Кіріспе

Американдық ғарышкер және дәрігер (1949 жылы туған)

Анна Ли Фишер (; 24 тамыз 1949 жылы туған) – американдық химик, жедел жәрдем дәрігері және бұрынғы NASA ғарышкері. Бұрынғы әріптес ғарышкер Билл Фишерге үйленген және екі баланың анасы, ол 1984 жылы ғарышқа ұшқан алғашқы ана атанды. NASA-дағы мансабында ол үш маңызды бағдарламаға қатысты: Space Shuttle, Халықаралық ғарыш станциясы және Orion ғарыш кемесі. 1971 жылы Калифорния университетінің Лос-Анджелес бөлімін (UCLA) химия ғылымдарының бакалавры дәрежесімен бітірген Фишер химия бойынша аспирантураға түсіп, металлокарборандардың рентгендік кристаллографиялық зерттеулерін жүргізді. Келесі жылы ол UCLA медицина мектебіне оқуға түсіп, 1976 жылы медицина докторы ғылымының дәрежесін алды. 1977 жылы Калифорния штатының Торранс қаласындағы Харбор ауруханасында интернатурасын аяқтағаннан кейін, ол жедел медициналық көмек көрсету саласында мамандануды жөн көрді. Фишер 1978 жылдың қаңтарында NASA-ның 8-ші ғарышкерлер тобының құрамына астронавт кандидат ретінде іріктелді, бұл NASA-ның әйелдерді қамтитын алғашқы тобы болды. Ол КанадАрм қашықтан басқарылатын манипулятор жүйесін әзірлеу және сынау, сондай-ақ жүк бөлімшесінің шлюзі арқылы төтенше жағдайда ғарышқа шығу процедураларын сынау үшін Ғарышкерлер кеңсесінің өкілі болды. Бірінші төрт Space Shuttle миссиясында ол ұшуларды қолдаған іздеу-құтқару тікұшақтарының құрамында болды. Келесі төрт миссияда ол Шаттл авиациялық интеграциялық зертханасында (SAIL) ұшу бағдарламалық қамтамасының дұрыстығын тексеруге қатысты және Кеннеди ғарыш орталығында аппаратты интеграциялау және жүк сынауын қолдаған «Cape Crusader» аталған ғарышкерлердің бірі болды. 1984 жылдың қараша айында STS-51A миссиясымен ғарышқа ұшып, сол кезде дұрыс емес орбитаға шыққан екі спутникті қайтарып алу үшін КанадАрм қолданды. 1989 жылдан 1995 жылға дейін отбасын тәрбиелеу үшін демалысқа шыққаннан кейін Фишер Ғарышкерлер кеңсесіне оралып, Халықаралық ғарыш станциясын (ISS) қолдау үшін процедуралар мен оқыту мәселелері бойынша жұмыс істеді. 2011 жылдың қаңтарынан 2013 жылдың тамызына дейін ол Капсулалық байланыс операторы (CAPCOM) қызметін атқарды және ISS-33 экспедициясының жетекші CAPCOM-ы болды. Ол 2017 жылдың сәуір айында NASA-дан зейнеткерлікке шыққанға дейін Orion ғарыш кемесінің дисплейін әзірлеуге қатысты.

