Кіріспе
Верониканың киімі немесе Судариум (лат. sweat cloth), сондай-ақ Верникль деп аталады және көбінесе жай ғана Вероника деп айтылады, – Иса Мәсіхтің қасиетті бейнесінің бейнеленген киімі деп саналатын христиандық реликвия, ол адам қолынан жасалмаған (ахеиропоэтон, "қолсыз жасалған") жолмен пайда болған. Қазіргі кезде бұл реликвияның түпнұсқасы екендігі айтылған әртүрлі бейнелер, сондай-ақ оның ерте көшірмелері бар; оның бейнелері верникльдер деп те аталады. Бейненің пайда болу тарихы айқыш жолының алтыншы аялдамасымен байланысты, онда қасиетті Вероника Иса Мәсіхпен Via Dolorosa арқылы Голгофаға бара жатқанда кездесіп, Оның бетіндегі қан мен терді өзінің киімімен сүртеді. Кейбір деректерде Вероника кейін Римге барып, бұл киімді Рим императоры Тиберийге көрсеткені айтылады. Киімнің шөлін басуға, соқырлықты емдеуге және тіпті өлгендерді қайта тірілтуге қабілетті екендігі туралы әңгімелер бар. Оқиға туралы ең алғашқы жазба деректер орта ғасырларға жатады, ал 14 ғасырда киім Батыс шіркеуінің маңызды символына айналды. Өнер тарихшысы Нил Макгрегордың айтуынша, "14 ғасырдан бастап Рим шіркеуі қайда барса, Вероника да сонда болады". Верониканың Иса Мәсіхтің бетін киімімен сүртіп алуы көптеген англикан, католик және батыс православие шіркеулерінде айқыш жолының алтыншы аялдамасында тойланады.
The Veil of Veronica, or Sudarium (Latin for sweat cloth), also known as the Vernicle and often called simply the Veronica, is a Christian relic consisting of a piece of cloth said to bear an image of the Holy Face of Jesus produced by other than human means (an acheiropoieton, "made without hand"). Various existing images have been claimed to be the original relic, as well as early copies of it; representations of it are also known as vernicles. The story of the image's origin is related to the sixth Station of the Cross, wherein Saint Veronica, encountering Jesus along the Via Dolorosa to Calvary, wipes the blood and sweat from his face with her veil. According to some versions, St. Veronica later traveled to Rome to present the cloth to the Roman Emperor Tiberius. The veil has been said to quench thirst, cure blindness, and even raise the dead. The first written evidence of the story is from the Middle Ages, and during the 14th century, the veil became a central icon in the Western Church. In the words of art historian Neil Macgregor, "From [the 14th Century] on, wherever the Roman Church went, the Veronica would go with it." The act of Saint Veronica wiping the face of Jesus with her veil is celebrated in the sixth Station of the Cross in many Anglican, Catholic, and Western Orthodox churches.
Әңгіменің дамуы
Евангелияда Верониканың орамалымен жүзін жабуы туралы ештеңе айтылмаған. Жазбалардағы ең жақын сілтеме – Исаның киімінің шетіне тиіп, қан ағудан айыққан әйелді кереметпен емдеуі; оның есімі кейіннен апокрифтік «Пилат әрекеттерінде» Вероника деп аталады. Бұл оқиға кейін 11 ғасырда Мәсіхтің оған матаға түсірілген өзінің суретін сыйлағаны және ол Тиберийді емдегені туралы айтылып, дамытылды. Бұл оқиғаны Крест жолының азабымен байланыстырып, бейненің керемет пайда болуын Роджер д’Аржентейльдің 13 ғасырдағы француз тіліндегі Киелі кітабында көрсеткен, ал 1300 жылдар шамасында жазылған «Мәсіх өмірі туралы ойлар» атты халықаралық деңгейде танымал еңбектен кейін одан әрі кеңінен танылды. Осы кезде бейнелерге басқа да суреттер қосылды, олар тікенді тәж, қан және азап шеккен адамның бейнесін бейнелейді. Бұл сурет католик Еуропасының барлық жерінде кеңінен таралды, Arma Christi құрамына кірді, ал Иса мен Верониканың кездесуі Крест жолының біріне айналды.
Атаудың шығу тегі
Католик энциклопедиясына сәйкес, "Вероника" есімі латын тіліндегі 'vera' сөзінің ("шындык") және грек тіліндегі 'eikon' сөзінің ("бейне") қосылып жасалған халықтық атауы болып табылады; осылайша, Верониканың жамылғысы орта ғасырларда "шын бейне" деп есептелді және Турин жөрімшесінен бұрын Исаның нақты бейнесі ретінде қарастырылды.
