Кіріспе
Клик-рап немесе клик-арқылы келісім – бұл жеке тұлғаларға цифрлық түрде ұсынылған саясатты қабылдауға немесе қабылдамауға мүмкіндік беретін хабарлама. Құпиялылық саясаты, қызмет көрсету шарттары және басқа да пайдаланушы саясаты, сондай-ақ авторлық құқық саясаты көбінесе клик-рапты пайдаланады. Клик-раптар Facebook, Twitter немесе Tumblr сияқты әлеуметтік желілерге тіркелу кезінде, корпоративтік кеңістіктердегі сымсыз желілерге қосылуда, көптеген бағдарламалық қамтамасты орнату процесінің бөлігі ретінде және келісім цифрлық медиа арқылы ізделетін басқа да жағдайларда жиі кездеседі. "Клик-рап" атауы қораппен сатылатын бағдарламалық қамтамастың жинағында қолданылатын "қоршау қаптамасы" (shrink wrap contracts) сияқты келісімдерден шыққан, олар "қаптаманы ашу арқылы пайдаланушы қоршаудағы бағдарламалық қамтамастың шарттарына келіседі" деген хабарламаны қамтиды. Клик-рап келісімдерінің мазмұны мен нысаны әртүрлі болуы мүмкін. Көптеген клик-рап келісімдері соңғы пайдаланушыдан әрекет терезесінде немесе ашылатын терезеде "ОК" немесе "Келісемін" түймесін басу арқылы келісімін білдіруді талап етеді. Пайдаланушы "Жоқ" түймесін басу арқылы немесе терезені жабу арқылы бас тартады. Егер пайдаланушы шарттарды қабылдамаса, ол өнімді немесе қызметті пайдалана алмайды немесе сатып ала алмайды. Мұндай "қабылда не қалдыр" сипатындағы келісім классикалық түрде "қосымша келісім" (contract of adhesion) деп аталады, ол келіссөз жүргізуге мүмкіндік бермейтін келісім, ол бір тарапты екіншісіне қарағанда артықшылықты жағдайға түсіреді. Қызмет көрсету шарттары немесе лицензия әрқашан бір веб-бетте немесе терезеде көрсетілмейді, бірақ қабылдаудан бұрын әрқашан қолжетімді болады, мысалы, өнімнің веб-бетіне енгізілген гиперсілтеме арқылы немесе орнату алдында ашылатын экран арқылы. Қызмет көрсету шарттарын қабылдаған деп есептелуі үшін сатып алушыға қызмет көрсетудің белгілі бір шарттары қолданылуы мүмкін екендігі туралы хабарлануы керек. Егер қызмет көрсету шарттары көрінбесе және/немесе қолжетімді болмаса, соттар хабарлама талабының орындалмағанын анықтаған және сатып алушы келісім шарттарымен байланыстырылмауы мүмкін. Ірі тұтынушылық веб-сайттардың қызмет көрсету шарттарын талдау олардың көбінесе тұтынушылардың құқықтарын маңызды және көбінесе күтпеген жолдармен шектейтін шарттарды қамтитынын көрсетті.
