Кіріспе

Интернет-сервис провайдерлерінің барлық деректерді тең қарауы керек деген қағида. Желілік бейтараптық – интернет-сервис провайдерлері (ISP) барлық интернет-коммуникацияны тең қарауы керек деген принцип. Бұл принцип бойынша, пайдаланушылар мен онлайн мазмұн ұсынушыларға контентіне, веб-сайтына, платформасына, қолданбасына, жабдықтың түріне, бастапқы адресіне, түпкілікті адресіне немесе байланыс әдісіне қарамастан, тұрақты тарифтер ұсынылуы тиіс (яғни, баға бойынша кемсітусіз). 1990 жылдары АҚШ-та Билл Клинтонның президенттік әкімшілігі желілік бейтараптықты қолдады. Клинтонның 1934 жылғы Коммуникация туралы заңға түзету енгізген 1996 жылғы Телекоммуникация туралы заңға қол қоюы, желілік бейтараптық заңдарын және ISP-лерді реттеуді әлемдік үлгі ретінде орнатып берді. Желілік бейтараптықты қолдаушылар, оның ISP-лерді сот шешімісіз интернет-контентін сүзгілеуге жол бермейтінін, сөз бостандығы мен демократиялық қатысуды ынталандыратынын, бәсекелестікті және инновацияны дамытатынын, күмәнді қызметтерді болдырмайтынын, сондай-ақ «бастан-аяқ» принципін сақтайтынын және пайдаланушылардың баяу жүктелетін веб-сайттарға шыдамы жоқ екенін айтады. Қарсыластары, оның инвестицияларды азайтатынын, бәсекелестікті тежейтінін, салықтарды арттыратынын, қажетсіз реттеулер енгізетінін, интернетке кіріссіз адамдардың қолжетімділігін шектейтінін және интернет-трафикті ең мұқтаж пайдаланушыларға бөлуге кедергі келтіретінін, ірі ISP-лердің кіші провайдерлерге қарағанда артықшылығы бар екенін, ал ISP-лер арасында бәсекелестік жеткілікті екенін мәлімдейді.

Этимология

Бұл термин 2003 жылы Колумбия университетінің медиа құқығы профессоры Тим Ву телефон жүйелерінің қызметін сипаттау үшін пайдаланылған дәстүрлі «жалпы тасымалдаушы» ұғымының кеңейтілген түрі ретінде ұсынылған.

Нормативтік ескертулер

Желілік бейтараптық ережелері жиі кездеспейтін тасымалдаушы ережелері деп аталуы мүмкін. Желілік бейтараптық интернет-провайдерлердің клиенттеріне қызмет көрсетудегі барлық мүмкіндіктерін толығымен жоймайды. Абоненттер үшін қосылу және бас тарту мүмкіндіктері бар, сондай-ақ сезімтал материалды кәмелетке толмағандар үшін сүзу сияқты, жергілікті деңгейде сүзу жүргізілуі мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, саясат құралдарының үйлесімі желілік бейтараптық пікірталасының негізгі саяси және экономикалық мақсаттарына қол жеткізуге көмектеседі. Бұл, қоғамдық пікірмен қатар, кейбір үкіметтерді кеңжолақты интернет қызметтерін электрмен, газбен және сумен жабдықтау тәрізді реттеуге, сондай-ақ провайдерлерді шектеуге және олар ұсына алатын мүмкіндіктерді реттеуге алып келді. Желілік бейтараптықты қолдайтындар – компьютерлік ғылым мамандары, тұтынушылардың құқықтарын қорғаушылар, адам құқықтары ұйымдары және интернет-контент провайдерлері – желілік бейтараптықтың ақпарат алмасу еркіндігін қамтамасыз етуге, интернет қызметтерінде бәсекелестікті және инновацияларды ынталандыруға, сондай-ақ оның дамуы үшін маңызды болған интернет деректерін беру стандартындауға көмектесетінін айтады. Желілік бейтараптыққа қарсыластар – интернет-провайдерлер, компьютерлік жабдық өндірушілер, экономистер, технологтар және телекоммуникациялық жабдық өндірушілер – желілік бейтараптық талаптары олардың интернетті дамытуға деген ынтасын төмендетіп, нарықтағы бәсекелестікті азайтатынын, сондай-ақ олардың операциялық шығындарын арттыратынын, оларды өз клиенттеріне аударуға тура келетінін мәлімдейді.