Ерте өмір және білім

Анна Ли Тингл 1949 жылғы 24 тамызда Нью-Йорк штатының Олбани қаласында дүниеге келді. Оның анасы Эльфриде 1918 жылы Германияда туған, бірақ он алты жасында Америка Құрама Штаттарына көшіп келген. Ол әжесін күтіп-бағу үшін Германияға оралды және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан АҚШ-қа қайта орала алмады. Соғыс кезінде ол неміс әскерінде Морзе коды операторы болып қызмет етті. Кейін ол Берлинде АҚШ әскерінде жұмыс істеді, онда Райли Ф. Тинглмен танысты. Олар АҚШ-қа оралып, 1949 жылғы сәуірде үйленді. Отбасы жылдар бойы жиі көшіп-қонып, АҚШ және Германиядағы әскери базаларда өмір сүрді, ал Тингл әскери ортада өсті. Ол неміс тілінде еркін сөйлейді. 1961 жылғы 5 мамырда Тингл Кентукки штатының Форт-Кэмпбел қаласындағы жетінші сыныпта оқып жүргенде, мұғалімі Алан Шепардтың ғарышқа алғашқы американдық ретінде ұшқанын радиодан тыңдау үшін транзисторлық радио әкелді. Сол кезде Тингл алғаш рет ғарышкер болу туралы ойлады. Бұл мүмкін емес сияқты көрінді, өйткені Меркурий жеңілуші ғарышкерлерінің барлығы әскери сынақ ұшқыштары болды, бұл әйелдерге жабық мамандық еді, бірақ ол жеткілікті үлкен болғанда ғарыш станциялары пайда болады және оларға дәрігерлер қажет болады деп ойлады. Тингл Калифорния университетінің Лос-Анджелестегі (UCLA) математика факультетіне түсті. Ол жұмысқа орналасу мүмкіндіктерінің нашар екенін түсініп, химияға ауысты және 1971 жылы химия ғылымдарының бакалавры дәрежесін алды. Оқу орынында ол тұрмысқа шығып, ажырасып, тегін "Симс" деп өзгертті. Содан кейін ол бір жыл аспирантурада металлокарборандардың рентгендік кристаллографиялық зерттеулерін жүргізіп, "Inorganic Chemistry" журналында үш мақала жариялады. Докторлық диссертация қорғаған химиктерге жұмыс табу қиын екенін байқаған ол медицинаны таңдауға бел буды. Келесі жылы ол UCLA медицина мектебіне оқуға түсті және 1976 жылы медицина докторы (MD) дәрежесін алды. Сол кезде медицина әйелдер үшін "дәстүрлі емес" мамандық саналды. Биллге де НАСА-дан қоңырау келді, қараша айында ол сұхбаттан өтетін үміткерлердің тоғызыншы тобының бірі болды. Бұл топқа жақын жердегі Эль-Сегудо, Калифорнияда Xerox компаниясында жұмыс істейтін Джудит Резник те кірді, және Резник пен Фишерлер дос болып кетті. 1978 жылғы қаңтарда Фишерге Джордж Эбби қоңырау шалып, оның НАСА-ның 8-ші астронавт тобының құрамына іріктелгенін және 5 шілдеде жұмысты бастайтынын хабарлады. Ол Биллдің іріктелмегенін де айтты. Биллге өтінішін қабылдамағанын Абби жеке хабарлады, өйткені өтініштерді қабылдамаған үміткерлерге хабарлау жұмысы әдетте басқаларға жүктеледі. Фишерді теледидардан Конни Чанг сұхбатқа алды. Сол күні кешке Билл Фишер мен Резникті, сондай-ақ іріктелгендерді тойлау үшін кешкі асқа шақырды. Билл мен Фишер Хьюстонға көшіп, Клер-Лейк-Ситиде үй сатып алды. Жаңа жұмыс айлықты едәуір төмендетті; хирургиялық резидент ретінде жылына шамамен 50 000 доллар (1977 жылғы 50 000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) табатын ол мемлекеттік жалақыға жылына шамамен 23 000 долларға дейін төмендеді (1977 жылғы 23 000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). "Маған айлықтың маңызы жоқ еді", - деді ол People журналына берген сұхбатында. "Астронавт болу үшін мен оларға ақша төлеуге дайын едім".

