Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лакота мифологиясы – лакота халқының, сондай-ақ тетон сиу деп танылатын қасиетті мифтер мен аңыздар жиынтығы.
Body of myths and legends
Lakota mythology is the body of sacred stories that belong to the Lakota people, also known as the Teton Sioux.
Жасау
Лакота сенімі бойынша, Іньян (Тас) бастапқыда-ақ болған, сондай-ақ әр жерде кездесетін Вакан Танка рухы, Ұлы Жұмбақ және қараңғылық Хан да болған. Іньян өзінің күшін немесе мейірімділігін көрсеткісі келді, сондықтан өзінің күшін бақылау үшін Маканы (Жерді) өзінің бір бөлігі ретінде жаратты. Бірақ осылай істеу арқылы ол қанының көп бөлігін құрбан етті, ол суға айналды, ол қысырылып, қатып қалды және күшін жоғалта бастады. Су оның күшін сақтай алмады, сондықтан Скан пайда болды. Мака Іньянға барлығының суық және қараңғы екенін айтты, сондықтан ол Анпоны, Таңды жаратты. Анпоның қызыл жарығы Макаға жеткіліксіз болғандықтан, Іньян Виді, Күнді жаратты. Мака енді Іньяннан бөлек болуды қалады, сондықтан ол қазір әлемнің жоғарғы судьясы болған Сканға шағымданды. Скан Маканың Іньянмен байланыста болуы керек деп үкім шығарды, сондықтан тастар топыраққа байланысты. Тағы бір нұсқада, Іньян Маканы жаратқанда, ол оны әлсіздігі үшін мазақтады. Іньян Сканға шағымданды, ал Скан Ханды Маканың билігіне беруге бұйырды. Мака тым суық екенін айтқанда, Скан Анпо мен Виді жарық пен жылу беру үшін жаратты, ал Мака тым ыстық екенін айтқанда, Скан Хан мен Анпоға әлемді бірінен соң бірін айналып, күн мен түнді жасауды бұйырды.
According to Lakota belief, Inyan (Rock), was present at the very beginning, and so was the omnipresent spirit Wakan Tanka, the Great Mystery, and the darkness Han. Inyan wanted to exercise his powers, or compassion, so he created Maka (the Earth) as part of himself to keep control of his powers. But he sacrificed much of his blood by doing so, which became water, and he shriveled up, became hard, and begins losing his powers. The water cannot retain his powers, and Skan was created. Maka complains to Inyan that everything is cold and dark, and so he creates Anpo, the Dawn. As Anpo's red light was not enough for Maka, Inyan creates Wi, the Sun. Maka now wanted to be separate from Inyan, so she appealed to Skan, who is now the supreme judge of the universe. Skan then rules that Maka must stay bound to Inyan, which is why rocks are bound to soil. In another version, when Inyan created Maka, she taunted him for his impotence. Inyan appealed to Skan, and Skan banished Han to be under Maka. When Maka complained that she was too cold, Skan created Anpo and Wi to provide light and heat, and when Maka complained that she was too hot, Skan ordered that Han and Anpo to follow each other around the world, thus creating day and night.
