Кіріспе

Стивен Бакстердің 1993 жылғы романы "Timelike Infinity" – 1992 жылы британдық автор Стивен Бакстердің ғылыми фантастикалық кітабы. "Xeelee Sequence" сериясының екінші кітабы "Timelike Infinity" Бакстердің физика білімі арқасында шынайы көрініс сақтайтын, қуатты шетелдік түрлер мен технологиялардың әлемін таныстырады. Бұл кітап "Xeelee Sequence" сериясының шедевр туындысы "Ring" (ал "Вакуум диаграммалары", "Флюкс" немесе "Raft" тек қосымша оқиғалармен айналысады) үшін негіз салады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Мыңдаған жылдар өткен соң (5407 ж.), адамзатты Какс басып алды – олар нағыз ғарыштық, құйынды сұйық тіршілік формасы. Какс адамзат тарихынан әдістерді қабылдап, адамзат кеңістігіндегі санаулы жұлдыздық жүйелерді билейді, қарсылық көрсететін адамзатты тиімді түрде басып ұстау үшін. Адамдар таңғажайып дамыған Ксилилер сияқты басқа да бірнеше түрлермен кездесті, және бұрын Скимдерден жеңіліп, кейін қайта қалпына келді. Адамдар жасаған Интерфейс жобасы 1500 жылдан кейін Күн жүйесіне оралды. Коши ғарыш кемесі сүйреп әкелген жоба, құрт тесігі қақпасын қайтарады. Бұл қақпа құрт тесігінің екі жағындағы уақыттың "айырмашылығы" (релятивистік уақыттың өзгеруі) салдарынан уақыт саяхатын ұсынатын сияқты. Бір жағы Күн жүйесінде қалған, екіншісі ғасыр бойы жарық жылдамдығына жуық жылдамдықпен саяхаттаған. Какс Күн жүйесіндегі қақпаны жойды, бірақ бірнеше адамнан құралған (ішінде Стоунхенджтің үлкен бөлігі бар) кеме, Уигнердің достары деп аталатын топпен бірге, қайта оралатын қақпадан өтіп, 1500 жыл бұрынғы басылмаған адамзатқа оралады. Коши кемесімен бірге Достар тобының мүшесі Мириам Берг қайта оралады. Достар күрделі жоспар құрды, онда қарапайым әскери қайта оралу мен құтқару жоқ. 1500 жылдық технологиялық алшақтық мұны "мағынасыз" етеді. Вигнердің ой экспериментінен олар ғаламдағы тіршіліктің соңғы тағдыры туралы ерекше теория ұсынды. Олар кванттық толқындық функциялар Копенгагендік интерпретация бойынша құламайды, сондай-ақ әрбір құлау жеке ғаламдарды тудырмайды (кванттық көпғаламдық гипотезасы бойынша), бірақ ғалам – қатысушы ғалам: бүкіл ғалам бір үлкен кванттық суперпозиция ретінде бар. Уақыт соңында (Ксилилер тізбегіндегі ашық ғаламда уақыт пен кеңістік шексіз, немесе дәл айтқанда, "уақытқа ұқсас шексіздік" және "кеңістікке ұқсас шексіздік" Коши шекараларында ғана шектеледі), ақылды тіршілік барлық ақпаратты жинағанда (соңғы антропоморфтық принцип пен Омега нүктесін салыстырыңыз), ол "Соңғы бақылаушыға" айналып, "Соңғы бақылауды" жасайды, бұл ғаламның басынан бері пайда болған барлық байланысты толқындық функцияларды құлатуға мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ, Соңғы бақылаушы тек бақыламайды, сонымен қатар қай әлемдік желі шынайы болады және Скимдер мен Какстардың басып алуына ұшырамаған әлемді таңдайды деп санайды. Алайда, Соңғы бақылаушы, егер оның дәуірінде әлемдік желілерді ажырату үшін ешқандай ақпарат сақталмаса, әлемдік желілер арасында таңдау жасай алмайды. Егер Соңғы бақылаушы адамзатты білмесе, ол өзіне қолайлы әлемдік желіні таңдай алмайды. Басқаша айтқанда, ақпаратты уақыт бойынша қауіпсіз түрде жіберудің бір жолы қажет. Осы қажеттіліктен олар Юпитерді мұқият қалыптастырылған сингулярлыққа айналдырып, ақпаратты кодтау әдісі ретінде дәл белгіленген параметрлерді пайдалануға ниетті. Мириам Берг адамзаттың тағдыры, болашақ Какстардың қаупі туралы көбірек алаңдайды және қақпа дизайнері Майкл Пулге "көмек" хабарын жібереді. Какс, әрине, өткенге қашудан қорқады. Олардың үлкен тірі Spline ғарыш кемесіндегі күрделі, осал түрлердің аз ғана саны шатасқан. Олар өздерінің Интерфейсін құруға шешім қабылдайды, үлкен адамдық серіктестік көмегімен (елші Жассофт Парц басшылығымен), проблеманы шешу үшін болашақтан көмек алу үшін байланыс жасау үшін. Таңғажайып жоғары технологиялық кеме (іс жүзінде, аңызға айналған Ксилилердің түнгі шайқашысы, озық және алыс қашықтықтағы жылдам барлау кемесі), болашақ Какс қақпадан өтеді. Оның алғашқы әрекеті – Жердің Какс губернаторын өлтіріп, Парцты жинап алу, содан кейін Достар мен бүкіл адамзат үшін бастапқы порталдан өту. Болашақ Какс екі Spline кемесін (вероятно, түнгі шайқашыны қалдырып, бұл түнгі шайқашы болуы мүмкін, оны Ұлы Солтүстік мыңжылдықтардағы командасы табады) қақпа арқылы және сапарда Парцқа адамзатты толығымен жою ниетінің себебін ашады.