Оқыту

8-топтың өзіне берген аты "TFNG" болды. Аббревиатура қасақана түсініксіздікпен жасалған; қоғамдық мақсаттар үшін ол "Отыз бес жаңа жігіт" дегенді білдірді, бірақ топтың ішінде ол әскери фразаны білдірді, "жаңа жігіт", әскери бөлімге келген жаңа адамдарды атау үшін қолданылатын сөз. Ресми түрде олар астронавт үміткерлері еді; олар толыққанды астронавттарға айналмастан бұрын оқуларын аяқтауы керек еді. Оқуларының алғашқы сегіз айының көп бөлігі сыныптарда өтті. Олардың саны көп болғандықтан, TFNG-тер қолданыстағы сыныптарға сыймады, сондықтан олар Рик Хоук және Джон Фабиан басшылығымен қызыл және көк екі топқа бөлінді. Фишер көк топқа орналастырылды. Суда тірі қалу жаттығулары Флоридадағы Хомстед әуе базасындағы 3613-ші жауынгерлік экипаж жаттығу эскадрильясымен және Оклахомадағы Вэнс әуе базасында парашютпен секіру жаттығуларымен жүргізілді. Астронавт үміткерлерінің оқу бағдарламасына NASA-ның T 38 Talon реактивтік ұшағын ұшыруды үйрену кірді. Фишер сияқты миссия маманы болған астронавт үміткерлерінің ұшқыш болуы міндетті емес еді, олар тек артқы орындықта отырып, ұшқыш қабілетсіз болған жағдайда төтенше жағдайды басқару керек еді. Әскери-теңіз күштері офицерлері болған Джеймс Букли және Дейл Гарднер, Фишер сияқты авиация тәжірибесі жоқ миссия маманы астронавт үміткерлері үшін оқу жоспарын жасады. Әрқайсысы нұсқаушы ретінде пилот-астронавт немесе астронавт үміткеріне бекітілді; Фишердің нұсқаушысы астронавт Кен Мэтингли болды. Нұсқаушылар оқушыларының жетістіктерімен мақтан тұтып, өздерінің ұшуға деген сүйіспеншілігін жеткізуге тырысты. Фишер жеке ұшу сабақтарын алып, 1978 жылдың қараша айында алғаш рет жеке ұшты. Денсаулығын сақтау үшін ол күн сайын 6 шақырым жүгіріп, спортзалға барып салмақ көтеріп, ракетбол ойнады. NASA 1 тамызда астронавт үміткерлерінің келесі тобын іздеу туралы хабарлады. Билл қайтадан өтініш берді. Ол Хьюстон университетінде инженерлік ғылымдарының магистрі дәрежесін алып, бағдарламаға өзін тарту үшін ұшу сабақтарын алды. Бұл жолы ол қабылданды және NASA-ның 9-тобының құрамына кірді. Осылайша олар астронавт даярлығына қабылданған алғашқы үйленген жұбайлар атанды. Ол өз серіктерімен тығыз жұмыс істегендеріне қауіп сезінбеу үшін астронавт әйелдер клубының жиналыстарына қатысты. Фишердің және STS 41 G миссиясы экипажының басқа мүшелерінің таңдалуы туралы ресми хабарлама 1983 жылдың 21 қыркүйегінде жарияланды. Экипажға STS 7 миссиясын жүргізген Хоук басшылық етті, сондай-ақ ұшқыш ретінде Дэвид М. Уокер, ұшу инженері ретінде Фишер (MS2) және миссия мамандары Гарднер мен Джозеф П. Аллен кірді. STS 41 G миссиясы 1984 жылдың 1 тамызына жоспарланған. Ұшу инженері ретінде Фишер командир мен ұшқыш артындағы орындықта отырып, оларға ұшу кезінде, түсу кезінде және қону кезінде көмектесті. Ұшу алдында Фишер байланыс операторы (CAPCOM) міндеттерін орындағысы келді. Хоук бұл идеяны қолдамады - ол экипажының алдағы миссияға дайындыққа назар аударуын қалады - бірақ ол келісім берді. Басқа екі миссия маманы EVA-мен айналысқандықтан, Фишер Хоук пен Уокерге миссияның ұшу инженері ретінде көмектеседі. Фишерден осы миссияның белгісін жасауды сұрады. Оның дизайнында алты жұлдыз болды: бесеуі экипаж үшін, ал біреуі Кристинге арналды. Журналистер одан баласын тастап кеткеніне қалай қарайтынын сұрады. Ол өз ұшуындағы ер адамдар да балаларын артта қалдырып кеткенін атап өтті. Discovery орбитаға шыққаннан кейін Фишер RMS-ті тексеруді жүргізді. Көптеген астронавттар сияқты ол да ғарышқа бейімделу синдромының әсерін сезінді және үшінші күніне дейін жақсы сезінбеді. Екінші күні экипаж телесат канадалық Anik D2 телекоммуникациялық спутнигін HS 376 механизмімен орбитаға шығарды. Бұл ғарыш кемесінің түнде спутникті ұшырған алғашқы оқиғасы болды. Келесі күні олар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Leasat 1 спутнигін STS 41 D миссиясында Leasat 2 спутнигін сәтті ұшыру үшін қолданылған фризби стиліндегі механизмді пайдаланып орбитаға шығарды. Лондонның Ллойд компаниясы экипажға "арнайы күш-жігермен барлық қауіп-қатерден мүлікті сақтап қалуға үлес қосқандары үшін" күміс медаль табыс етті. Фишер "Әкелер күні/Аналар күні кеңесі" Марта Лэйн Коллинз, Клара Хейл, Луиза Кеннеди, Сьюзан Люччи, Сара Палфри, Мэдж Синклер және Фредерика фон Стадпен бірге "Жылдың ұлттық анасы" атанды.

