Кіріспе

Американдық суретші (1849–1916)

Уильям Мерритт Чейз (1 қараша 1849 – 25 қазан 1916) – американдық суретші, импрессионизмнің жақтасы және педагог ретінде белгілі. Ол сонымен қатар, кейін Парсонс дизайн мектебіне айналған Чейс мектебін құрушы болды.

Ерте өмір және тәрбие

Уильям Мерит Чейс 1849 жылғы 1 қарашада Уильямсбургте (қазіргі Ниневия), Индиана штатында, Сара Суэйн мен жергілікті кәсіпкер Дэвид Х. Чейстің отбасында дүниеге келді. Чейстің әкесі 1861 жылы отбасын Индианаполиске көшіріп, ұлын отбасылық бизнесте сатушы ретінде жұмысқа алды. Чейс өнерге ерте қызығушылық танытты және жергілікті, өздігінен білім алған суретшілер Бартон С. Хейс пен Джейкоб Кокстан сабақ алды. 19 жасында ол теңізші болуға шешім қабылдады және досымен бірге Аннаполиске сапар шегіп, онда сауда кемесіне бекітілді. Теңіз флотында үш ай қызмет еткеннен кейін Чейс бұл өзіне қолайлы емес екенін түсінді және мұғалімдері оны Нью-Йоркке барып, көркемдік білімін жетілдіруге шақырды. Ол 1869 жылы Нью-Йоркке келді, Жозеф Ориэль Итонмен қысқа уақыт бойы танысып, білім алды, содан кейін атақты француз суретшісі Жан Леон Жеромның шәкірті Лемуэль Вильмартпен Ұлттық дизайн академиясына оқуға түсті. 1870 жылы отбасының қаржылық жағдайы нашарлағандықтан Чейс Нью-Йоркті тастап, отбасы орналасқан Сент-Луиске (Миссури штаты) кетуге мәжбүр болды. Ол отбасын асырау үшін жұмыс істеген кезде Сент-Луис өнер қауымдастығында белсенділік танытып, жергілікті көрмеде суреттері үшін жүлде алды. Ол 1871 жылы Ұлттық академияда өзінің алғашқы суреттерін көрсетті. Чейстің таланты бай Сент-Луис коллекционерлерінің қызығушылығын тудырды, олар оны екі жыл бойы Еуропаға саяхаттауға мүмкіндік берді, ал ол оларға картиналар мен Еуропалық өнерді сатып алуға көмектесті. Еуропада Чейс Мюнхендегі Көркемсурет академиясында қоныстанды, бұл өнер білімінің ұзақ уақыт бойы қалыптасқан орталығы болды және көптеген американдықтарды тартқандықтан, Парижден гөрі аз алаңдатушы болды. Ол Александр фон Вагнер мен Карл фон Пилотиден оқыды және американдық суретшілер Уолтер Ширлау, Франк Дювенек және Джозеф Франк Курьеермен дос болды. Мюнхенде Чейс өзінің тез өсіп келе жатқан талантын көбінесе өзінің ұстаздары ұнататын еркін сурет салу стилінде салған бейнелі туындыларында қолданды. 1876 жылдың қаңтар айында Бостон өнер клубында осы фигуралық жұмыстардың бірі, "Keying Up" – Сарай клоуны (қазіргі Пенсильвания көркемөнер академиясының коллекциясында) атты портреті қойылды; сол жылы ол көрнекті болды және Филадельфияның жүз жылдық көрмесінде медаль жеңіп алды, бұл жетістік Чейске алғашқы даңқын әкелді. Чейс 1877 жылы Дувенек пен Джон Генри Твахтманмен бірге Италияның Венеция қаласына сапар шекті, ал 1878 жылдың жазында Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін ол еуропалық білімді американдық таланттың жаңа толқынын білдіретін өте білікті суретші болды. Америкаға оралған соң ол 1878 жылы жаңа құрылған Америка суретшілері қоғамымен бірге Ready for the Ride (Union League Club коллекциясы) картинасын көрсетті. Ол Нью-Йорктегі Оныншы көшедегі студия ғимаратында студия ашты, онда сол кездегі көптеген маңызды суретшілер тұратын. Ол Тилерлердің мүшесі болды, олардың арасында оның танымал достары: Уинслоу Гомер, Артур Квартли және Август Сент-Годенс болды. 1881 жылы досы және суретшісі Уильям Престон Фелпс Еуропаға сапар шегіп, Чейзбен бірге Италия, Венеция, Каприде жұмыс сапарына шықты, содан кейін Германияға оралды.