Интернет бейтараптығы

Желілік бейтараптық – барлық интернет-трафикті тең қарау қағидасы. Интернет-трафикке электрондық пошта, цифрлық аудио файлдар, цифрлық бейне файлдар және торренттер сияқты интернет арқылы жіберілетін барлық түрлі хабарламалар, файлдар мен деректер кіреді. Колумбия құқық мектебінің профессоры Тим Вудың айтуынша, ашық ақпарат желісі барлық мазмұн, веб-сайттар және платформаларға (мысалы, ұялы құрылғылар, бейне ойын консольдары және т.б.) тең қарағанда ең пайдалы болады, бұл – желілік бейтараптық қағидасы. Желілік бейтараптық – интернет-провайдердің барлық сайттарға, мазмұнға және қосымшаларға бірдей жылдамдықпен, бірдей шарттарда қол жеткізуді қамтамасыз етуі керек, ешқандай мазмұнды бұғаттамай немесе оған басымдық бермейтін қағида. Желілік бейтараптық болғанда, пайдаланушы Netflix, Internet Archive немесе блогқа қосылса да, оның интернет-провайдері олардың барлығына бірдей қарауы тиіс. Желілік бейтараптық болмаса, интернет-провайдер пайдаланушылардың қандай ақпаратты көретінін шеше алады және мазмұн берушілерден олардың мазмұнын тарату үшін ақы талап ете алады.

Ашық Интернет

Ашық Интернет жүйесінде Интернеттің толық ресурстары мен оны пайдалану құралдары барлық жеке тұлғаларға, компанияларға және ұйымдарға оңай қолжетімді болуы керек. Қолданылатын түсініктерге мыналар жатады: желілік бейтараптық, ашық стандарттар, ашықтық, Интернет цензурасының болмауы және кіруге кедергілердің аздығы. Ашық Интернет тұжырымы кейде технологиялық биліктің орталықтандырылмаған болуы деген үміт ретінде білдіріледі және кейбір сарапшылар оны ашық бастапқы кодты бағдарламамен тығыз байланысты деп санайды, яғни бағдарлама жасаушысы пайдаланушыларға бағдарламаны іске қосатын кодқа қол жеткізуге мүмкіндік береді, осы арқылы пайдаланушылар бағдарламаны жақсарта немесе қателерді түзетуге болады. Желілік бейтараптықты қолдаушылар оны ашық Интернеттің маңызды бөлігі деп есептейді, онда деректерді тең қарау және ашық веб-стандарттар сияқты саясаттар Интернетті пайдаланушыларға үшінші тараптың араласуынсыз оңай байланысуға, бизнес жүргізуге және қызмет атқаруға мүмкіндік береді. Керісінше, жабық Интернет – бұл кері жағдай, онда белгілі бір пайдалануларға басымдық беріледі, қажетті веб-стандарттарға қол жеткізу шектеледі, кейбір қызметтердің жұмысы жасанды түрде нашарлатылады немесе мазмұн тікелей сүзіліп тасталады. Таиланд сияқты кейбір елдер белгілі бір веб-сайттарды немесе сайттар түрлерін бұғаттап, Интернет полициясының (арнайы құқық қорғау органы) немесе құпия полицияның көмегімен Интернет пайдалануды бақылайды және/немесе цензуралайды. Ресей, Қытай және Солтүстік Корея сияқты елдер де өз елдерінің интернет кеңістігінің әртүрлілігін бақылау үшін Таиландқа ұқсас тактика қолданады. Мысалы, АҚШ пен Канадамен салыстырғанда, бұл елдерде интернет-провайдерлердің талаптары әлдеқайда қатаң. Бұл тәсіл жабық платформа жүйесін еске салады, себебі екі идея да өте ұқсас. Бұл жүйелердің барлығы интернет-қызметтерге кең қол жеткізуді қиындатады, бұл ашық Интернет жүйесі тұжырымына қарама-қарсы келеді.