"Шаңдаушыдан" кейінгі

1984 жылдың желтоқсанында Фишер спутниктерді орбитаға шығару миссиясы – STS-61C миссиясына тағайындалды. Миссия 1985 жылдың желтоқсанына жоспарланған болатын. «Колумбия» ғарыш кемесінде «Western Union» компаниясының Westar 7 байланыс спутнигі мен «RCA» компаниясының Satcom KU 2 байланыс спутнигін іске қосу көзделген. Миссия командирі Майкл Л. Коутс болды. Бұл жолы Джон Блах пилот, ал Тагард пен Роберт Спрингер – миссия мамандары болды. Фишер ұшу инженерінің рөлін қайтадан атқаратын еді. Ұшыру күні кейінге жылдырылып, экипаж STS-61H миссиясына қайта тағайындалды, ол 1986 жылдың маусым айында басқа жүкпен ұшуға жоспарланған. Алайда, 1986 жылдың қаңтарында «Челленджер» ғарыш кемесінің апатынан кейін бұл миссия тоқтатылды. Апаттан соң Фишер Астронавттар кеңсесінің Миссияны дамыту бөлімінің орынбасары және ұшу деректері файлы мәселелері бойынша астронавттар кеңсесінің өкілі болып жұмыс істеді. Осы лауазымда ол экипаж өкілі ретінде экипаж процедураларын өзгерту жөніндегі кеңесте қатысты. 1987 жылы ол NASA-ның 12-ші тобының ғарышкерлерін іріктеу комиссиясының құрамында болды, сондай-ақ Ғарыш станциясын қолдау кеңсесінде, Ғарыш станциясы операциялық бөлімінде жартылай уақыт жұмыс істеді. Бұл қызметінде ол оқу, операциялық тұжырымдамалар және денсаулық сақтау құрылыстары саласында ғарыш станциясын дамытуға қолдау көрсетуші экипаж өкілі болды. UCLA-да өткен басқосуда Фишер химия ғылымдарының магистрі дәрежесіне қажетті барлық курстарды аяқтағанын, бірақ PhD бағдарындағы студенттер көбінесе магистрлік деңгейін жіберіп кететінін айтты. UCLA қызметкерлері жазбаларды тексеріп, Фишерге 1987 жылы химия ғылымдарының магистрі дәрежесі берілді.

Демалысқа шығу

1989 жылы екінші қызы, Кара Линн дүниеге келді. Қараның ерекше айырмашылығы – ата-анасының екеуі де ғарышқа ұшқаннан кейін тууы болды. 1989 жылдан 1995 жылға дейін Фишер отбасын тәрбиелеу үшін NASA-дан ұзақ мерзімге демалысқа шықты. Бірнеше жылға демалыс алу ниеті болмады, ол жыл сайын демалыс алды. 2000 жылы Фишерлер ажырасты.