Чейстің рөлдері: әке, суретші, мұғалім

Чейс бірнеше бейнелерді қалыптастырды: мәдениетті космополит, адал отбасылық адам және беделді ұстаз. Чейс 1887 жылы Элис Герсонға үйленді және олар Чейстің ең өнімді көркемдік кезеңінде сегіз бала тәрбиеледі. Оның үлкен қыздары, Элис Диодонне Чейз және Дороти Бремонд Чейз, әкесі үшін жиі үлгі болды. Алайда, Нью-Йорк қаласында Чейс өзінің әсемдігімен, әсіресе киімдерімен, манераларымен және ең бастысы студиясымен танымал болды. Он бірінші көшеде Чейс Альберт Биерштадттың бұрынғы студиясына көшіп, оны өзінің өнерінің бір бөлігі ретінде безендірді. Чейс студияны сәнді жиһазбен, әсем заттармен, құстардың салынған мүсіндерімен, шығыс кілемдерімен және экзотикалық музыкалық аспаптармен толтырды. Студия 19 ғасырдың соңындағы Нью-Йорк өнер әлемінің мәдениетті және сәнді өкілдерінің бас қосылатын орталығы болды. 1895 жылы студияны күтіп ұстауға кеткен шығындар, басқа да тұрғын үйлерімен қоса, Чейсті оны жабылып, мазмұнын аукционға салуға мәжбүр етті. Сурет салумен қатар, Чейс оқыту ісіне де белсенді қызығушылық танытты. Алғашқыда ол жеке оқушылар қабылдады, олардың бірі – 1879-1881 жылдар аралығында оқыған Дора Уилер, кейін кәсіби суретші және өмір бойына дос болды. Дораның анасы, Кандис Уилер, Чейстің жұқпалы ынтасы туралы естеліктерінде былай деп жазды: «Ол оқытушылардың ең жомартсы, өзінің білгенін толыққанды беріп қана қоймай, іске асыруға деген құлшынысты да дамытты». Кейін, өзінің ынтасына қарсы, ол Лонг-Айлендтегі Шиннекок-Хиллстегі өнер мектебін басқаруға көндірілді. Уильям Хойттың ұсынысымен Чейс 1891 жылы Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағының шығысында Шиннекок Хиллз жазғы өнер мектебін ашты. Джордж Беллоус, Луиза Аптон Брумбек, Говард Чандлер Кристи, Кейт Фриман Кларк, Джей Холл Коннавей, Мариетт Лесли Коттон, Чарльз Демут, Силас Дастин, Лидия Филд Эммет, Джордж Пирс Эннис, Марсден Хартли, Энни Тракуар Ланг, Джон Марин, М. Жан Маклейн, Фрэнсис Миллер Мумо, Джорджия О'Кифф, Леопольд Сейфферт, Элизабет Спархок Джонс, Джозеф Стелла, Лилиан Эльвира Мур Аббот және Эдвард Чарльз Волкерт сияқты Шығыс жағалауының суретшілеріне сабақ бергеннен басқа, ол ғасырдың басында Калифорния өнеріне де ықпал етті, әсіресе Артур Франк Мэтьюс, Ксавье Мартинес, Перси Грей және Ширли Уильямсонмен байланыста болды. Ол сондай-ақ Техас импрессионизміне де ықпал етіп, Джулиан Ондердонк пен Элис Шиллге сабақ берді. Ол сонымен қатар Орта Батыс суретшісі Сара Шевелл Хейденді оқытты.

Еуропалық жазғы турлар

Шиннекок Хиллстегі жұмысын тоқтатқаннан кейін Чейз жаз айларында студенттер топтарын Еуропаның маңызды өнер орталықтарына саяхаттауға бастады. 1903 жылы Чейз бен оның студенттері Нидерландыдағы Харлем қаласына сапар шекті, онда Чейз Франс Халстың шюттерстугынан әсерленді. Ол өзін Хальстың шюттерлерінің бірінің рөлінде бейнелеген автопортрет жасады, 1633 жылы "Сент-Адриан ополчениесі" ротасының офицерлері" суретіндегі Йохан Класс Луға ұқсап, сыртқы келбетін оған сай етіп таңдады.

Стилі мен тақырыбы

Чейс барлық медиада жұмыс істеді. Ол майлы бояу және пастельде ең жақсы білген, бірақ акварель суреттері мен офорттарын да жасаған. С. Г. В. Бенджамин оның стилі туралы замандас пікірінде былай деді:

Оның барлық туындыларында түстің асыл сезімі байқалады, мейлі ол дене түсінің нәзік, ұшқынсыз тоннары болсын, немесе оның "Аула клоуны" атты танымал суретіндегідей, қызыл түстің күшті бейнеленуі болсын. Ол портрет салғанда кейіпкерді ұстауға тырысады, кейде бұл өте сәтті шығады, бірақ кейде стильі тым импрессионистік болып кетеді.