Сақина

Болашақтағы Какс Парзға ғасырлар бойы адамзатты үздіксіз қысымға ұшыратып, соңында олардың ғарышқа саяхаттау мүмкіндіктерін жоюға шешім қабылдағанын айтады. Бірақ олар оны іске асырмас бұрын, саудагерлер ретінде, адам пилоттарынан барынша пайда көруге ниеттенді. Сондықтан, кейбір пилоттар қауіпті немесе қиын миссияларға жіберілді. Осындай пилоттардың бірі Джим Болдер еді. Какс Xeelee түнгі күресшісіне ие болды және оны адам басқаруына бейімдеді. Болдердің миссиясы қарапайым: галактикалық ауытқулардың басты себебі – Ұлы Тартылысқа барып, оның неліктен және қалай пайда болғанын анықтау. Болдер гравитациялық құдықтың түбіне жетіп, Сақинаны тапты. Диаметрі мың жарық жылына жететін, құрамы белгісіз заттан жасалған, жарық жылдамдығының үлкен бөлігімен айналатын торус. Какс бұл торус Керр метрикасын жасады және ол қазіргі ғаламнан шығуға, яғни Xeelee үшін қашқын жолға айналды деп болжайды. Парз, Сплин кемесі және Какс құрт ойығынан шығар алдында Какс сұрайды: "Xeelee нені қорқады деп ойлайсыз?". Дегенмен, Болдер Ұлы Тартылыстан қашып, Какс жүйесіне оралды, онда оны гравитациялық толқындарға негізделген "жұлдыздарды қиратушы" ондаған Сплин кемелерімен ұстауы керек еді, сондай-ақ Xeelee-дің құдай сияқты соңғы жобасы туралы оның құнды мәліметтері сақталуы керек еді. Болдер олай істемеді немесе қалайда құтылды; одан кейінгі шайқаста жұлдыздарды қиратушылар кездейсоқ түрде Какс жүйесінің басты жұлдызына атылып, оны тұрақсыздандырып, жаңа жұлдызға айналдырды. Какс жедел түрде эвакуациялауға мәжбүр болды. Көптеген адам қаза тапты, ал Какс сауда империясының күші (сонымен қатар, Жерді басып алуы) аяқталды.

Жеңіліске ұшырау

Бұрынғы заманда Пул Бергке «Дос» кемесімен қосылады, ол Оорт бұлтынан өзінің «Эрмит Краб» кемесімен саяхаттап келген. Оған әкесі Гарридің виртуалды бейнесі қосылған. Олар бірге «Достардың» бақылауынан қашып құтылады, олардың жобасы «Сплиннің» жұлдызды қиратушы сәулесінің шабуылынан кейін сәтсіз аяқталады. Мириам Берг Юпитерді қалыптастыру үшін қолданылған сингулярлық зеңбірекке қол жеткізеді және «Сплинге» екі қара тесікті атып, оларды біріктіріп, істен шығарады. Осы арада, Джасофт Парздың ішкі саботажының көмегімен Пул «Эрмит Крабты» екінші «Сплинге» шабады, кеменің санасын және онымен бірге Жердің екінші губернаторы – Қаксты өлтіреді. Гарри жоғары интеллект орнына билікті алады және Пулдің нұсқауы бойынша оны құрт ойығына қайтарады: ішке кіргеннен кейін Пул гипержеделдеткішті іске қосуды жоспарлайды, құрт ойығының және оған қосылған барлық құрт ойықтарының нәзік кеңістік-уақыт бұрмалануын жояды, осылайша адамзатты болашақтың одан әрі араласуынан сақтайды. Пулдің батыл жоспары сәтті орындалады, бірақ күтпеген қосымша салдары болады. Гипержеделдеткіш іске қосылғанда, ол кеңістік-уақытты шашыратады, бір-бірімен байланысты құрт тесіктерінің ұзақ тізбегін қалыптастырады, олар Пулді 5 миллион жылға болашаққа иіреді. Пул жұлдыздардың сөніп бара жатқан қайғылы ғаламды табады; «Достар» жаңылысқан – ақылды өмір жеңіске жете алмайды және ғаламды қайта құра алмайды, соңында олардың Бас бақылаушысына алып келеді. Кемесі қирағаннан кейін Пул өле бастайды, бірақ соңғы сәтте «анти-Шиели» (Шиелилер өздеріне ұқсау үшін жасаған, бірақ уақыт бойынша тахион сияқты кері саяхаттайтын, Шиелилердің ерте эволюциялық тарихын қалыптастыру үшін жаратылған) Пулге қызығушылық танытып, оны «кванттық функциялардың» иесі – өлмейтін жандауға айналдырады. Осы түрінде Пул ғаламды аралайды, бірақ жалыққандықтан, күтпеген оқиға болғанға дейін жартылай комаға түсіп кетеді: шыны қораптағы жабайы адам, Пул сияқты құрт тесігі арқылы саяхаттайды. «Тарих қайта жаңғырды». (Бұл соңғы оқиға – «Бауылдың» алғашқы сюжеттік желісінің бір бөлігі.)

Қабылдау

Timelike Infinity Дэмиен Бродерик пен Пол Ди Филиппоның «Science Fiction: The 101 Best Novels 1985–2010» кітабында тізімделген.