Қайту

1995 жылы Фишер Астронавт кеңсесіне оралғанда, ол Халықаралық ғарыш станциясын (ХҒС) қолдау үшін рәсімдер мен оқу мәселелерін әзірлеу үшін Операциялық жоспарлау бөлімшесіне тағайындалды. Ол 1997 жылдың маусымынан 1998 жылдың маусымына дейін Операциялық жоспарлау бөлімшесінің бастығы, ал 1998 жылдың маусымынан 1999 жылдың маусымына дейін Ғарыш станциясы бөлімшесінің операциялық оқыту жөніндегі бастығының орынбасары болды. Осы лауазымдарда ол ғарыш станциясы бағдарламасына операциялар, рәсімдер және оқытуға қатысты ғарышкерлер кеңсесінің үлесін бақылады. Содан кейін ол Ғарыш станциясы бөлімшесінің бастығы болып тағайындалды. Осы қызметінде ол ХҒС жабдықтарының жобалау, әзірлеу және сынау мәселелеріне қатысты. Фишер сонымен қатар көптеген Ғарыш станциясы бағдарламалық кеңестері мен көпжақты кеңестерде Астронавт кеңсесінің өкілі болып қызмет етті. Кейін ол Шатл бөлімшесіне тағайындалып, сол бөлімде техникалық тапсырмалармен айналысты. 2012 жылы ол қысқа уақытқа жаңалықтарда болды, ол Discovery ұшағы Вашингтонның Даллес әуежайына қонғанда, оны Смитсонов институтына зейнеткерлікке жіберген кезде, болашақ астронавтқа орыс тілін үйренуді кеңес берді. Кем дегенде бір сарапшы бұл АҚШ үкіметінің ғарыш бағдарламасын қаржыландырудағы жетіспеушілігіне жасалған сырттай сын екенін айтты. Фишер 2011 жылдың қаңтарынан 2013 жылдың тамызына дейін CAPCOM қызметін атқарды және ХҒС-33 экспедициясы үшін жетекші CAPCOM болды. Басқарушы астронавт ретінде ол 2017 жылдың сәуірінде зейнеткерлікке шыққанға дейін Орион жобасы үшін ұшу құралдарының дисплейін әзірлеуге қатысты.

Қоғамдық кездесулер

Ұшу тапсырмаларына дейін және кейін Фишер жылына көптеген қоғамдық шараларға қатысты; олардың ішінде ресми міндеттер де болды, мысалы, ол 2012 жылдың 22 қыркүйегінде НАСА-ның Лэнгли зерттеу орталығының ашық есік күнінде келген қонақтармен сөйлескен кезде, сондай-ақ жартылай ресми шаралар да бар еді, мысалы, ол 2015 жылдың 24 мамырында 99-шы Индианаполис 500 жарысында арнайы қонақ ретінде болды. Фишер мен Билл 1983 жылдың тамыз айында "Good Morning America" бағдарламасында қызы Кристинмен бірге түсті. 1982 жылдың қыркүйек айындағы "The Saturday Evening Post" журналының мұқабасында Фишердің суреті жарияланды. Ол сонымен қатар Redbook журналының артқы мұқабасы үшін суретке түскен.

Танымал мәдениетте

Өзі жасайтын жарнамасынан бөлек, оның суреті интернетте кеңінен тарады және түрлі жарнамалар мен құрмет көрсету өнерінде пайдаланылды. Фотограф Джон Брайсон Фишердің қауырсын мен ғарыш костюмін киген бірнеше суретін түсірді. Осы сериядағы бір сурет, онда ол камерадан ең алысқа бұрылған (шамамен толық бейнеде), FFFFOUND! және Reddit сияқты әлеуметтік желілерде жиі жарияланып, таратылып, қайта таратылды. Бұл сурет MGMT, Incubus, Arctic Monkeys, Max and Harvey және The Moth & The Flame топтарын жарнамалау үшін пайдаланылды.