Америка Құрама Штаттары
Clickwrap лицензиясының күшінде болуы қарастырылған сот ісі аз. Бірақ, олардың күшінде болуына күдік тудырған істерде, келісімшарт шарттары көбінесе қолдау тапты:
Feldman v. Google, Inc., 513 F. Supp.2d 229 (E. D. Pa. 2007) (дауды қарау орнын таңдау шартын қолдау)
In re RealNetworks, Inc. Privacy Litigation, No. 00 1366, 2000 WL 631341 (D. Ill. 2000 жылғы 8 мамыр) (арбитраж шартын қолдау)
Hotmail Corp. v. Van$ Money Pie, No. 98 20064, 1998 WL 388389 (N. D. Cal. 1998 жылғы 16 сәуір) (Hotmail аккаунтын спам немесе порнография жіберу үшін пайдаланғаны үшін қызмет көрсету шарттарын бұзғаны үшін алдын ала тыйым салу туралы шешім шығару). Соттың пікірінше, ескертуден кейін clickwrap батырмасын басу келісімге келуді білдіреді. I. Lan Sys., Inc. v. Netscout Serv. Level Corp., 183 F. Supp. 2d 328, 336 (D. Mass. 2002) (clickwrap келісімін екі негізде қолдады: бірінші, clickwrap – бұл жай ғана «Алдымен ақша, кейін шарттар» принципімен келісімшарт жасау; екінші, сот clickwrap лицензиясының «қосымша шарттары» UCC (§207(2)(b)) бойынша маңызды емес деп тапты). Caspi v. Microsoft, LLC ісінде онлайн-мүшелік келісімшартындағы дауды қарау орнын таңдау шарты, пайдаланушы тіркелуді жалғастыру үшін келісімшарттың «Мен келісемін» белгісін басқан кезде қолдау тапты. A. V. және басқалар v. iParadigms, LLC ісінде судья Клод М. Хилтон студенттердің шағымын iParadigms/Turnitin пайдасына қанағаттандырды, өйткені олар Turnitin веб-сайтындағы clickwrap келісімін қабылдаған. Соттар кейбір clickwrap лицензияларын күшіндегі келісімшарттар деп танығанмен, бұл әрбір clickwrap лицензиясының барлық шарттары күшінде болады дегенді білдірмейді. Clickwrap лицензиясы бір жақты келісімшарттың күшінде болуы үшін қажетті талаптарға сәйкес келуі керек. Мысалы, Bragg v. Linden Research, Inc., 487 F. Supp.2d 593 (E. D. Pa. 2007) ісін қарастырыңыз, онда судья Second Life clickwrap келісімінің кейбір аспектілерін «әділетсіз және осыған байланысты күшінде емес» деп тапты.
Feldman v. Google, Inc., 513 F. Supp.2d 229 (E. D. Pa. 2007) (upholding forum selection clause)
In re RealNetworks, Inc. Privacy Litigation, No. No. 00 1366, 2000 WL 631341 (D. Ill. May 8, 2000) (upholding an arbitration clause)
Hotmail Corp. v. Van$ Money Pie, No. 98 20064, 1998 WL 388389 (N. D. Cal. Apr. 16, 1998) (granting preliminary injunction for alleged breach of contract for violating the terms of service by using a Hotmail account to send spam or pornography). The court said that clicking the clickwrap button after notice gave consent. I. Lan Sys., Inc. v. Netscout Serv. Level Corp., 183 F. Supp. 2d 328, 336 (D. Mass. 2002) (upholding a clickwrap agreement on two grounds: first, clickwrap is simply "Money now, terms later" contract formation; second, the court found that the "additional terms" of the clickwrap license was not material under UCC (§207(2)(b)). Caspi v. Microsoft, LLC, held a forum selection clause in an online membership agreement was consented to when the user clicked the "I agree" symbol of the agreement in order to proceed with registration. In A. V., et al. v iParadigms, LLC, Judge Claude M. Hilton granted summary judgment on the students' complaint in favor of iParadigms/Turnitin, because they had accepted the click wrap agreement on the Turnitin website. Even though courts have ruled some clickwrap licenses to be enforceable contracts, it does not follow that every term of every clickwrap license is enforceable. Clickwrap licenses must still meet the criteria for enforceability of a unilateral form contract. For example, see Bragg v. Linden Research, Inc., 487 F. Supp.2d 593 (E. D. Pa. 2007), in which the judge found certain aspects of the Second Life clickwrap agreement "unconscionable, and therefore unenforceable".
