралуы мүмкін еді. 1921 жылғы «Төтенше квота туралы» заңда белгіленген әр елден иммигранттардың шектеулі санына байланысты әйелге қайтуға рұқсат берілмеуі мүмкін. Бұл талап американдық ер адамдардың шетелдік әйелдеріне қатысты қолданылмады. Ер азаматтардың әйелдері мен балалары шектеулі квоталардан босатылды. Егер әйелдің күйеуі азаматтық алған болса, ол азаматтық алу туралы өтініш бере алатын еді. Алайда, егер оның күйеуі АҚШ азаматы болмаса, әйел азаматтық алудың барлық процедурасын орындауы керек еді, оның ішінде ниет білдіру туралы декларацияны толтыру, азаматтық алуға емтихан тапсыру және адалдық серт беру. Бұл жазалау ретінде қарастырылды, өйткені өз еркімен азаматтығынан бас тартқан адамдар тек адалдық серт беру арқылы азаматтығын қалпына келтіре алатын еді, ал әйелдер табиғи азаматтар ретінде қайта қабылданбады.
1922 жылғы Заңға өзгерістер
АҚШ Конгресінің тұрмысқа шыққан әйелдердің азаматтығы туралы заңға енгізген түзетулер. Қолданылу күніЖалпы заңның нөміріАҚШ заң кодексіне сілтемеАҚШ заңнамалық жобасыАҚШ Президентінің Әкімшілігі1930 жылғы 3 шілдеP. L. 71 508Герберт Гувер1931 жылғы 3 наурызP. L. 71 829Герберт Гувер1932 жылғы 2 шілдеP. L. 72 248Герберт Гувер1934 жылғы 24 мамырP. L. 73 250Франклин Д. РузвельтӘлі шешілмеген теңсіздік мәселелері жұбайдың натурализацияға жарамсыздығы, тұру орны азаматтықты жоғалтуды анықтай ма, кез келген шетелдік жұбай квота шектеулерінен босатыла ма, американдық әйелдер қандай шарттарда елге орала алады және аналар өз ұлтын балаларына бере ала ма деген сауалдарға байланысты болды. Осы мәселелерді шешу үшін Конгресс 1930 және 1934 жылдар аралығында Кабель заңына бірнеше рет түзетулер енгізді. 1930 жылғы Кабель заңына енгізілген түзетулер шетелдегі жұбайымен бірге тұратын американдық әйелдің азаматтығын жоғалтуын жойды, бұл ерлер мен әйелдерге тең қарауды қамтамасыз етті, себебі ерлер шетелдегі шетелдік әйелмен бірге тұрғанда азаматтығынан айырылмайтын. Алайда, ол 1922 жылға дейін азаматтығынан айырылған және шетелде тұратын әйелдің елге оралу рәсімін қамтамасыз етпеді. Сондай-ақ, ол әйелінің елінің квота шектеулерін орындау қажеттілігін жойды, АҚШ-та тұратындығын растамай-ақ елге оралуға рұқсат берді және елге оралу туралы өтініш бергеннен және адалдыққа ант бергеннен кейін дереу азаматтығын қалпына келтірді. 1931 жылғы Кабель заңына енгізілген түзетулер әйелдерге, егер олар натурализацияға жарамсыз адамға үйленсе де, американдық азаматтығын сақтауға мүмкіндік берді. Бұл түзету сондай-ақ шетелде тұратын әйелдерге дипломатиялық немесе консулдық қызметкерге американдық азаматтығынан айырылмағанын және шетелде американдық ретінде тіркелгенін растау арқылы азаматтығын қайта алуға мүмкіндік берді. 1932 жылы 1900 жылғы 14 маусымға дейін туған гавайлық әйелдерге тумысынан азаматтық берілді. Сол жылы Кабель заңына енгізілген түзету гавайлық әйелдердің шетелдік күйеуге үйленген жағдайда натурализациядан шығарылмағанын көрсетті; алайда, олардың азаматтығын сақтау үшін АҚШ-та тұрулары қажет болды. Егер олар 1932 жылы АҚШ-та тұрмаса, гавайлық әйелдер американдық азаматтар ретінде елге қайтарыла алмады. 1934 жылғы Кабель заңына енгізілген түзетулер 1934 жылғы Тең азаматтық заңына енгізілді. Азаматтық заңы шетелде туған баласы бар әйелге, ер азаматтарға рұқсат етілгендей, баласына азаматтығын беруге мүмкіндік берді. Егер ана баланың әкесімен некеде болмаса, туынды азаматтыққа қатысты ешқандай ереже болмады. Кабель заңына енгізілген өзгерістер бойынша, американдық азаматқа үйленген шетелдік АҚШ-та немесе оның аумақтарында кемінде үш жыл тұрғаннан кейін натурализацияға түсу туралы өтініш бере алады. Жынысқа қатысты сілтеме болмағандықтан, түзетілген Кабель заңы американдық әйелдердің күйеулеріне жұбайының азаматтығын алудың ерекше натурализация ережелерін кеңейтті. 1934 жылға дейін бұл ережелер тек американдық азаматтардың шетелдік әйелдеріне ғана қол жетімді болды. Заңның арнайы бөлімі Пуэрто-Рико әйелдеріне 1917 жылғы 2 наурыздан бұрын некеге тұрғандықтан азаматтығынан айырылған, Пуэрто-Рико азаматтарына АҚШ азаматтығы берілген күнге дейін, елге оралу мүмкіндігін берді.
Inequality issues yet to be resolved focused upon ineligibility of a spouse to naturalize, whether residency should determine loss of citizenship, whether any foreign spouse should be exempt from quota restrictions, under what terms could American women repatriate, and whether mothers could transmit their nationality to their offspring. To address these issues Congress amended the Cable Act multiple times between 1930 and 1934. 1930 Cable Act Amendments removed the loss of an American woman's citizenship if she lived abroad with an alien spouse, bringing parity to the treatment of men and women, as men did not lose their citizenship if they lived abroad with a foreign wife. However, it did not provide procedures for a woman living abroad who had lost her citizenship prior to 1922 to repatriate. It also removed the requirement for a wife seeking to repatriate to meet quota restrictions for the country of her husband, allowed her to repatriate without proof of residence from within the United States, and restored her citizenship immediately upon her filing a petition to repatriate and taking the oath of allegiance. The 1931 amendment to the Cable Act allowed women to retain their American citizenship even if they married a person ineligible for naturalization. It also allowed women living abroad to regain their nationality by providing evidence to a diplomatic or consular official that she had not ceased being an American citizen and registering with them as an American abroad. Birthright citizenship was granted to Hawaiian women born prior to June 14, 1900 in 1932. The amendment to the Cable Act in that year reflected that Hawaiian women were no longer racially excluded from naturalizing if married to a foreign husband; however, it required women to be living in the United States to retain their citizenship. If they were not residing in the US in 1932, Hawaiian women could not be repatriated as American citizens. Amendments to the Cable Act in 1934 were incorporated into the Equal Nationality Act of 1934. The Nationality Act allowed a married woman who had children born abroad to transmit her citizenship to her children, as male citizens were able to do. It did not contain any provisions for derivative nationality if the mother was not married to the child's father. Changes to the Cable Act specified that an alien married to an American citizen could apply for naturalization by filing a declaration of intention after residing in the United States or its territories for a minimum of three years before filing the petition. Because there was no reference to gender, the amended Cable Act extended the special naturalization rules of spousal citizenship to husbands of American wives. Before 1934 the special provisions had only been available to foreign wives of American citizens. A special section of the Act allowed Puerto Rican women who had been denationalized because of marriage prior to 2 March 1917, the date upon which Puerto Ricans were extended US nationality, the option of repatriation.
Салдары
Кейбл туралы заң 74-ші АҚШ Конгресінің 1936 жылғы «шетелдікке үйлену арқылы бұрын азаматтығынан айырылған туған жергілікті әйелдерді қайта оралуға және басқа мақсаттар үшін» заңымен күшін жоймады. Бұл заң 1922 жылдың 22 қыркүйегіне дейін шетелдікке үйленуіне байланысты азаматтығынан айырылған әйелдің, егер некесі ажырасып, азаматтыққа ант берсе, азаматтығын қайта ала алатынын қайта растады. Дегенмен, 1940 жылғы ұлттық заңның бесінші және соңғы тарауы Кейбл туралы заңның алғашқы 4 бөлімін және түзетулерін күштен шығарып, некелік жағдайына қарамастан, некеге байланысты азаматтығынан айырылған барлық әйелдерге қайта оралуға мүмкіндік берді.