Ақымақ түтік

"Дүм труба" термині 1990 жылдардың басында пайда болды және қалалық сумен жабдықтау жүйесінде қолданылатын су құбырларын білдіреді. Теория бойынша, бұл құбырлар әрбір үйге тұрақты және сенімді су көзін кемсіз ұсынады. Яғни, ол пайдаланушыны интеллектуалды мүмкіндіктері мен жоғалтулары жоқ көзбен байланыстырады. Сол сияқты, "ақылсыз" желі – пайдалану үлгілерін бақылау немесе басқару мүмкіндігі шектеулі немесе жоқ желі. Жоғары технология саласының мамандары көбінесе "дүм труба" тұжырымдамасын "ақылды" желілермен (сонымен қатар "нақты құбырлар" деп те аталады) салыстырып, олардың қайсысының белгілі бір Интернет саясаты бөлігіне жақсырақ қолданылатыны туралы пікірталас жүргізеді. Бұл әңгімелерде осы екі ұғым ашық және жабық Интернет ұғымдарымен салыстырылады. Осыған байланысты, Интернеттің төрт қабатын түсіндіруге бағытталған бірнеше модельдер жасалды:
Мазмұн қабаты: Коммуникация, ойын-сауық видеолары мен музыка сияқты қызметтерді қамтиды.
Қолданбалар қабаты: Электрондық пошта және веб-браузерлер сияқты қызметтерді қамтиды.
Логикалық қабат (Кодтық қабат деп те аталады): TCP/IP және HTTP сияқты әртүрлі Интернет протоколдарынан тұрады.
Физикалық қабат: Кабельдік немесе сымсыз қосылымдар сияқты барлық басқа қызметтерді қамтамасыз ететін қызметтерден тұрады.

Жол қозғалысын қалыптастыру

Трафикті қалыптастыру – компьютерлік желі трафигін басқару арқылы өнімділікті оңтайландыру немесе кепілдік беру, жауап уақытын жақсарту (яғни, интернетке жауап беру уақытын қысқарту) және/немесе белгілі бір шарттарға сәйкес келетін пакеттерді кешіктіру арқылы қолданылатын жолақтықты арттыру. Көбінесе, трафикті қалыптастыру белгілі бір дерек түрлерін, мысалы, бейне ағынын немесе P2P файл алмасуды шектеу арқылы іске асырылады. Нақтырақ айтқанда, трафикті қалыптастыру – пакеттер жиынтығына (әдетте ағын немесе поток деп аталады) қолданылатын, оларға қосымша кешігу тудыратын және осы пакеттерді алдын ала белгіленген шектеулерге (келісімшарт немесе трафик профилі) сәйкес келтіретін кез келген әрекет. Трафикті қалыптастыру белгілі бір кезеңде желіге жіберілетін трафиктің көлемін басқаруға (жолақтықты шектеу), трафикті жіберудің максималды жылдамдығын (жылдамдық шектеу) немесе жалпы жасушалық жылдамдық алгоритмі сияқты күрделі шарттарды басқаруға мүмкіндік береді.

Артық провизиялау

Егер желінің өзегі жиектерге рұқсат етілгеннен артық өткізу қабілетіне ие болса, онда полициялау немесе шектеулерсіз жақсы қызмет көрсету сапасына (QoS) қол жеткізуге болады. Мысалы, телефон желілері сұралған қосылым үшін тізбек құрудан бас тарту арқылы желі өзегіндегі пайдаланушы сұранысын шектеу үшін кіруді бақылауды пайдаланады. Мысалы, табиғи апат болған кезде, телефон компаниясы шұғыл қоңырауларға басымдық беретіндіктен, көптеген пайдаланушылар қоңырау шалуға тырысса, телефон желісі бос емес екенін көрсетеді. Артық қамтамасыз ету – бұл статистикалық мультиплекстің бір түрі, ол ең жоғары пайдаланушы сұранысын кеңінен бағалауға мүмкіндік береді. Артық қамтамасыз ету WebEx және Internet 2 Abilene Network сияқты жеке желілерде қолданылады. Дэвид Айзенбергтің пікірінше, үнемі артық қамтамасыз ету QoS және терең пакеттік инспекциялау технологияларына қарағанда арзанға көбірек қуаттылықты қамтамасыз етеді.