Істер егжей-тегжейлі
Register.com, Inc. v. Verio, Inc., 356 F.3d 393 (2d. Аймақтық сот, 2004), соты clickwrap лицензиясын сипаттады, бірақ қарастырылып отырған лицензия clickwrap лицензиясынан ерекшеленді. Негізінде, clickwrap келісімі бойынша, әлеуетті лицензиаттарға ұсынылған лицензиялық шарттар ұсынылады және өнімге қол жеткізуге рұқсат беру алдында келісімді немесе бас тартуды ашық және нақты білдіруге міндетті болады. Алдыңғы іс, Specht v. Netscape Communications Corp., 150 F. Supp.2d 585 (S. D. N. Y. 2001), 306 F.3d 17 (2d. Аймақтық сот, 2002) clickwrap лицензиясының ең нақты анықтамасын берді. Clickwrap лицензиясы пайдаланушыға компьютер экранында хабарламаны ұсынады, ол лицензиялық келісім шарттарына келісуді белгішеге басу арқылы көрсетуді талап етеді. n12 Белгішеге басылмаса, өнімді алуға немесе пайдалануға болмайды. Мысалы, пайдаланушы Netscape Communicator немесе Navigator бағдарламасын алуға тырысқанда, Communicator / Navigator лицензиялық келісімінің толық мәтінін қамтитын веб-бет пайда болады. Экранда анық көрінетін сұрақ: «Сіз алдыңғы лицензиялық келісімнің барлық шарттарымен келісесіз бе? Егер солай болса, «Иә» батырмасын басыңыз. «Жоқ» таңдасаңыз, орнату тоқтатылады». Бұл мәтіннің астында үш батырма немесе белгіше бар: біреуі «Артқа» деп белгіленген және жүктеу дайындығының бұрынғы қадамына оралуға арналған; біреуі «Жоқ» деп белгіленген, егер оны басқанда жүктеу тоқтатылады; және біреуі «Иә» деп белгіленген, егер оны басқанда жүктеу жалғасады. Пайдаланушы лицензиялық келісімге келісімін білдіретін «Иә» батырмасын баспаса, бағдарламалық құралды ала алмайды. Clickwrap әдісі ProCD v. Zeidenberg, 86 F.3d 1447 (7th. Аймақтық сот, 1996) ісінде сотқа ұсынылды, онда Zeidenberg ProCD жасаған CD-ROM сатып алды, онда телефондық анықтамалардың базасы жинақталған. CD-ROM сатып алғаннан кейін Zeidenberg бағдарламалық құралды компьютерге орнатты, содан кейін ProCD бағдарламалық құрал үшін алған бағасынан арзан бағамен CD-ROM-дағы ақпаратты ұсынатын веб-сайт құрды. Бағдарламалық құралды сатып алғанға дейін Zeidenberg өнімді ProCD-ның келісімінсіз пайдалануға немесе таратуға тыйым салынғаны туралы білмеген болуы мүмкін. Алайда, бағдарламалық құралды компьютерге орнатуға дайындалған кезде, бағдарламалық құрал лицензиясы компьютер экранында пайда болды және диалогтік терезеде келісімін басқанша орнатуды жалғастыруға мүмкіндік бермеді. Сот Zeidenberg диалогтік терезеге басу арқылы ұсынысты және лицензиядағы шарттарды қабылдады деп шешті. Zeidenberg лицензия шарттарын оқуға мүмкіндік алды. Сот сондай-ақ Zeidenberg келісімшарт шарттарын қабылдамауға және бағдарламалық құралды қайтаруға құқылы екенін айтты. (Сол жерде). Жақында, 2017 жылғы Meyer v. Uber Technologies ісінде АҚШ-тың екінші апелляциялық округінің соты Uber-дің тіркеу процесіндегі төрелік ережесі туралы пайдаланушылардың хабардар екенін анықтады, өйткені Uber қосымшаның қызмет көрсету шарттарын гиперсілтеме арқылы ұсынды. «Көптеген пайдаланушылар қосымша шарттарды оқымайтын болуы мүмкін, бірақ бұл пайдаланушының таңдауы», - деп жазды судья Чин. «Пайдаланушы әлі де зерттеу жүргізуге міндетті». Сот сондай-ақ «смартфонды пайдаланушының перспективасын ескере отырып, пайдаланушы бұрын қолданбамен кездеспеген немесе смартфонды пайдалану арқылы келісімшарт жасаған емес деп болжаудың қажеті жоқ» деп мәлімдеді. Сот түсіндірді, «ақылы телефонды пайдаланушы тіркелу батырмасын басқанда, ол гиперсілтеме арқылы қол жетімді шарттармен келіседі, ол гиперсілтемеге басқан немесе баспаған».