Ерекше оқиғалар
Лакота мифологиясындағы бір әңгіме Иктомидің (арақан мен адамның қосылысы ретінде қарастырылады) батырлықтары туралы, ол алдамшы жәндік құдайы. Ол өте айлакер және болжау жасауымен танымал. Толық бойымен, арақан сияқты денесімен дүниеге келген. Иктоми туралы әңгімелерде ол көбінесе жеңіске жетеді, себебі ол дана және айлакер деп есептеледі. Тағы бір әңгіме елге қиыншылық әкеліп, кездескендерін жойған жылан монстр Унхцегиланың өлтірілуі туралы. Көптеген жауынгерлер оны өлтіруге тырысып, оның басындағы жетінші жерде орналасқан қызыл кристаллды алуды көздеді, ол оның жүрегі қызметін атқарды және иесіне зор күш сыйлады. Бір нұсқада Унхцегила Аю руынан шыққан жауынгердің отбасын жеп қойды. Жауынгерге Мысық рухы, егер оны Унхцегила жұтса, пышағымен кесіп, басқа құрбандарды босата алатынын айтты, ол да солай істеді. Тағы бір нұсқада Унхцегила екі бауырлас, олардың бірі соқыр болған, бір әйел сиқыршы оларға бірнеше жебе бергеннен кейін өлтірілді. Кейбір деректерде жебелер Унхцегиланы толығымен өлтірмеген, бірақ оны соншалықты жарақаттаған, ол ауырсынудан қиналғанда жерді қиратқан. Ол өлген кезде Күн оның қалдықтарын кептіріп, Бадлендсте (Makȟóšiča) табылған тау жыныстары мен қаңқалар пайда болды. Үшінші нұсқада Унхцегила бастапқы сулардан шығып, жерді су басуға тырысты. Соның салдарынан туған апат Уакинянды, Күнқұсын, ашуландырып, ол жерді құрғату үшін қанаттарын қақты және оның жүрегін жою үшін найзағай атты, осылайша оны өлтірді. Оның сүйектері бүкіл елге таралып кетті.
One story from Lakota mythology is about the adventures of Ikto'mi (viewed as a hybrid of spider and man), the trickster spider god. He is very cunning, and is known for making predictions. Born full grown and had the body like a spider. In stories that involve Iktomi, he is usually the one that prevails since he is said to be wise and cunning. Another was about the slaying of Unhcegila, a serpent monster who wreaked havoc upon the land and devoured or killed whoever who stumbles upon her. Many warriors sought to kill her to obtain a red crystal in a seventh spot on her head which functioned as her heart, as it grants its bearer great power. In one version, Unhcegila ate the family of a warrior from the Bear Clan. The warrior was told by a Weasel spirit that if he were to be devoured by Unhcegila, he could use his knife to cut his way out and free the other victims, which he did. In another version, Unhcegila was killed by two brothers, one of whom was blind, after a medicine woman gave them several arrows. Some accounts add that the arrows did not entirely kill Unhcegila, but injured her so greatly, that she damaged the land as she writhed in pain. When she died, the Sun dried her remains, resulting in the rock formations and skeletons that are found in the Badlands (Makȟóšiča). In a third version, Unhcegila emerged from the primordial waters to flood the land. The resulting devastation angered Wakinyan, the Thunderbird, so he flapped his wings to dry the land, and shot lightning to destroy her heart, killing her. Her bones were scattered throughout the land.
Өмірден кейінгі өмір
Лакота халқы өлгеннен кейін қайтыс болған адамның жаны бақытты аңшылық жеріне барады деп сенеді, ол тірілер әлеміне ұқсас, бірақ ауа-райы жақсырақ, және аң аулау тірілер әлеміне қарағанда оңай болатын, көптеген жануарларға толы. Дегенмен, кейбір мәліметтерде Көк Жол (Самғалы Жол) – өлгендердің баратын жері екені айтылады, бірақ әрбір қайтыс болған жан қарт әйелге, Хиханкараға, Тұлпар жасаушыға дұрыс татуировкаларды көрсетуі керек. Ол дұрыс татуировкалары барларды қабылдайды, ал татуировкалары жоқтарды Жер бетіне итеріп, арбақтар болып саялауға мәжбүрлейді.
The Lakota people believe that after death, the deceased person's soul will go to the happy hunting ground, a realm that resembles the world of the living, but with better weather, and more plentiful animals that are easier to hunt than they are in the world of the living. However, some accounts mention that the Sky Road (Milky Way) is the destination of the deceased, but every deceased soul must present the proper tattoos to an old woman, Hihankara, the Owl Maker. She will admit those who have the proper tattoos, but those who do not have the tattoos will be pushed to Earth to wander as ghosts.