Кіріспе

АҚШ, Канада, Куба, Мексика, Панама және Коста-Рикадағы қала маңы теміржол қызметтері теміржол жолдары бойынша жолаушылар тасымалын жүзеге асырады, белгілі бір бағыттар бойынша кестеге сәйкес, алдын ала брондаусыз, негізінен қала орталығы мен жақын маңдағы қалалар арасындағы қысқа қашықтықтағы (жергілікті) сапарлар үшін, сондай-ақ бірнеше қалалардың біріккен аймақтары арасындағы өңірлік сапарлар үшін. Бұл қызметтер жылдам транзит немесе жеңіл теміржол жүйесін қамтымайды.

Қызметтер

Көптеген, бірақ барлығы емес, жаңа жолаушылар темір жолдары тек жүк көлемі жоғары сағаттарда қызмет көрсетеді, таңертеңгі жұмыс сағаттарында пойыздар орталық бизнес ауданына келіп, кешкі жұмыс сағаттарында шеткі аймақтарға қайта оралады. Бұл жұмыс режимі көп жағдайда пойызды арнайы жолаушылар вагонымен (кабина вагоны деп аталады) аяқтау арқылы жеңілдетіледі, ол жұмыс кабинетіне ие және локомотивті қашықтан басқаруға мүмкіндік береді, бұл пойызды әр аяғында айналдыру қажеттігін жояды. Басқа жүйелер мүлдем мәселені болдырмау үшін екі бағытты бірнеше бірліктерді пайдаланады. Басқа жолаушылар пойыздары аптаның жеті күні жұмыс істейді, таңертеңнен кейінгі жарты түнгіге дейін. Бұл жүйелерде жолаушылар пойыздарды жұмысқа немесе мектепке бару үшін ғана емес, сонымен қатар спорттық іс-шараларға, концерттерге, театрларға және басқа да іс-шараларға қатысу үшін де пайдаланады. Кейбірлері демалыс күндері саяхаттауға және демалуға танымал орындарға да қызмет көрсетеді. Лонг-Айленд темір жолы (LIRR) Солтүстік Америкада тәулігіне 24 сағат, аптасына 7 күн жұмыс істейтін жалғыз жолаушылар темір жолы болып табылады. Солтүстік Америкадағы жолаушылар пойыздарының шамамен барлық қызметін мемлекеттік органдар немесе мемлекеттік емес ұйымдар жүзеге асырады. Көбінесе олар ұзақ қашықтыққа жолаушылар тасымалы (мысалы, Amtrak, Via Rail), жүк пойыздары немесе басқа жолаушылар пойыздары пайдаланатын жолдарды немесе жол жүру құқығын бөліседі. АҚШ-тағы 600 миль (966 км) электрленген Солтүстік-Шығыс дәлізін жолаушылар пойыздары және Amtrak-тың Acela Express, аймақтық және қалааралық пойыздарымен бөліседі. Жолға шығатын темір жол операторлары көбінесе төмен бағамен бірнеше сапарлық билеттерді (мысалы, айлық немесе апталық абонемент) сатады, станцияларға арналған тарифтерді белгілейді және орталық бизнес ауданында бір немесе екі темір жол станциясы бар. Жолға шығатын пойыздар әдетте межелі және бағыты бойынша метро немесе автобус қызметтерімен байланысады. 1981 жылы SEPTA Regional Rail-дің Орталық қалалар арасындағы байланысын аяқтағаннан кейін, бұрынғы екі бөлек радиалды желілер арасында тікелей қатынасқа мүмкіндік берген "аймақтық теміржол" термині жолаушылар теміржолына (кейде тіпті үлкен ауыр теміржол және жеңіл теміржол) жүйелеріне қатысты қолданыла бастады, олар екі бағытты күні бойы қызмет көрсетеді және жұмысшыларды орталық бизнес ауданына тасымалдаудың орнына, қала маңындағы қалалар мен қалалар арасындағы пайдалы байланыстарды қамтамасыз ете алады. Бұл "аймақтық теміржол" терминінің еуропалық мағынасынан өзгеше, ол әдетте жолаушылар теміржолы мен қалааралық теміржол арасындағы, негізінен жолаушыларға бағытталмаған қызметтерге қатысты. Нью-Йорк метрополиясындағы кейбір транзиттік желілерде аймақтық теміржол желісі сияқты жұмыс істейтін жолаушылар желілері бар, себебі желілер көбінесе бір нүктеде жиналып, содан кейін негізгі желі ретінде баратын станцияға қарай өтеді. Олар сонымен қатар ірі бизнес аудандарынан (мысалы, Харлем, Ямайка, Стэмфорд, Метропарк) өтеді, ал кейбір желілер ең көп жүретін уақытта әр 5-10 минут сайын, ал сағаттан тыс уақытта әр 15 минут сайын жұмыс істейді.

Таралу

АҚШ-тағы екі ең көп жолаушы тасымалдайтын теміржол станциясы – Пенсильвания станциясы және Гранд-Централ терминалы. Екеуі де Нью-Йорктегі Манхэттен ауданында орналасқан және АҚШ-тағы ең көп жолаушы тасымалдайтын төрт теміржолдың үшеуіне қызмет көрсетеді (Пен станциясындағы Лонг-Айленд теміржолы және NJ Transit, ал Гранд-Централ терминалындағы Metro North теміржолы және Лонг-Айленд теміржолы). Чикаго аймағын қызмет ететін жолаушылар теміржолдары – Metra (АҚШ-тағы төртінші ең көп жолаушы тасымалдайтын теміржол) және South Shore Line. Басқа да маңызды жолаушылар теміржол жүйелеріне Филадельфия аймағын қамтитын SEPTA Regional Rail (АҚШ-тағы бесінші ең көп жолаушы тасымалдайтын), Ұлы Бостон-Провиденс аймағын қамтитын MBTA Commuter Rail (АҚШ-тағы алтыншы ең көп жолаушы тасымалдайтын), Сан-Францисконың оңтүстігіндегі аймақты Сан-Хосеге дейін арал бойымен қамтитын Caltrain және Лос-Анджелес аймағындағы 5 округті қамтитын Metrolink кіреді. Канадада тек үш жолаушылар пойызы бар: Торонтодағы GO Transit (Солтүстік Америкада бесінші ең көп жолаушы тасымалдайтын), Монреальдегі Exo (Солтүстік Америкада сегізінші ең көп жолаушы тасымалдайтын) және Ванкувердегі West Coast Express. Канададағы ең көп жолаушы тасымалдайтын екі теміржол станциясы – Торонтодағы Union Station және Монреальдегі Central Station. Вашингтон, Нью-Йорк, Чикаго, Филадельфия, Бостон, Сан-Франциско, Монреаль және Торонто сияқты тығыз қоныстанған қалалық аймақтардан тыс жерлердегі жолаушылар теміржол желілері бұрын аз болған. Алайда, 1990 жылдардан бері АҚШ-тың көптеген аймақтарында, әсіресе Күн белдеуінде және дәстүрлі түрде қоғамдық көлікпен жеткіліксіз қамтамасыз етілген, қалалардың кеңінен таралуымен сипатталатын аймақтарда бірнеше жолаушылар теміржол жобалары ұсынылып, салынды. Содан бері Dallas–Fort Worth, Лос-Анджелес, Сан-Диего, Миннеаполис, Денвер, Солт-Лейк-Сити және Орландо қалаларында жолаушылар пойызы желілері іске қосылды. Тағы да бірнеше жолаушылар теміржол жобалары ұсынылып, жоспарлануда.

Жылжымалы құрам

Коммуналдық пойыздар дизельдік-электрлік немесе электр локомотивтерімен немесе өздігінен жүретін вагондармен қозғалады (кейбір жүйелер, мысалы, Нью-Йорк аймағындағы Metro North темір жолы, екеуін де қолданады). Бірнеше жүйе, әсіресе Нью-Йорк қаласының маңында, үшінші рельс және/немесе жоғарыдағы катенерлік сым арқылы берілетін электр қуатын пайдаланады, бұл жылдам үдеуді, төмен шуды және ауаның сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Филадельфияның SEPTA аймақтық темір жолы тек электр қуатын пайдаланады, ол жоғарыдағы катенерлік сым арқылы беріледі. EMD F40PH дизайны негізіндегі дизельдік-электрлік локомотивтер, сондай-ақ MP36PH 3C коммуналдық пойыздардың қозғалтқыш күші ретінде танымал. Вагон өндірушілердің қатарында Bombardier, Kawasaki, Nippon Sharyo және Hyundai Rotem компаниялары бар. Бірнеше жүйе дизельдік көп бірліктерді пайдаланады, оның ішінде Портленд маңындағы WES Commuter Rail және Остин қаласының Capital MetroRail жүйелері. Бұл жүйелерде Stadler Rail немесе US Railcar (бұрынғы Colorado Railcar) компанияларымен жабдықталған көліктер қолданылады.