Құрылғының бейтараптығы

Құрылғы бейтараптығы – желіге қосылған құрылғыларды пайдаланушылардың таңдау және байланыс еркіндігін қамтамасыз ету үшін желі операторларының олардың таңдаулары мен іс-әрекеттеріне араласпауы ғана жеткіліксіз деген қағида; пайдаланушылар өздері қалаған қосымшаларды пайдалануға және қаламағандарын жоюға еркін болуы керек. Бейтараптық принциптері алдын ала заңмен бекітіліп, сот арқылы қорғалады. Құрылғы өндірушілер қосымшаларды басқару бойынша саясат белгілей алады, бірақ олар да бейтарап түрде қолданылуы тиіс. 2015 жылы Италияда желі және құрылғы бейтараптығын қамтамасыз ету үшін сәтсіз заң жобасы ұсынылды, оны құрметті Стефано Квинтарелли енгізді. Бұл заңға Еуропалық Комиссияда BEUC – Еуропалық тұтынушылар ұйымы, Electronic Frontier Foundation – Электрондық шекаралар қоры және Hermes Center for Transparency and digital human rights – «Гермес» ашықтық және цифрлық адам құқықтары орталығы қолдау көрсетті. Оңтүстік Кореяда осыған ұқсас заң қабылданды. Қытайда да осы сияқты принциптер ұсынылды. Француз телекоммуникациялық реттеуші ARCEP Еуропада құрылғы бейтараптығын енгізуге шақырды. Бұл принцип Еуроодақтың «Цифрлық нарықтар туралы» заңына (6.3 және 6.4 баптар) енгізілген.

Есеп-фактуралар мен тарифтер

Интернет-провайдерлер базалық абоненттік тариф (айлық пакет) пен пайдаланылған деректерге қарай төлем жасау (MB есебімен төлем) арасындағы қатынасты таңдау мүмкіндігіне ие. Интернет-провайдер клиенттер арасында тең үлесті қамтамасыз ету және әділ пайдалану кепілдігін беру үшін деректерді пайдалану бойынша айлық жоғарғы шекті белгілейді. Бұл әдетте бұзушылық деп есептелмейді, керісінше, интернет-провайдерлер арасындағы коммерциялық бәсекелестік позициясын анықтауға мүмкіндік береді.

Баламалы желілер

Кейбір желілер, мысалы, қоғамдық Wi-Fi, трафикті дәстүрлі сымды немесе ұялы байланыс операторларынан алып қоюы мүмкін. Бұл бастапқыдан соңғыға дейінгі қарым-қатынасты (өнімділік, тарифтер) айтарлықтай өзгертуі мүмкін.

Хаттама бойынша кемсітушілік

Протокол бойынша кемсіту – компьютерлердің байланыс үшін қолданатын байланыс протоколының ерекшеліктеріне негізделген ақпаратты басым қою немесе тоқтату. АҚШ-та кабельдік провайдер Comcast компаниясына қарсы шағым түсіріліп, оның жоғары жылдамдықты интернет-қызметін пайдаланушыларын танымал BitTorrent файл алмасу бағдарламасын пайдаланудан заңсыз түрде шектегені айтылды. Comcast 2009 жылғы желтоқсанда акцияға 16 долларға дейін төлеуге келісім білдірді. Бірақ, АҚШ апелляциялық соты 2010 жылғы сәуірде FCC-нің 2008 жылы Comcast-ті кейбір абоненттердің үлкен файлдарды жүктеу үшін өзара файл алмасу қызметтерін пайдалануына қасақана кедергі келтіргені үшін жазалаудағы өкілеттігін асырып кеткенін анықтады. Алайда, FCC өкілі Джен Ховард: "Сот еркін және ашық интернетті сақтаудың маңыздылығына ешқандай қарсылық білдірмеді, сондай-ақ осы маңызды мақсатқа жетудің басқа жолдарына мүмкіндік берді" деді. Comcast пайдасына шешім қабылданғанына қарамастан, 2011 жылғы қазан айында Measurement Lab жүргізген зерттеу Comcast-тің BitTorrent трафигін шектеу амалдарын тоқтатқанын көрсетті.

