Кіріспе

Бойн аңғарындағы неолиттік дәуірге жататын қабір, Мит округі, Ирландия. Доут (Дубхад) – Ирландияның Мит округіндегі Бойн өзенінің жанында орналасқан неолиттік дәуірге жататын қабір. Бұл қабір Ньюгранж және Ноутпен бірге Бру-на-Боинне әлемдік мұрасының үш негізгі қабірінің бірі болып табылады. Оның ерекшеліктері оны шамамен б.з.д. 3200 жылға дейін салынған басқа қабірлермен байланыстырады. Ірі көрші қабірлерге қарағанда, Доут көбінесе қираған күйде қалдырылған, бірақ оның кішігірім ішкі бөлмелері көбінесе сақталған. 1847 жылы Корольдік Ирландия академиясы дұрыс емес қазба жұмыстарын жүргізіп, қабірдің үстінде жөнделмеген үлкен кратер қалдырды. Newgrange немесе Knowth қабірлерінен айырмашылығы, Доуттың төбесі қабырғалы емес, тік бұрыштармен орнатылған (lintelled). Dowth South қабірінің ұзындығы 3,5 метр, ол дөңгелек пішіндес бөлмеде аяқталады, үстіне заманауи бетон төбе жабылады (алғашқы төбе құлап кеткен). Бұл қабірдің ең ерте бөлігі болуы мүмкін, кейіннен айқыш пішіндес қабір дизайнына енгізілген. Бұл қосымшаның едені 2,4 метрлік тақта таспен жабылған, оның ішінде овал пішіндес ойыс (bullaun) бар. Жақында ғана айқыш пішіндес қабірге темір тордағы баспақышпен түсіп, шашыраңқы тастардың үстімен жүруге болатын. Қазір кіру шектелген, ал барлық ерекшеліктері металл торлармен қоршалған. Dowth South қабіріне кіре берістегі тасқа ойылған шеңберлер, спираль және гүл тәрізді суреттер бар. Қазіргі төбе заманауи болғанымен, бастапқы төбе Newgrange қабіріндегідей қабырғалы болуы мүмкін. Қабірдің бастапқыда 115 қабырғалы таспен қоршалғаны белгілі. 51-ші қабырғалы тас, кейде «Жеті күн тасы» деп аталады, бірнеше радиалды шеңберлі оюлармен безендірілген. Бұл үлкен кратер әлі де жөнделмеген. Алайда, Харбисон (1970) қабірді б.з.д. 2500-2000 жылдарға жатқызады. 2012-2015 жылдар аралығында қабірдің және оған жақын орналасқан ескерткіштердің археологиялық және геофизикалық зерттеулері жүргізілді. 2018 жылдың шілде айында Доут залының жанындағы жерде тағы бір қабір қазылып, Доут және басқа Бру-на-Боинне қабірлеріндегідей неолиттік тас өнерінің маңызды үлгілері табылды.

Астрономиялық сәйкестендіру

Доут қыстың күн тұрысы кезінде көршілес Ньюгрейнджпен бірге ерекше күн тойламын бөліседі. Мартин Бреннан, "Жұлдыздар мен тастар: Ирландияның ежелгі өнері мен астрономиясы" еңбегінің авторы, 1983 жылы Темза және Гудзон баспасынан шыққан кітабында Бойн аңғарындағы он жылдық зерттеулері барысында керемет сәйкестікті ашты. Қарашадан ақпанға дейін кешкі күннің сәулелері Доуттың Оңтүстік камерасына дейін жетеді. Қысқы күн тұрысы кезінде күннің төмен сәулесі өткелдің сол жағымен, содан кейін дөңгелек камераға қарай жылжиды, онда күн үш тасты жарықтандырады. Дөңгелек орталық тас күн сәулесін қараңғы қуысқа шағылыстырып, ондағы әшекейленген тастарды жарық етеді. Сәулелер содан кейін өткелдің оң жағымен баяу кері шегінеді және шамамен екі сағаттан кейін күн Доуттың Оңтүстігінен шығып кетеді. Бұл оқиға Бру-на-Боиннедегі күн тұтылуымен байланыстырылған. Сонымен қатар, ол жақында жасалған ДНК-талдауымен де байланысты, ол жақын орналасқан Ньюгрейндж қабірінде жерленген адамның ата-анасы, ең болмаса, туысқандар болғандығын көрсетті. Бұл білім орта ғасырларда миф ретінде жазылмас бұрын мыңдаған жылдар бойы сақталған болуы мүмкін.