Портреттік сурет салу

Ол, әсіресе, портреттерімен танымал, және оның модельдері сол заманғы ең белгілі ерлер мен әйелдерді қамтиды. 1892 жылы суретші Лидия Филд Эмметтің портреті Эмметті ескі шеберлердің суреттерінде әдетте ерлерге ғана тән позада бейнелейді. Эмметтің қолы белдесінде, ол көрермендерге мойнынан кері бұрылып қарайды.

Бейнелеу

Портреттер мен толық пішіндегі бейнелі туындылардан өзге, Чейз 1880-ші жылдардың соңында пейзаждарды шын мәнінде суретке түсіре бастады. Оның пейзаж өнеріне деген қызығушылығы 1886 жылы париждік саудагер Дюран Руэльдің көрсеткен француз импрессионистерінің туындыларынан кейін пайда болған болуы мүмкін. Чейз ең көп екі пейзаждық сериясымен есте қалады, екеуі де импрессионистік стильде салынған. Біріншісі – Нью-Йорктегі Проспект және Централь парк көріністері, ал екіншісі – Шиннекоктағы жазғы пейзаждар. Чейз көбінесе пейзаждарында адамдарды басты рөлде бейнелейтін. Ол көбінесе әйелдер мен балаларды демалыс күйінде, саябақтағы орындықта отырғанда, жағажайда немесе Шиннекоктағы жазғы шөпте жатқанда суреттеген. Әсіресе, Шиннекок туындыларын өнер тарихшылары американдық импрессионизмінің ең жақсы мысалдарының бірі деп санайды. 1903 жылы Чейз Флоренциядағы Кареджи маңында Вилла Ла Меридиананы жалға алды, ол әр жазда сурет салу үшін қайта оралатын. Кейіннен ол қаланың оңтүстігінде Вилла Силлиді сатып алды.

Өлі жандар

Чейс өмірінің басынан, студенттік кезінен бастап натюрморттар салумен айналысты. Оның студиялары мен үйлері әсем заттарға толы болды, ал ішкі көріністерінде жиі натюрморт элементтері кездесетін. Ол мыс ыдыстар мен құмыралар сияқты металл беттердегі жарықтың әсерін шебер бейнелей білді. Чейстің ең танымал натюрморттарының бірі – қара фонға боялған, балық сатушының дүкенінен әкелгендей табақтағы өлген балық. Ол базардан өлген балық сатып алып, жылдам суреттеп, олар бұзылмас бұрын қайтарып беретін. Артур Хилл Гилберт және Эдвард Хоппер де оның шәкірттері болды. 1914 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін Кармель-бай-де-Сиде Чейс өзінің соңғы жазғы курсын өткізді. Бұл ең ірі курсы болды, онда жүзден астам оқушы оқыды және Кармель өнер және қолөнер клубының жазғы мектебінде ең қиындықтары көп болды. Чейстің бұрынғы оқушысы Дженни В. Кэннон, оның бизнес-менеджері К. П. Таунсли және Кармельдің негіс қалаушысы Джеймс Франклин Девендорф оны жомарт қаржылық сыйлықтармен Тынық мұхитының жағалауына баруға көндірді. Денсаулығының нашарлауына байланысты (бауыр циррозы) Чейс Сан-Францискоға келгеннен кейін, Сан-Францискодағы болашақ Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінің директорларымен кездесіп, бұрын берілмеген жеке көрме галереясын алуға мүмкіндік алды. Ол Кармельдегі студенттерінің арасында өте танымал болды, олардың көптегені оның лекциялары мен оқыту әдістері туралы егжей-тегжейлі сипаттамалар жариялады. Чейс Кармельдегі өнер ортасын әлеуметтік тұрғыдан тым шектеулі деп санады және Монтерейдегі жақын маңдағы сәнді «Дель Монте» қонақ үйіне көшті, онда бірнеше маңызды портреттерге тапсырыс алды. Тамыздың ортасында оның студенттерінің бірі, Хелена Вуд Смит, жапондық сүйіктісінен қатыгездікпен өлтірілді, бұл бірнеше сабақтың тоқтатылуына, өнер ортасында зорлық-зомбылыққа ұқсас гистерияға және оның кейбір студенттерінің ерте кетуіне әкелді. Чейс әдеттегі оқыту кестесін жалғастырды, Уильям Ритшель сияқты маңызды аймақтық суретшілермен кездесті, бірнеше жергілікті көріністерді суреттеді және монотипиямен тәжірибе жасады. Ол Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Грин-Вуд зиратына жерленді. Бүгінде оның туындылары АҚШ-тың көптеген ірі музейлерінде сақталады. Нью-Йорктегі Шиннекок Хиллстегі үйі мен студиясы 1983 жылы Уильям Меррит Чейс үйі ретінде тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді.