Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Арктикалық шырша (Sorex arcticus), сондай-ақ қара еңір шыршасы немесе ерінді шыршасы деп те аталады, Канада мен АҚШ-тың солтүстігінде кездесетін орташа өлшемді шырша. Жаңа Брансуик және Новая Шотландияда таралған теңіз шыршасы (Sorex maritimensis) үшін жеке түр мәртебесі ұсынылған, бұрын ол Арктикалық шыршаның кіші түрі саналған. Тундра шыршасы (Sorex tundrensis) бұрын Арктикалық шыршаның кіші түрі деп есептелген.
The Arctic shrew (Sorex arcticus), also known as the blackback shrew or saddlebacked shrew, is a medium sized shrew found in Canada and the northern United States. Separate species status has been proposed for the maritime shrew (Sorex maritimensis) which is found in New Brunswick and Nova Scotia and had been considered to be a subspecies of the Arctic shrew. The tundra shrew (Sorex tundrensis) was formerly considered to be a subspecies of the Arctic shrew.
Физикалық сипаттама
Арктикалық шыршаның ең ерекше белгісі – үш түсті жүні. Оның арқасы басынан құйрығының тамырына дейін қоңыр немесе қара түсті, ал қабырғалары ашық қоңыр, ал ішкі жағы одан да ақшыл қоңыр. Тіпті құйрығы да екі түсті: жоғарғы жағы қоңыр, ал төменгі жағы біртіндеп ашық қоңыр түске өтеді. Қыс айларында жүні сұрғылт түске енеді, ал қазаннан маусымға дейінгі кезеңде үш түстілігі ең анық байқалады, себебі жүні қалыңдап, жарқырап тұрады. Арктикалық шыршалар жылына екі рет жұн ауыстырады, ал жас шыршаларда үш түсті жолақтар нашар көрінеді. Оның дене ұзындығы құйрығын қоса алғанда, ал салмағы және 32 тісі бар. Күніне 4,7 килокалорияға дейін метаболизмге ие.
The Arctic shrew is most distinctive in its tricolored fur. It is dark brown or black on its back from its head to the base of its tail, while its flanks are a lighter brown, and its underside is lighter still grayish brown. Even its tail is bi colored, dark brown on the dorsal side, and gradually fading to a lighter brown on the ventral side. The fur is grayer in winter time, and its tricolor is most marked during the winter months from October to June, for the fur is thicker and brighter. Arctic shrews molt twice a year, and the tricolor bands in the fur are less prominent in younger shrews. Its body length ranges from including a long tail. Its mass may range from and it possesses thirty two teeth with an average metabolism of 4.7 kilocalories a day.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Арктикалық егеуқұйрықтар Солтүстік Америкаға тән, солтүстікте Арктикалық шеңберден бастап, АҚШ-тың солтүстігіне дейін, Солтүстік және Оңтүстік Дакота, Висконсин, Мичиган және Миннесота штатына дейін таралған. Олардың шығыс шегі Квебек пен Атлантикалық теңіз жағалау провинцияларында, ал батыс шегі Оңтүстік Юкон және Маккензи аңғарларында орналасқан. Арктикалық егеуқұйрықтар әртүрлі орталарда кездеседі, ең жоғары тығыздығы бір акрға 3-5 жеке данаға жетеді, және әрбір егеуқұйрық өз ареалын шамамен 1/10 акрға дейін шектейтіндей. Олардың әртүрлі орталарында, көбінесе су объектілеріне жақын жерлерде – көлдерде, өзендерде, батпақтарда, ылғалды жерлерде, саздақтарда, арықтарда немесе ылғалды жерлерге жақын ашық алаңдарда кездеседі. Мичиганның Жоғарғы түбегінде олар қарағай және тамарак батпақтарында, басқа да әдеттегі орталармен қатар, тығыз орналасқан. Арктикалық егеуқұйрықтар бор ормандарының арасындағы кеңістіктерде, кейде аралас қылқан жапырақты батпақтарда, құрғақ немесе ескі егістік жерлерде, арықтардың жанындағы тығыз шөптерде, аралас шөптесіндерде, ормандық кеңістіктердің төменгі қабаттарында, алдер бұталарында, шөптесін өсімдіктермен құрғақ батпақтарда, гамак шөптесіндерінде, көп жылдық шөптерде, қамыста, биязы қамыста және қызыл озиер бұталарында табылған.
Arctic shrews are native to North America, ranging from the Arctic Circle in the north and as far south as the northern United States, into North and South Dakota, Wisconsin, Michigan, and Minnesota. Their eastern limits are in eastern Quebec and the Atlantic Maritime provinces, and their western limits are the southern Yukon and Mackenzie valleys. Arctic shrews are found in a variety of habitats in highest density of 3 to 5 individuals per acre and each individual Arctic shrew appears to limit its range to one tenth of an acre. Of their various habitats, they are found in greatest quantity and density in areas near bodies of water, such as lakes, streams, marshes, wetlands, bogs, swamps, ditches or open areas near wetlands. In the Upper Peninsula of Michigan, they are found densely in spruce and tamarack swamps, in addition to other typical habitats. Arctic shrews have been found in clearings in boreal forests, and occasionally in mixed conifer swamps, dry or old fields, dense grasses near ditches, mixed grasses, in the undergrowth of forest clearings, alder thickets, and dry marsh with grasses, hammock sedges , forbs, cattail, willow, and red osier shrubs.
Жұптасу және көбею
Арктикалық шыршаның көбейіп-өсіп ұрпақ тудыру әдеттері туралы ақпарат аз, бірақ көптеген шырша түрлерінің аталары бірнеше ана шыршамен жұптасады және аналар үшін басқа аталармен бәсекелеседі. Сондықтан, арктикалық шыршалар да осылай әрекет етеді деп есептеуге болады. Висконсин штатында көбейту маусымы ақпаннан тамызға дейін созылады, ал солтүстік аймақтарда көбейту маусымы сәуірден тамызға дейін қысқа болады. Арктикалық аналық шыршалар жылына бір-екі рет туады, әр ұрпақта 4-тен 10-ға дейін балапан болады, ал орташа есеппен 7 балапан туады. Жүктілік мерзімі 13-21 күнге созылады, сондықтан балапандар анасымен жүкті болғаннан кейін 5-6,5 аптаға дейін бірге болады, ал аталары балаларға қамқорлық жасауға қатыспайды. Арктикалық шыршаның жас балапандары туған кезде көмекке мұқтаж. Анасы оларды емшектен айырғанға дейін, яғни туылғаннан кейін 20-24 күнге дейін күтіп бағады. Арктикалық шыршаның атасы мен анасы бір жылдан кейін жыныстық жарақатқа жетеді. Барлық жас балапандардың 50 пайызы алғашқы айда өледі, бірақ арктикалық шыршаның орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен 18 айды құрайды.
There is little information about the mating habits of the Arctic shrew, however males of most shrew species mate with many females, and compete with other males for females, so the assumption is that Arctic shrews behave similarly. In Wisconsin, the breeding season lasts from February to August, and the breeding season is shorter in more northern areas, from April to August. Arctic shrew females give birth to one or two litters each year, and these litters range in size from 4 to 10 offspring, with an average of 7 offspring per litter. The gestation period ranges between 13 and 21 days, so the young stay with their mother until 5 to 6.5 weeks after conception, and males make no contribution to parental care. When they are born, young Arctic shrews are helpless. Their mother cares for them until the end of the weaning period, 20 to 24 days after birth. Both female and male Arctic shrews reach sexual maturity after one year. As much as 50 percent of all juveniles die in the first month, but the average lifespan of an Arctic shrew in the wild is around 18 months.
Мінез-құлық
Арктикалық шыршылар жалғыз өмір сүретін жануарлар. Ересектер аумақтық болады. Бір зертханалық тәжірибеде арктикалық екі шыршыны бір камераға орналастырғанда, бірнеше күн ішінде біреуі өліп қалды, бірақ өлген шыршыда ешқандай жарақат белгісі байқалмады. Арктикалық шыршылар күндіз де, түндіз де белсенді, алайда олардың тәулік бойындағы белсенділік деңгейі мен циклдары туралы қайшы мәліметтер бар. Бір дерек бойынша, олар таңертеңгі сағаттарда ең аз белсенді болады, ал басқа деректерде белсенділік пен демалыс кезеңдері кезектесіп отырады, күніне орташа есеппен он төрт белсенділік кезеңі тіркеледі. Арктикалық шыршылар өте жылдам және белсенді қозғалады. Белсенділіксіз кезеңдерде олар жерге жатып, бір жағына немесе құрсақ жағымен төмен қарап, денелерін жиырып, басын денесінің астына тығып алады. Тазару процесі – алдыңғы аяқтарын аузымен жылдам сүртіп тазалаудан тұрады. Барлық шыршылар сияқты, арктикалық шыршының да жылдам метаболизміне байланысты зор ашкөздігі мен қанағатсыз ащы табиғаты бар. Олар жәндіктер, құрттар және ұсақ омыртқасыздармен қоректенеді, олардың рационының көп бөлігі қайын араларымен құралады, бірақ тұтқындық жағдайында арктикалық шыршыларға өлі тышқандар, шыбыршықтардың қуыршақтары және ұн құрттары беріледі. Арктикалық шыршылардың жалғыз белгілі жыртқыштары – сұрқайырғыш бүркіттер.
Arctic shrews are solitary animals. Adults are territorial. In one laboratory study, whenever two Arctic shrews were placed together in a cage, one was dead within several days, though there was no sign of injury to the dead shrew. Arctic shrews are active during day and night, though there are contradicting reports on levels and cycles of activity throughout the day. One claim is that they are least active during mid morning, while other reports describe alternating periods of activity and rest, with an average of fourteen periods of activity daily. Arctic shrews are very active and move quickly. Periods of inactivity are spent lying on the ground, either on one side or with the ventral side down, body rolled up, and head tucked under the body. Grooming consists of wiping the forefeet rapidly along the mouth. Like all shrews, the Arctic shrew has a voracious and insatiable appetite due to its quick metabolism. It eats insects, worms and small invertebrates, with a large proportion of its diet made up of larch sawflies, though Arctic shrews in captivity have been fed dead voles, fly pupae, and mealworms. The only known predators of Arctic shrews are great horned owls.