Декарттың «Менің ойым – менмін» тұжырымы және жаны-денінің екілігі

Кіріспе

Философияда картезиандық өзіндік немесе картезиандық субъект – философ Рене Декарттың сана-дене дуализмі жүйесінде дамыған ұғым. Бұл термин Декарттың сана мен дене арасындағы айырмашылықты түсіндіру үшін қолданылады. Ең қарапайым түсінік бойынша, өзіндік – денеден және сыртқы әлемнен бөлек тұратын сана болып қарастырылады. Бұл қарапайым сана, өзі туралы және өзінің болуы туралы ойлау қабілетіне ие. Ал егер өзіндік күрделі деп қарастырылса, онда ол – дене мен санадан тұратын толыққанды адам ретінде түсіндіріледі, мұнда дене – сананың бір бөлігі болып табылады. "Картезиандық өзіндік" термині Декарттың сана-дене дуализмін талдауына жауап ретінде кейіннен пайда болған және Декарттың өзі еңбектерінде оны қолданған емес.

Өмірбаян

Рене Декарт, осы тұжырымның атын иеленген философ, он жетінші ғасырдың эпистемология мен метафизика саласында терең зерттеулер жасаған, өзінің мәніне қызығушылық танытқан және нәтижесінде осы тұжырымды көп ойлаған ғалым. Картезиялық өзіндік туралы идеяның бастауы тікелей Рене Декарттың еңбектерінен, әсіресе оның "Бірінші философия бойынша медитациялар" кітабынан шыққан. Декарт өзіндік туралы түсінігін негізінен бірқатар ұғымдарды қарастырып, олардың дұрыстығын үлкен философиялық күмәнмен үнемі тексеру арқылы берді. Декарт "Медитациялар" ішінде арман туралы аргументке келді, бұл біздің жалпы сезімдерімізге сенуге болмайды және олар бізді оңай адастыруы мүмкін деген ойды дамытуға бағытталған. Декарттың "Медитациялар" еңбегінде қолданған күмәні, оның идеясының негізгі тасы болған бір ғана нәрседен басқа, ол осы уақытқа дейін сенген барлық нәрседен бас тартуына әкелді. Барлық білімнен бас тартқаннан кейін, Декарт атақты түрде "Мен ойлаймын, демек мен бармын" деген қорытындыға келді, содан кейін балауыз туралы аргументін қолдану арқылы физикалық және туа біткен қасиеттердің барлық нәрсеге, соның ішінде сана мен денеге қатысты қалай бөлек екенін көрсетті. Картезиялық өзіндік, оның қорытындысы бойынша, өте анық, себебі санаңызды қолдану арқылы санаңыздың бар екенін жоққа шығару өзіне қайшы болар еді. Алтыншы медитацияда Декарт сана мен дененің бір-бірінен ерекшеленетінін, негізінен сана бөлінбейтін, ал дене бөлінетін болғандықтан сипаттайды. Сана мен дене бір-бірінен ерекшеленсе де, олардың біртүтастығы картезиялық өзіндік болып табылады. Декарт алтыншы медитациясында біздің тек денеді пайдаланатын жан ғана емес екенімізді айтады, себебі ол сана мен дене арасындағы айырмашылықты көрсетіп, сонымен қатар сана мен дененің біртүтастық құрайтынын дәлелдеді. Декарт сананың денемен кеңею арқылы, тартылыс күші тасқа қалай әсер ететіні сияқты әрекеттесетінін түсіндіреді. Бұл тұжырым Картезиялық таза ізденушінің тұтастығына негізделген, онда танымдық қабілеттер мен білімге жету әдістері барлық білушілерге ортақ. Алайда, "білуші" (әсіресе Декарт үшін) нақты адам емес, ерекшеліксіз абстракция ретінде қарастырылады.

René Descartes, the namesake for the concept in itself, was a seventeenth century philosopher heavily engaged in epistemology and metaphysics who was interested with the nature of the self, which eventually lead to him pondering the concept a great deal. The beginnings of the idea for the cartesian self come directly from René Descartes writings, more specifically the idea originated from his book Meditations on First Philosophy. Descartes provided his explanation of the self primarily by going through a series of conceptions and constantly testing the validity of these same conceptions with a great deal of Philosophical skepticism. Descartes comes to the Dream argument within the Meditations to push forward the idea that our general senses were not to be trusted and could easily mislead us. The skepticism employed by Descartes in the Meditations leads to the rejection of nearly everything he had come to believe up until that point aside from one point which becomes the keystone for the idea of the cartesian self. After his rejection of all knowledge, Descartes famously concluded the statement Cogito ergo sum, "I think, therefore I am", then through the use of his wax argument he is able to show how the physical is separate from innate qualities in relation to all things including the mind and body. The Cartesian Self, he concluded, is thus almost entirely self evident since it would be contradictory to deny the existence of your mind through the use of your mind. In the Sixth meditation Descartes goes on to describe how the mind and body stand to be distinct from one another primarily due to the fact that the mind is indivisible whereas the body is divisible. Although the mind and body remain distinct from one another the union of them can still be considered to be the cartesian self Descartes claims in his sixth meditation further how we are not merely just a soul using a body since he has made the distinction between the mind and body while also proving that the mind and body form a union. Descartes explains that the mind interacts with the body through extension in a way similar to how gravity interacts with a stone. It is based on the whole of the Cartesian Pure Inquirer, where cognitive capabilities and methods of achieving knowledge are alike to all knowers. However, the "knower" (particularly to Descartes) is treated as a featureless abstract, and not an actual person.

Түсіндірме

Г. Строусонның пікірінше, картезиандық «өз» – таза жеке сана, және ол Юмның сезімдер ағынында іздеген нәрсеге, Канттың «Мен ойлаймын» дегеніне немесе таза формальды бірлікке, сондай-ақ Витгенштейннің субъектіні әлемнің бір бөлігі емес, оның шегі ретінде қарастыруына ұқсас.