Кіріспе

Құдуру – ежелгі Таяу Шығыста шекаралық тас ретінде және б.з.д. 16-шы мен 7-ші ғасырлар аралығындағы ежелгі Вавилонияда касситтер мен кейінгі әулеттердің вассалдарына жер беру туралы мәліметтерді сақтау үшін қолданылған тас құжаттың бір түрі. Құдурудың түпнұсқасы әдетте ғибадатханада сақталып, жер алған адамға заңды иелігін растау үшін қыштан жасалған көшірме берілетін. Кудуррус жиі үшінші мыңжылдыққа (әдетте Саргон және Үшінші Ур дәуірі) жататын, жер беру туралы тастармен – «көне құдурустармен» байланыстырылады. Олар да ұқсас мақсаттарда қолданылған, бірақ құдуру сөзі 2-ші мыңжылдықта ғана пайда болды (нақтырақ айтқанда, Орта Вавилон дәуірінде).

Өмірбаян

Бұл нысандар дәстүрлі түрде kudurru деп аталады, бұл аккад тілінен аударғанда "шекара" немесе "аймақ" дегенді білдіреді. Себебі, ертедегі эпиграфтар бұл сөзді мәтіннен жиі табатын және оларды егіс алқаптарында орналастырылған деп есептеген, ал шындығында олар ғибадатханаларда болған. Кудуррудың негізгі тобы туралы бір пікірге келгенімен, пікірлер екіге бөлінетін басқа да "даулы кудуррулар" бар, мысалы, саз тікшелердегілер. Кудуррулар өздерін әдетте narû деп атайды, бұл аккад тілінде тас немесе стела (кейде kudurru, asumittu немесе abnu) дегенді білдіреді. Еламиялықтар Месопотамияны басып алған кезде, Сусадағы ғибадатханалардан құдуррулардың үштен бірі алынып кеткен. Вавилонда қазба жұмыстары кезінде табылғандардың жартысы да ғибадатханаларда табылған. Олардың биіктігі алты еседен басталып, он есеге дейін жетеді, ал оларға жазылған жазулар 39-дан 390 жолға дейін құрайды. Мысалдарды Лувр, Британ мұражайы және Ирактың ұлттық мұражайында көруге болады. Уорвик мұражайында Исиннің екінші династиясының билеушісі Мардук-надин-аххеге (1095–1078 ж.б.д.) тиесілі кудуррудың бірі сақталған. Сол билеушінің тағы бір ұзын және жақсы сақталған кудурруы Ктесифон қаласының жанынан табылған және Бағдад мұражайында сақтаулы. Олар Кассит әулетінің құлауынан кейін де кудуррулардың бірнеше ғасыр бойы қолданылып келгенін көрсетеді. Соңғы рет белгілі болған кудурру Вавилон билеушісі Ашур-надин-шумиге (700–694 ж.б.д.) тиесілі еді.

Мазмұны

Құдүррулардың көпшілігі жер беру туралы жазбалар болғанымен, кейбіреулері басқа мақсаттарға да қызмет етеді. Навуходоносор I-нің екі құдүрруы (б.з.д. 1121–1100 жж.) оның эламдықтар үстінен жеңісін және бірнеше жыл бұрын тұтқынға алынған Вавилон қаласының құдайы Мардуктың қасиетті мүсінін қайтарып алуын тіркеген. Тағы бір мысал, Набу-апла-иддинаның билігі тұсында (б.з.д. 886–853 жж.) Сиппар қаласының құдайы Шамаш қайтарылғандығын еске түсіреді. Шамаш б.з.д. 1100 жыл шамасында Сутеандар Вавилониядағы бірнеше қасиетті орталықтарды басып алғанда жоғалған болатын. Бұл, билеуші Симбар-шипак (б.з.д. 1021–1004 жж.) орнатқан күн дискісінің орнын басты. Басқа құдүррулар заңдық істерді, әдетте адам өміріне қатысты жағдайларда, билеушінің қарауына береді. Соңында, кейбір құдүррулар пребендтерді (ғибадатханалар немесе дін қызметкерлері үшін жерден түсетін кіріс) немесе жеке тұлғалар үшін салықтан немесе жұмыстан патшалық жеңілдіктерді тіркеп береді.