Пәрде тарихы
14 ғасырдан бері Римде "Верониканың жамылғысы" деп құрметтелген және көрсетілген бейне болғаны анық, бірақ осы бейненің тегі белгісіз. Верониканың жамылғысы Ескі Санкт-Петерде VII ғасырдың соңында (705-708 жж.) Папа Иоанн VII паптығы кезінде болған деген болжамдар жиі айтылады, себебі оның тұсында Вероника шатыры деп аталатын шіркеу салынған. Дегенмен, 1011 жылы жазушы матаны сақтаушы ретінде табылғанда, Верониканың жамылғысы пайда болған сияқты. Жамылғы туралы нақты жазбалар 1199 жылы ғана басталады, сол кезде екі саяхатшы – Джеральд де Барри (Жиральд Камбренсис) және Тилберидің Гервази – Римге сапар шегіп, Верониканың жамылғысының бар екенін тікелей айтқан екі түрлі баяндама жазды. 1207 жылы матаның мәні артып, Папа Иннокентий III оны көпшілік алдында көрсетіп, намаз оқығандарға кешірім берді. Санкт-Петер және Санто-Спирито ауруханасы арасындағы осы шеру жыл сайынғы дәстүрге айналды, ал 1300 жылы Папа Бонифаций VIII (оның бұйрығымен 1297 жылы жамылғы Санкт-Петерге көшірілген) алғашқы юбилейді жариялауға шабыттанды. Осы юбилей кезінде Вероника көпшілікке көрсетілді және Римге келген саяхатшылар үшін "Қаланың ғажайыптары" ("Mirabilia Urbis") атанды. Келесі екі жүз жыл бойы Ескі Санкт-Петерде сақталған жамылғы барлық христиан қадірліліктерінің ең құндысы саналды. 1436 жылы испандық саяхатшы Педро Тафур былай деп жазды: "Оң жақта кішкентай мұнарадай биік бағана бар, оның ішінде киелі Вероника орналасқан. Оны көрсету үшін шіркеудің шатырынан ашылып, екі дін қызметкері отыратын ағаш сандық немесе бесік түсіріледі. Олар төмен түскеннен кейін сандық көтеріледі, олар үлкен құрметпен Верониканы алып шығып, белгіленген күні жиналған халыққа көрсетеді. Көп жағдайда құлшынып келгендер өміріне қауіп төнеді, сондай көп және тығыз болады." Педро Тафур, "Саяхаттар мен жолдар". 1527 жылы Римді тонағаннан кейін кейбір авторлар жамылғының жойылғанын жазды: Мессер Унбано Урбино герцогинясына Верониканың ұрланып, Римдегі мейрамханаларда көрсетілгенін айтты. Алайда, басқа авторлар оның Ватиканде әлі де бар екенін куәландырды, ал тонаудың куәгерінің бірі Вероника тонаушылардың қолына тимегенін мәлімдеді. Сол кездегі көптеген суретшілер Верониканың көшірмелерін жасады, оның сақталуын көрсетеді, бірақ 1616 жылы Папа Павел V Киелі Петр базиликасының каноны жасалмаса, одан әрі көшірме жасауға тыйым салды. 1629 жылы Папа Урбан VIII Верониканың көшірмелерін жасауға тыйым салған ғана емес, барлық қолдағы көшірмелерді жоюға бұйрық берді. Оның жарлығында, көшірмесі бар кез келген адам оны Ватиканға әкелуі керек екені, әйтпесе діннен шығарылатыны айтылды. 17 ғасырда жамылғы Бернини салған күмбезді тіреген іргетастардың біріндегі реликвия бөлмесінде жасырынған күйінде табылған. Осы сурет күмбезді тіреген оңтүстік-батыс бөлігіндегі балконда орналасқан шіркеуде сақталады. 19 ғасырда Ксавье Барбье де Монто жеке түрде жамылғыны қарады. Оның оқиғасын Адольф Наполеон Дидрон "Археологиялық жылнамалар" кітабының 23-томында баяндады. Ол былай деді: "Өкінішке орай, Италияда жиі кездесетін әдеттердің бірі бойынша, металл жамылғы ішкі жағын жауып, тек контурларды көрсететін фигураны қалдырады. Бұл контурлар, ашық айтуға болады, иығына түсетін ұзын шашты күдік және екі кішкентай қамтамасыз өрмекке айналатын қысқа сақалды білдіреді. Қалған ерекшеліктері өте тұйық бейнеленген, немесе тіпті толығымен өшірілген, сондықтан мен көздерінің немесе мұрынының іздерін көру үшін бар күшімді жұмсауым керек болды." 1907 жылы иезуит өнер тарихшысы Джозеф Вильпертке суретті тексеру үшін екі кристалды тақтасын алып тастауға рұқсат берілді. Ол тек шаршы матаны, жасының кесірінен сарғайып, екі үлкен, әлсіз қызыл қоңыр дақтарын ғана сипаттады. Ол бұл нысан ең көне құжаттарға сәйкес келетінін айтты және олардың екеуін келтірді. Дегенмен, жамылғы әлі де жыл сайын Лендтің бесінші жексенбісінде, Құмарлық жексенбісінде көрсетіледі, бұл дәстүр 17 ғасырға дейін соққан. Весперге дейін базилика ішінде Әулиелердің литаниясымен бірге шеру өтеді. Қоңырау соғылады және үш канон Верониканың жамылғысын ұстап тұрған әулие Верониканың мүсіні үстіндегі балконға ауыр жақтауды шығарып алады. Бұл шектеулі көріністе суретті аңғару мүмкін емес, тек ішкі жақтаудың пішінін ғана көруге болады.
On the right hand is a pillar as high as a small tower, and in it is the holy Veronica. When it is to be exhibited an opening is made in the roof of the church and a wooden chest or cradle is let down, in which are two clerics, and when they have descended, the chest or cradle is drawn up, and they, with the greatest reverence, take out the Veronica and show it to the people, who make concourse there upon the appointed day. It happens often that the worshippers are in danger of their lives, so many are they and so great is the press. Pedro Tafur, Andanças e viajes. After the Sack of Rome in 1527, some writers recorded that the Veil had been destroyed: Messer Unbano tells the Duchess of Urbino that the Veronica was stolen and passed around the taverns of Rome. Other writers however, testify to its continuing presence in the Vatican and one witness to the sacking states that the Veronica was not found by the looters. Many artists of the time created reproductions of the Veronica, again suggesting its survival, but in 1616, Pope Paul V prohibited the manufacture of further copies unless made by a canon of Saint Peter's Basilica. In 1629, Pope Urban VIII not only prohibited reproductions of the Veronica from being made, but also ordered the destruction of all existing copies. His edict declared that anyone who had access to a copy must bring it to the Vatican, under penalty of excommunication. In the 17th century the veil was found hidden in a relic chamber built by Bernini into one of the piers supporting the dome of St Peter's. This image is stored in the chapel that lies behind the balcony in the southwest pier supporting the dome. In the 19th century, Xavier Barbier de Montault privately viewed the veil. His account is presented by Adolphe Napoléon Didron in Volume 23 of Annales Archéologiques. He confers, "Unfortunately, by one of these too frequent customs in Italy, a metal blade covers the interior and leaves only the figure, from which it draws the contours. To these contours, frankly accused, we suspect long hair that falls on the shoulders, and a short beard that turns into two little supplied wicks. The rest of the features are so vaguely drawn, or rather so completely erased, that I needed the best will in the world to see the trace of the eyes or the nose." In 1907, Jesuit art historian Joseph Wilpert was allowed to remove two plates of crystal to inspect the image. He describes only a square fabric of penny hue, yellowed with age, with two large, faint rust brown stains. He then says the object corresponds to the oldest documents, and cites two of them. Nevertheless, the face is still displayed each year on the occasion of the 5th Sunday of Lent, Passion Sunday, in a tradition that dates back to the seventeenth century. Just before vespers, there is a procession within the basilica, accompanied to the Litany of the Saints. A bell rings and three canons carry the heavy frame out on the balcony above the statue of St. Veronica holding the veil. From this limited view no image is discernible and it is only possible to see the shape of the inner frame.
Хофбург сарайы, Вена
Венадағы Хофбург сарайында Верониканың көшірмесі бар, ол ішкі шеңбердің оң жақ бұрышында П. Строццинің қолымен танылады. Ол Папа V Паульдің хатшысы болған және Ватикан нотариусы Жакопо Грималдидің айтуынша, 1617 жылы осы жамылғының алты мұқият көшірмесін жасаған адам. Шеңбердің сыртқы бөлігі салыстырмалы түрде жаңа, ал ішкі шеңбері дөңгеленген және бұрынғы көшірмелердің кесілген үлгісімен сәйкес келеді. Ішіндегі бейне өте нашар көрінеді, көбінесе дақтар жиынтығынан ғана тұрады, онда мұрын, көздер және ауыздың қарапайым элементтерін ғана көруге болады. Бұл көшірменің түпнұсқалығын көрсетеді, себебі суретті әдемілеуге ешқандай әрекет жасалмаған. Сонымен қатар, 1527 жылы Римнің тоналуынан кейін Ватикан көшірмесінен жасалғандығы, түпнұсқа сурет осы оқиғадан аман қалған болуы мүмкін екенін ұсынады. Ол Венадағы Хофбург сарайындағы Габсбургтер әулетінің қасиетті және дүниелік қазынасының Schatzkammer-інде сақталады.
Киелі бет монастыры, Аликанте, Испания
Аликантедегі Киелі Бет 1453 жылы папа Николай V Византия императорының туыстарынан сатып алынған. Бұл жамылғы Ватикан кардиналы испан дін қызметкері Мосен Педро Менаға сыйға берді, ол оны Оңтүстік Испаниядағы Аликантеге әкелді, ол 1489 жылы, қатты құрғақшылық кезінде келді. 17 наурызда Аликанте дін қызметкері, отец Виллафранка бастаған шеруде әкелінген жамылғыдағы Мәсіхтің бетінің көзінен бір жас шығып, жаңбыр жауа бастады. Қазіргі уақытта бұл қасиетті нәрсе Аликанте қаласының шетінде, 1611 жылы салынған және 1677-1680 жылдар аралығында мүсінші Хосе Виланова, алтын қаптаушы Пере Жоан Валеро және суретші Хуан Кончильоспен безендірілген ғибадатханада сақтаулы. Ғибадатхана құрғақшылықтың керемет түрде аяқталуын, ғибадатхананың құрылуымен байланысты жергілікті тұлғаларды және сот-құқық пен құтқарылудың діни тақырыптарын бейнелейтін суреттермен әсемделген. Монастырь 2003-2006 жылдар аралығында Киелі Николай соборы және қала орталығындағы Қасиетті Мария базиликасымен бірге кеңінен қалпына келтірілді. 2006 жылы үш ғимаратта "Мәңгілік Бет" атты қасиетті нәрсе туралы көрме ұйымдастырылды.
Жаен соборы, Жаен, Испания
Жаэн соборында Верониканың көшірмесі сақталады, ол шамамен 14 ғасырға дейін соқталып, Сиена қаласынан әкелінген. Ол бас алтарьдың жанындағы киелі орында сақталады және жыл сайын Ұлы жұма күні мен Қасиетті Марияның көтерілу мерекесінде жұртқа көрсетіледі. Собордың ішіндегі шағын шіркеуде әр жұма күні сағат 11:30-дан 13:00-ге дейін қойылады, сол кезде келушілерге бейнені қорғайтын шыныға тиіп, құрмет көрсетуге рұқсат беріледі. "Санто Ростро" деп аталатын бұл иконаны 14 ғасырда епископ Николай де Биедма сатып алған.
Генуяның қасиетті бет-әлпеті
Армяндықтар шіркеуінің қарапайым ғимаратында сақталған Генуяның Киелі Беті 14-шы ғасырда Византия императоры Иоанн V Палеологпен дож Леонардо Монтальдоға сыйға берілді. 1969 жылы Колетт Дюфур Боццо бұл суретті жан-жақты зерттеп, сыртқы жақтауын 14-шы ғасырдың соңына, ал ішкі жақтау мен суреттің өзін одан бұрынғы кезеңге жатқызды. Боццо суреттің ағаш тақтайға жабыстырылған матаға түсірілгенін анықтады. Сурет пен Верониканың жамылғысы арасындағы ұқсастық екі дәстүрдің байланысын көрсетеді.
Сан-Силвестроның қасиетті бет-әлпеті
Сан-Сильвестроның қасиетті бейнесі 1870 жылға дейін Римдегі Сан-Сильвестро шіркеуінде сақталды, ал қазір Ватикандағы Матильда капелласында сақталады. Ол 1623 жылы Дионора Чиаручи әпкесі сыйлаған барокко стиліндегі жақтауға орнатылған. Оның болуы туралы ең алғашқы мәлімет 1517 жылға дейін барады, сол кезде монахыларға Вероникамен бәсекелесуге жол бермес үшін оны көрсетуге тыйым салынған. Генуядағы бейне сияқты, бұл да ағаш тақтаға салынған, демек, ол көшірме болуы мүмкін. Ол Германиядағы 2000 жылғы ЭКСПО көрмесінде Қасиетті Тақ павильонында көрсетілді.
Манопелло бейнесі
1999 жылы неміс иезуиті, Рим Папасы Григориан университетінің өнер тарихы профессоры, әке Хайнрих Пфайффер Римде өткен баспасөз конференциясында Манопелло деген шағын ауылдағы капуцин монастырының шіркеуінде "Жұмбақ" табылғанын мәлімдеді. Профессор Пфайффер бұл бейнені көп жылдар бойы насихаттап келді. Бұл Манопелло бейнесі деп аталады. Жергілікті дәстүрге сәйкес, 1508 жылы белгісіз бір саяхатшы матадан жасалған жұмбақты орамаға орап әкелді. Саяхатшы оны шіркеу алдындағы төсекке отырған доктор Джакомо Антонио Леонеллиге тапсырды. Дәрігер шіркеуге кіріп, жұмбақтың ішіндегі ораманы ашты. Ол бірден шіркеуден шығып, оны сыйлаған саяхатшыны таба алмады. Жұмбақ 1608 жылға дейін Леонелли отбасының меншігінде болды. Марзия Леонеллиге үйленген сарбаз Панкрацио Петруччи, қайын атасының үйінен жұмбақты ұрлап алды. Бірнеше жылдан кейін Марзия оны 400 скудиге дәрігер Донато Антонио Де Фабритиске сатты, осылайша күйеуінің құны төленді, ол кезде ол Чиетиде тұтқын болған. Де Фабритис бұл жұмбақты капуциндерге тапсырды, олар оны бүгінгі күнге дейін сақтап келеді. Бұл тарих 1640 жылы басталған зерттеулерден кейін әке Донато да Бомбаның Relatione historica еңбегінде жазылған.
Иерусалимдегі Верониканың үйі
Иерусалимдегі Via Dolorosa көшесінде Киелі Беттің шіркеуі деп белгілі бір кішкентай шіркеу бар. Дәстүр бойынша, бұл қасиетті Верониканың үйі және осы керемет оқиғаның болған жері деп саналады.
Өнер көркемдігі
Шалбаға бейнеленген бет-әлпеттің иконографиясы бойынша екі негізгі дәстүр бар. Италия өнерінде кең таралған бірінші дәстүр (I тип) Мәсіхтің толық сақалды, қиналып, қамшыланған және мүмкін, тікенді тәж киген бейнесін көрсетеді. Ал орыс және испан өнерінде жиі кездесетін екінші дәстүрде (II тип) Мәсіхтің беті көбінесе тыныш, шашы иыққа дейін жетеді және екі бөлікті сақалы болады, көбінесе төрт бөлікке бөлінген нимбпен оралаған.
I типті
Верониканың жамылғысы Доменико Фетти, шамамен 1620 ж. Киелі Бет – Джамбоно, 15 ғасыр. Павия, Италияның Азаматтық мұражайы. Екі періште ұстаған Киелі Бет Хуан Санчес Котан, 1620–1625 ж. Картужа монастыры, Гранада. Киелі Жүз Доменикос Теотокопулос (Эль Греко). Капуцин қатындары монастыры, Толедо. Верониканың жамылғысы Франсиско де Зурбаран, 17 ғасыр. Севильядағы Әулие Петр шіркеуі.
II типті
Клод Меланның Судариумдағы Мәсіхтің басы, 1649 ж. Әулие Верониканың Мәсіх пен Құдай анасы бейнеленген диптихі, 15 ғасыр. Майорка мұражайы. Аты белгісіз автордың Қасиетті Беті, 17 ғасырдың басы. Третьяков галереясы, Мәскеу. Симон Ушаковтың Киелі Жүзі, 1678 жыл. Третьяков галереясы, Мәскеу. Хуан Кончильос, 1680 жыл. Аликантедегі Қасиетті Бет монастырының әйелдер капелласы. Хуан де Миранда, 1767 жыл. Аликанте қалалық әкімдігі. Антонио Кастильо Ластруччидің Әулие Вероникасы, 1946 жыл. Аликантедегі Әулие Мария базиликасы.