Интернет-протоколы (IP) мекенжайы бойынша кемсітушілік

1990 жылдары бейтарап емес Интернет құру техникалық тұрғыдан мүмкін емес еді. Бастапқыда зиянды бағдарламаларды сүзгілеу үшін әзірленген NetScreen Technologies интернет-қауіпсіздік компаниясы 2003 жылы желілік қабырғаларды терең пакеттік тексеру мүмкіндіктерімен шығарды. Терең пакеттік тексеру әртүрлі деректер арасындағы нақты уақыт айырмасын ажыратуға көмектесті және көбінесе Интернет-цензура үшін қолданылады. "Нөлдік тарифтеу" деп аталатын тәжірибеде компаниялар белгілі бір IP-адрестерге байланысты деректерді пайдалану үшін төлем қабылдамайды, бұл осы қызметтерді пайдалануға басымдық береді. Мысалдарға Facebook Zero, Wikipedia Zero және Google Free Zone кіреді. Мұндай нөлдік тарифтеу әсіресе дамып келе жатқан елдерде кең таралған. Кейде Интернет-провайдерлер (ISP) кейбір компаниялардан, бірақ басқалардан емес, ISP желісінде туындаған трафик үшін ақы алады. Француз телекоммуникациялық операторы Orange, YouTube және басқа Google сайттарынан келетін трафик Orange желісінің жалпы трафигінің шамамен 50% құрайтынын айтып, Google-мен келісім жасады, онда олар Orange желісіндегі трафик үшін Google-ға ақы төлейді. Кейбіреулер Orange-тің бәсекелесі Free YouTube трафигін шектеді деп ойлады. Алайда, француз телекоммуникациялық реттеуші орган жүргізген тергеу желінің ең көп жүктеліп жұмыс істейтін уақытта ғана толығанын көрсетті. Нөлдік тарифтеу әдісінен басқа, ISP-лер баға жоспарларының құнын төмендету үшін демеушілік деректерді пайдалану сияқты стратегияларды да қолданады. Демеушілік деректер жоспары қолданылған жағдайда, үшінші тарап кіріп, өзі (немесе оператор немесе тұтынушы) қаламайтын барлық контент үшін төлейді. Бұл ISP-лер үшін абоненттерден қалтадан шығын шығаруды азайтудың бір жолы болып табылады. Дискриминацияға қатысты сынның бірі – ISP-лер осы мақсатта құрған жүйе дискриминация жасау ғана емес, сонымен қатар коммуникациялардың толық пакеттік мазмұнын тексеруге қабілетті. Мысалы, терең пакеттік тексеру технологиясы пакеттердің көзін, түрін және бағытын анықтау және анықтау үшін жұмыстың төменгі деңгейлерінде интеллект орнатып, физикалық инфрақұрылымда жүретін пакеттер туралы ақпаратты ашады, осылайша олардың сапасын анықтай алады. Бұл бақылау архитектурасы ретінде қарастырылады, ол барлау агенттіктерімен, авторлық құқық иелерімен және азаматтық соттармен бөліседі, нәтижесінде пайдаланушылардың құпиялары ашыққа шығады.

Жеке желілерді қолдау

Желілік бейтараптықты қолдаушылар жаңа ережелер болмаса, интернет-провайдерлер өздерінің жеке протоколдарын пайдаланып, басқаларына қарағанда өзіне артықшылық бере алады деп санайды. Желілік бейтараптық тұжырымы бойынша, интернет-провайдерлер кімге кеңірдек жолақты ұсынатынын өзі шеше алады. Егер бір веб-сайт немесе компания көп төлей алса, олар соларға басымдық береді. Бұл жаңадан бастаған жеке кәсіпкерлерге кедерес келтіреді. Интернет-провайдерлер жеке желілерді пайдаланып, деректердің қайсысы жолақтың шегіне есептелетінін анықтау арқылы белгілі бір қызметтерді пайдалануға ынталандыра алады. Мысалы, Comcast компаниясы Microsoft компаниясымен келісім жасап, пайдаланушыларға Xbox 360 арқылы Xfinity қосымшасымен теледидар көруге мүмкіндік берді, бұл олардың жолақтың шегіне әсер етпеді. Дегенмен, Netflix, HBO Go және Hulu сияқты басқа теледидар ағынды қызметтерін пайдалану жолақтың шегіне есептелді. Comcast бұл "Xfinity for Xbox қызметін өзінің жеке интернет-протоколы желісінде іске қосқандықтан" желілік бейтараптық принциптерін бұзбағанын мәлімдеді. 2009 жылы AT&T iPhone 3G құрылғысын 3G желілік қызметімен біріктіргенде, компания iPhone қолданбаларының желіде жұмыс істеуіне шектеулер қойды. Желілік бейтараптықты қолдаушылардың пікірінше, интернет-провайдерлердің контент өндірушілерге басымдық беруі фрагментацияға алып келеді, яғни кейбір интернет-провайдерлерде басқаларында жоқ контент болады. Желілік бейтараптықты қолдаушылар фрагментацияның қаупін бірнеше интернеттердің пайда болуы мүмкін деген тұрғысынан қарастырады, онда кейбір интернет-провайдерлер эксклюзивті интернет-қолданбалар немесе қызметтер ұсынады немесе басқа интернет-провайдерлер арқылы оңай көрінетін контентке қол жеткізуді қиындатады. Фрагменттелген қызметтің мысалы – теледидар, онда кейбір кабельдік провайдерлер белгілі бір контент провайдерлерінен эксклюзивті медиа ұсынады. Алайда, теориялық тұрғыда, интернет-провайдерлерге белгілі бір контентке және жеке желілерге басымдық беруге рұқсат ету жалпы интернет-қызметтерін жақсартады, өйткені олар уақытқа сезімтал ақпарат пакеттерін анықтап, оларды кідіріске сезімтал емес пакеттерге қарағанда басымдыққа қоя алады. Робин С. Ли және Тим Ву түсіндіргендей, мәселе әлемдегі интернет-провайдерлер мен контент провайдерлердің көптігінде, олардың басымдық беруді стандарттау туралы келісімге келуі қиын. Ұсынылған шешім – барлық онлайн контентке еркін қол жеткізуге және оны еркін таратуға мүмкіндік беру, сонымен бірге контент провайдерлеріне кемсітпейтін жылдам жолақ ұсыну. 2014 жылдың бірінші тоқсанында Netflix стриминг веб-сайты Comcast интернет-провайдерімен Netflix клиенттеріне қызмет көрсету сапасын жақсарту үшін келісімге келді. Бұл келісім 2013 жылы Comcast арқылы қосылым жылдамдықтарының төмендеуіне жауап ретінде жасалды, орташа жылдамдықтар бір жыл бұрынғы көрсеткіштерден 25%-дан астам төмендеп, ең төменгі деңгейге жетті. 2014 жылдың қаңтар айында келісімге қол жеткеннен кейін Netflix жылдамдық индексі қосылымның 66%-ға өскенін тіркеді. Netflix 2014 жылы Verizon DSL клиенттерінің қосылым жылдамдығы 1 Мбит/с-тан төмен болғаннан кейін Verizon компаниясымен де ұқсас келісімге келді. Netflix бұл келісімге қарсы шығып, Netflix клиенті арқылы төмен қосылым жылдамдықтарын сезінген барлық Verizon клиенттеріне жолданған даулы мәлімдеме жасады. Бұл екі компания арасындағы пікірталасқа себеп болды, нәтижесінде Verizon 2014 жылдың 5 маусымында Netflix-ті бұл хабарламаны көрсетуден тоқтатуға мәжбүрледі.

