Кіріспе

Лакота мифологиясы – лакота халқының, сондай-ақ тетон сиу деп танылатын қасиетті мифтер мен аңыздар жиынтығы.

Жасау

Лакота сенімі бойынша, Іньян (Тас) бастапқыда-ақ болған, сондай-ақ әр жерде кездесетін Вакан Танка рухы, Ұлы Жұмбақ және қараңғылық Хан да болған. Іньян өзінің күшін немесе мейірімділігін көрсеткісі келді, сондықтан өзінің күшін бақылау үшін Маканы (Жерді) өзінің бір бөлігі ретінде жаратты. Бірақ осылай істеу арқылы ол қанының көп бөлігін құрбан етті, ол суға айналды, ол қысырылып, қатып қалды және күшін жоғалта бастады. Су оның күшін сақтай алмады, сондықтан Скан пайда болды. Мака Іньянға барлығының суық және қараңғы екенін айтты, сондықтан ол Анпоны, Таңды жаратты. Анпоның қызыл жарығы Макаға жеткіліксіз болғандықтан, Іньян Виді, Күнді жаратты. Мака енді Іньяннан бөлек болуды қалады, сондықтан ол қазір әлемнің жоғарғы судьясы болған Сканға шағымданды. Скан Маканың Іньянмен байланыста болуы керек деп үкім шығарды, сондықтан тастар топыраққа байланысты. Тағы бір нұсқада, Іньян Маканы жаратқанда, ол оны әлсіздігі үшін мазақтады. Іньян Сканға шағымданды, ал Скан Ханды Маканың билігіне беруге бұйырды. Мака тым суық екенін айтқанда, Скан Анпо мен Виді жарық пен жылу беру үшін жаратты, ал Мака тым ыстық екенін айтқанда, Скан Хан мен Анпоға әлемді бірінен соң бірін айналып, күн мен түнді жасауды бұйырды.

Ерекше оқиғалар

Лакота мифологиясындағы бір әңгіме Иктомидің (арақан мен адамның қосылысы ретінде қарастырылады) батырлықтары туралы, ол алдамшы жәндік құдайы. Ол өте айлакер және болжау жасауымен танымал. Толық бойымен, арақан сияқты денесімен дүниеге келген. Иктоми туралы әңгімелерде ол көбінесе жеңіске жетеді, себебі ол дана және айлакер деп есептеледі. Тағы бір әңгіме елге қиыншылық әкеліп, кездескендерін жойған жылан монстр Унхцегиланың өлтірілуі туралы. Көптеген жауынгерлер оны өлтіруге тырысып, оның басындағы жетінші жерде орналасқан қызыл кристаллды алуды көздеді, ол оның жүрегі қызметін атқарды және иесіне зор күш сыйлады. Бір нұсқада Унхцегила Аю руынан шыққан жауынгердің отбасын жеп қойды. Жауынгерге Мысық рухы, егер оны Унхцегила жұтса, пышағымен кесіп, басқа құрбандарды босата алатынын айтты, ол да солай істеді. Тағы бір нұсқада Унхцегила екі бауырлас, олардың бірі соқыр болған, бір әйел сиқыршы оларға бірнеше жебе бергеннен кейін өлтірілді. Кейбір деректерде жебелер Унхцегиланы толығымен өлтірмеген, бірақ оны соншалықты жарақаттаған, ол ауырсынудан қиналғанда жерді қиратқан. Ол өлген кезде Күн оның қалдықтарын кептіріп, Бадлендсте (Makȟóšiča) табылған тау жыныстары мен қаңқалар пайда болды. Үшінші нұсқада Унхцегила бастапқы сулардан шығып, жерді су басуға тырысты. Соның салдарынан туған апат Уакинянды, Күнқұсын, ашуландырып, ол жерді құрғату үшін қанаттарын қақты және оның жүрегін жою үшін найзағай атты, осылайша оны өлтірді. Оның сүйектері бүкіл елге таралып кетті.

Өмірден кейінгі өмір

Лакота халқы өлгеннен кейін қайтыс болған адамның жаны бақытты аңшылық жеріне барады деп сенеді, ол тірілер әлеміне ұқсас, бірақ ауа-райы жақсырақ, және аң аулау тірілер әлеміне қарағанда оңай болатын, көптеген жануарларға толы. Дегенмен, кейбір мәліметтерде Көк Жол (Самғалы Жол) – өлгендердің баратын жері екені айтылады, бірақ әрбір қайтыс болған жан қарт әйелге, Хиханкараға, Тұлпар жасаушыға дұрыс татуировкаларды көрсетуі керек. Ол дұрыс татуировкалары барларды қабылдайды, ал татуировкалары жоқтарды Жер бетіне итеріп, арбақтар болып саялауға мәжбүрлейді.