Essentially, under a clickwrap arrangement, potential licensees are presented with the proposed license terms and forced to expressly and unambiguously manifest either assent or rejection prior to being given access to the product. An earlier case, Specht v. Netscape Communications Corp., 150 F. Supp.2d 585 (S. D. N. Y. 2001), aff'd, 306 F.3d 17 (2d. Cir. 2002), gave perhaps the clearest definition of a clickwrap license. A click wrap license presents the user with a message on his or her computer screen, requiring that the user manifest his or her assent to the terms of the license agreement by clicking on an icon. n12 The product cannot be obtained or used unless and until the icon is clicked. For example, when a user attempts to obtain Netscape's Communicator or Navigator, a web page appears containing the full text of the Communicator / Navigator license agreement. Plainly visible on the screen is the query, "Do you accept all the terms of the preceding license agreement? If so, click on the Yes button. If you select No, Setup will close." Below this text are three button or icons: one labeled "Back" and used to return to an earlier step of the download preparation; one labeled "No," which if clicked, terminates the download; and one labeled "Yes," which if clicked, allows the download to proceed. Unless the user clicks "Yes," indicating his or her assent to the license agreement, the user cannot obtain the software. The clickwrap method was presented to the court in ProCD v. Zeidenberg, 86 F.3d 1447 (7th Cir. 1996), where Zeidenberg purchased a CD ROM, created by ProCD, which contained a compilation of a telephone directory database. Upon purchase of this CD ROM, Zeidenberg installed the software onto his computer then created a website which offered to visitors the information contained on the CD ROM at a price less than what ProCD charged for the software. Prior to his purchase of the software, Zeidenberg may not have been aware of any prohibited use or dissemination of the product without consent by ProCD. However, upon preparing to install the software onto his computer, the software license appeared on his computer screen and would not allow him to continue with the installation without indicating acceptance by clicking his assent in a dialog box. The court held that Zeidenberg did accept the offer and the terms contained within the license by clicking through the dialog box. Zeidenberg had the opportunity to read the terms of the license prior to clicking the acceptance box. The court further stated that Zeidenberg could have rejected the terms of the contract and returned the software. (Id.). More recently, in the 2017 opinion Meyer v. Uber Technologies, the Second Circuit of the United States Court of Appeal held that users were on fair notice of the arbitration provision in Uber's registration process, because Uber presented the app's terms of service via hyperlink. "While it may be the case that many users will not bother reading the additional terms, that is the choice the user makes," Judge Chin wrote. "The user is still on inquiry notice." The Court further held that "[w]hen considering the perspective of a reasonable smartphone user, we need not presume that the user has never before encountered an app or entered into a contract using a smartphone " Instead, the Court explained that "[a] reasonable user would know that by clicking the registration button, he was agreeing to the terms and conditions accessible via the hyperlink, whether he clicked on the hyperlink or not."
Еуропалық Одақ
2015 жылғы 21 мамырда Еуропалық сот El Majdoub v. CarsOnTheWeb. Deutschland GmbH (C 322/14 нөмірі) ісі бойынша, неміс сотының сауалы бойынша, click wrap келісімдері белгілі бір жағдайларда 44/2001 регламентінің (қазір 1215/2012 регламентімен алмастырылған, сондай-ақ "Брюссель I жаңартылған регламенті" деп белгілі) мағынасындағы жалпы шарттарды қабылдаудың "тұрақты жазбасы" ретінде мойындалатыны туралы шешім шығарды.
Зерттеу
Клик-ораулар күн тәртібін белгілеу функциясын атқаратыны көрсетілді, онда клик-ораулардың көзге түсетін қосылу батырмалары сияқты элементтері, құпиялылық саясатына әкелетін сілтемелерге қарағанда оңайырақ көрінеді.