Ян Верих: Актер, драматург және жазушы өмірі мен шығармашылығы
Jan Werich
Ян Верих – аңызға айналған чех актері, драматур және жазушы. Ол сатиралық өнер арқылы саяси көзқарастарын білдірген. Оның еңбектері бүгінгі күнге дейін құнды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Jan Werich (6 ақпан 1905 – 31 қазан 1980) – чех актері, драматург және жазушы.
Czech actor, playwright, and writer
Jan Werich (; 6 February 1905 – 31 October 1980) was a Czech actor, playwright and writer.
Ерте өмір
1916-1924 жылдар аралығында Вэрих Прагадағы Кременкова көшесіндегі "реальне гимназияда" (орта мектепке балама) оқыды (онда оның болашақ әріптесі Жири Восковец та оқыған). 1924-1927 жылдары ол Шарль университетінің құқық факультетінде заңгерлік мамандығын оқыды, бірақ көркемдік жолын бастау және өміріндегі ең маңызды серіктестіктердің бірін құру үшін оқуын ертерек аяқтады.
Between 1916 and 1924, Werich attended "reálné gymnasium" (equivalent to high school) in Křemencova Street in Prague (where his future business partner, Jiří Voskovec, also studied). He studied law at the Charles University Law School from 1924 to 1927, from which he made an early departure to begin his artistic career and forge one of the most important partnerships of his life.
Театр
Оның Жири Восковец пен Ярослав Ежекпен ынтымақтастығы 10 жылдан астамға созылды. Олардың серіктестігі көптеген солшыл саяси сатираларға, әсіресе «Освобожденное дивадло» (Азатталған театр) үшін платформа болды. Үштіктің шығармалары абсурдты ұнататын Дада бағытынан, буржуазиялық құндылықтарға және Бірінші дүниежүзілік соғыстың қасіреттеріне қарсы наразылықтан шабыт алды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары және Чехословакия театрларының жабылуына байланысты Вэрих, Восковец және Ежек 1938 жылы АҚШ-қа эмиграцияға мәжбүр болды, онда Восковец пен Ежек өмірінің соңына дейін қалды. Веррих бес жылдан кейін туған жеріне оралып, Мирослав Хорничекпен серіктестік құрды. Ол сондай-ақ танымал қуыршақ ойыншысы Жиржи Трнкамен бірге қазіргі заманғы ертегілер жазумен айналысты. Жаңа серіктесі Мирослав Хорничекпен бірге ол 1930 жылдары Восковецпен бірге жазған көптеген пьесаларын қайта қойып, оларды сол кездегі саяси жағдайға бейімдеді.
His collaboration with Jiří Voskovec and Jaroslav Ježek lasted for more than 10 years. Their partnership was a platform for their numerous left wing political satires, most notably in the Osvobozené divadlo (Liberated Theatre). The trio's work took inspiration from Dada, with its love of the absurd, a reaction against bourgeois values and the horrors of World War I. In the years leading up to World War II and the closure of Czechoslovak theatres, Werich, Voskovec and Ježek were forced into exile in the United States in 1938, where Voskovec and Ježek remained for the rest of their lives. Werich returned to his homeland five years later, and started a partnership with Miroslav Horníček. He also worked with famous puppeteer Jiří Trnka to write modern fairy tales. With his new business partner Miroslav Horníček at his side, he re staged many of the plays he had created with Voskovec in the 1930s but set them in the political content specific to the time.
Фильм
Ян Верих 1955 жылы шыққан "Бір кезде бір патша болған" (ағылш. Byl jednou jeden král) сияқты фильмдерде ойнады және коммунистік цензураны баю үшін көптеген саяси компромистерге барды. 1960 жылдар Веррих мансабының гүлденген кезеңі болды. ABC театрын құрғаннан кейін ол Прага қалалық театрларына, содан кейін Карлин мен Нусле музыкалық театрларына көшті. 1967 жылы "Сен тек екі рет өмір сүресің" атты Джеймс Бонд фильмінде Эрнст Ставро Блофельд рөліне продюсер Гарри Солцман Верихті шақырды. Ол Пайнвуд түсірілім алаңына келген кезде, продюсер Альберт Р. Броколи мен режиссер Льюис Гилберт оны "жақсы көңілді, кедей Санта Клаусқа" ұқсатып, дұрыс таңдау емес деп ойлады. Бірақ, актерлік таңдауды іске асыруға тырысып, Гилберт түсірілімдерді жалғастырды. Бірнеше күннен кейін Гилберт пен Броколи Верихтің қауіпті кейіпке лайықты емес екенін түсінді және Блофельд рөліне Дональд Плезенсті алды.
Jan Werich appeared in such films as Byl jednou jeden král (English: Once Upon a Time There Was a King), which was released in 1955, and made many political compromises to appease the Communist censors. The 1960s were a peak in Werich's career. From the creation of the ABC Theatre he moved to the City Theatres of Prague and then to the Musical Theatre of Karlin and Nusle. Werich was originally cast by producer Harry Saltzman to play Ernst Stavro Blofeld in the 1967 James Bond film You Only Live Twice. Upon his arrival at the Pinewood set, both producer Albert R. Broccoli and director Lewis Gilbert felt that he was a poor choice, resembling a "poor, benevolent Santa Claus". Nonetheless, in an attempt to make the casting work, Gilbert continued filming. After several days, both Gilbert and Broccoli determined that Werich was not menacing enough, and recast Blofeld with Donald Pleasence in the role.
Саясат
Ян Вэрих 1968 жылы реформаны қолдайтын 2000 сөзді манифестке қол қойды. 1968 жылы Совет басқынынан кейін, ол әйелімен бірге сол кездегі көптеген чехтермен бірге Венаға қашып кетті. Ұзақ ойланудан кейін, ол "үйім – менің қамалым" дей отырып, қайта оралуға тиіс екенін түсінді, және шетелде қалса, ешқашан жұмыс істей алмайтынын сезінді. 1969 жылдың басында ол Чехословакияға оралды. Вэрих 1974 жылы Австрияның Вена қаласында Восковецпен соңғы рет кездесті. 1980 жылы қайтыс болғанға дейін көпшілік алдында өнер көрсету мүмкіндігі шектеулі болды. Оның соңғы қоғамдық өнері 1977 жылы Прагадағы Люцернада болды. Вацлав Гавел ұйымдастырған 77 Жарғыға ол қол қоймады, бірақ ақырында коммунистік биліктің қысымына көніп, қайтадан жұмыс істеу үшін "Анти-77 Жарғы" жиналыстарына қатысып, тіпті 77 Жарғыны айыптаған петицияға қол қойып, режимге толық адалдығын жариялады. Кейін ол қол қоюға алданғанын және қол қоюдың мақсатын білмегенін айтты, себебі бастапқы қатысу құжаты еркін қол қоюға мүмкіндік берген, бірақ кейіннен "сенім білдіру туралы декларация" деп ауыстырылған болуы мүмкін.
Jan Werich signed the pro reform manifesto 2000 Words in 1968. After the Soviet invasion of 1968, he and his wife immediately fled to Vienna along with many other Czechs at the time. After long deliberations he realized he had to go back, saying that his "home was his castle" and realizing that if he stayed abroad he would never work again. He returned to Czechoslovakia in early 1969. Werich met with Voskovec for the very last time in Vienna, Austria in 1974. He had limited opportunities to perform in public until his death in 1980. His last public appearance was in Prague's Lucerna in 1977. He did not sign the Charter 77 proclamation, organized by Václav Havel, but in the end he succumbed to pressure from the Communist authorities and in order to be able to work again, publicly proclaimed his full loyalty to the regime, by attending "Anti charta77" meetings and even signing a petition denouncing Charter 77. He later claimed he was tricked into signing and that he did not really know what his signature was for, as the original attendance document signed open entry was potentially substituted for a later "declaration of faith".
Өлім
1980 жылы 31 қазанда 75 жасында дүние салды. Любош Кохутек ашқан 2418 Восковец-Вэрих астероиді оның және Георгий Восковецтің құрметіне аталған.
Werich died on 31 October 1980 at the age of 75. Minor planet 2418 Voskovec Werich discovered by Luboš Kohoutek is named after him and George Voskovec.