Кіріспе

Астерикс және үлкен жекпе-жек – француз комиксі, «Астерикс» комикстер сериясының жетінші кітабы. Оны Рене Госинни жазды, ал Альберт Удерзо суреттеді. Оның түпнұсқа француз тіліндегі атауы – «Le Combat des chefs» («Бастықтардың шайқасы»), ал ол алғаш рет 1964 жылы «Pilote» журналының 261–302 нөмірлерінде бөлім-бөліммен жарияланды. 1971 жылы ол ағылшын тіліне аударылды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Римдіктер галлдық көтерілісшілер тарапынан көп рет жеңіліске ұшырағандықтан, жүзбасы Небулус Нимбустың кеңесшісі Фелониус Каукус Астерикс тайпасының басшысы Витальстатистикс пен галло-римдік басшы Кассиус Керамикс арасындағы жекпе-жек ұсынады. Ежелгі галлдық әдет-ғұрыптарға сәйкес, жеңілгені жеңімпазға бүкіл тайпасын беруге тиіс еді. Керамикс Витальстатистикс Гетефикстің есімдігінің көмегімен жеңіске жетеді деп мәлімдеген кезде, Каукус Гетефиксті сынақ расталғанға дейін ұстау үшін отряд жібереді. Шабуылшыларды таратуға тырысқанда Обеликс Гетефикске менгирмен соққы береді, нәтижесінде ол амнезия мен ақылсыздыққа ұшырайды. Кассиус Керамикстің талабынан кейін Астерикс пен Витальстатистикс Гетефикстің санасын қалпына келтіруге тырысады, бірақ бұл тек қызықты қосымша сюжетке әкеледі, онда Обеликс тұтқын ретінде алған римдік сарбаз Инфирмофпурпус уақытша салмақсыз болады. Содан кейін Астерикс пен Обеликс психикалық ауруларға маманданған друид Психоаналитикске (французша Amnesix) кеңес сұрайды; бірақ проблеманың себебін көрсетуді сұрағанда, Обеликс Психоаналитикске менгирмен соққы береді, оны "Гетефикс сияқты күйде қалдырады". Екі ақылдан адасқан друид терінің түсін өзгертуге арналған бірнеше есімдіктер дайындап жатқанда, Астерикс Витальстатистиксті жекпе-жекке дайындау үшін, негізінен жүгіру арқылы жаттығулар жасайды. Осы уақытта римдіктер Керамиксті жекпе-жектен кейін тұтқындауды жоспарлайды, әйтпесе ол олардың Галлиядағы үстемдігіне қарсы шығуы мүмкін. Жекпе-жек басталғанда, Гетефикс кездейсоқ санасын қалпына келтіретін есімдік жасайды және Обеликс тастаған тағы бір менгирге соққы тигеніне қарамастан (Гетефикске емдеу үшін бастапқы оқиғаның себебін қайталауға тырысқанда) санасын сақтайды. Гетефикс дереу есімдіктердің қорын дайындауға кіріседі. Ал жекпе-жек көңілсіз болып кеткен: Витальстатистикс өзінің жоғары физикалық дайындығын пайдаланып, рингті айналып жүгіріп, ал Керамикс оны ұстауға тырысады. Гетефикстің жазылғанын естігеннен кейін, жақсы жаңалықтан күш алған Витальстатистикс шаршаған қарсыласын бір соққымен жеңеді. Римдіктер бұл жеңісті мойындамайды, бірақ Гетефикстің есімдігін ішкен галлдықтар оларды жеңіске жетеді. Керамикс соғыста Обеликс тастаған үшінші менгирдің әсерінен амнезияға ұшырағанда, Витальстатистикс оның тайпасын қабылдаудан бас тартады және оны құрметпен үйіне жібереді. Психоаналитикс амнезияға қарамастан жұмысына оралады, бірақ дәрі-дәрмектерінің "жағымсыз әсерлеріне" қарамастан кәсіби жетістіктерін сақтайды. Қазір Психоаналитикс сияқты саналық күйде болған Керамикс "Галлиядағы ең сыпайы басшыға" және француз сыпайылығының бастаушысына айналады. Оның тайпасы галлдық дәстүрлерге оралып, Римге қарсы күреске қайта қосылады, ал Витальстатистикс тайпасы жеңістерін тойлайды.

Комментарийлер

Pilote журналының #260-шы санында, түпкілікті оқиға жарияланбас бұрын, Vitalstatistix баспасөз мәслихатын өткізгенін көрсетті (сол кездегі Франция президенті Шарль де Голль сияқты), Астерикс пен Ұлы Жекпе-жек келесі оқиға болатынын және ол онда басты рөлде ойнайтынын жариялады. Бұл көрініс «Астерикс пен сыныптық шеберлік» (2003) кітабында кіріспе ретінде қайта басылды. Француз тіліндегі түпнұсқада Vitalstatistix қарсыласы Aplusbégalix («A + B = X») деп аталады. Ағылшын тіліндегі аудармада оның аты Кассиус Керамикс – бұл оқиға жазылған кезде ауыр салмақтағы әлем чемпионы болған боксшы Мұхаммед Алиге сілтеме. Vitalstatistix қарсыласын әлсірету («арқанмен баулығандай») стратегиясы және оның жеңіс биі (Али қимылы) Али стилін пародиалайды. Рим елшісі «Гетафикс жойылды» деп хабарлауға жіберілгенде, оған Керамикс «профессор Берликстің қазіргі тілдер мектебін тексеріп жатыр» делінеді: бұл Максимилиан Берлиц және оның Халықаралық тілдер мектептеріне жасалған әзіл. Көңіл көтеру паркі құрылған сахнада бір ойын-сауық «Славян тауы» деп аталады. Бұл француз тіліндегі «орыс тауы» деген атаумен жасалған сөз ойыны. Сол сахнада «W. H. Smix» деп аталатын кітап дүкенін көруге болады, бұл W. H. Smith желісіне жасалған каламбур. Сол панельде «Menagerix – Таңғажайып жануарларды көріңіз» деген жазуы бар шатыр бар, ал осы шатырдың сыртындағы жарнама тақтасында белгілі бельгиялық комикстер кейіпкері – Марсупилами суреті ілулі тұр. Психоаналитиктің медбикесі Астерикс пен Обеликске пациенттерінің жағдайларын баяндағанда, біреуі өзін Наполеон Бонапарт деп есептейді, бұл оқиға б.з.д. 50 жылы болғандықтан баршаны таң қалдырады. Осы альбомда Vitalstatistix-тің (әлі аты аталмаған) әйелі алғаш рет пайда болады, ол Кассиус Керамикспен кездесуге дайындалып жатқанда оған көңіл бөледі. «Менхиринг» желісі үш онжылдықтан кейін «Астерикс пен актриса» кітабында қайтадан пайда болады. Капитан Қызылсақал мен оның қарақшылар тобы пайда болмайды. Жеңімпазы екі тараптың да иелігі мен халқын бағындыратын екі басшының жекпе-жегі, Vitalstatistix және Кассиус Керамикс «Астерикс пен Ұлы бөлініс» кітабында қайтадан көрсетіледі, бірақ бұл жолы Клевердикс пен Маджестикс арқылы.

Фильмге бейімделу

1989 жылы комикс атауын алған анимациялық фильм шықты. Бірақ, сюжеті мазмұны бойынша «Астерикс пен Аруақшыға» көбірек жақын; «Үлкен ұрыстан» тек Гетафикстің есімі ұмытылуына қатысты қосалқы сюжет сақталған.

Қабылдау

Goodreads сайтында оның рейтингі 5 балдық шкала бойынша 4,14-ке тең.