Жедел жүктелетін веб-сайттарды артық көру

Желілік бейтараптықты қолдаушылардың аргументтерінде контент берушілердің контентті баяу жүктеуге төзімділігінің төмен екенін көрсететін зерттеулер нәтижесінде реттеудің қажеттігі де атап көрсетілді. 2009 жылы Forrester Research жүргізген зерттеуде онлайн саудагерлер кірген веб-беттердің контентін дереу жүктеуді күтті. Егер бет күтілген жылдамдықпен жүктелмесе, олардың көпшілігі жай ғана беттен шығып кетеді. Бір зерттеуге сәйкес, тіпті бір секундтық кешігу "бет қаралымдарының 11%-ға азаюына, клиенттердің қанағаттану деңгейінің 16%-ға төмендеуіне және 7%-дық конверсия жоғалтуына" әкелуі мүмкін. Бұл кешігу жаңа технология жасаған шағын инноваторлар үшін ауыр проблема тудыруы мүмкін. Егер веб-сайт әдепкі бойынша баяу болса, көпшілік қызығуын жоғалтып, жылдам жұмыс істейтін веб-сайтқа көшпек. Бұл ірі корпорациялардың өкіметін сақтауына көмектеседі, себебі олардың интернет жылдамдығын арттыруға қаржылық мүмкіндіктері бар. Ал кішірек бәсекелестердің қаржылық мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, онлайн әлемде табысқа жетулері қиын.

Құқықтық аспектілер

Интернет бейтараптығы принциптерін заңмен қамтамасыз етудің түрлері әртүрлі: бәсекелестікке қарсы келетін интернет-қызметтерді тоқтату мен жылдамдығын шектеуге тыйым салатын ережелерден бастап, компаниялардың белгілі бір сайттарда интернет қолдануға субсидия беруіне заңмен кедергі келтіруге дейін. Көпке тараған сөздерге және ағымдағы академиялық пікірталасқа қатысушы түрлі тұлғалардың мәлімдемелеріне қарамастан, зерттеулер бір ғана саяси шара (мысалы, тоқтатуға қарсы саясат немесе қызмет көрсету сапасын деңгейлеу саясаты) пікірталастың басты саяси және экономикалық мақсаттарының толыққанды көлемін қамтамасыз ете алмайтынын көрсетеді.

Ел бойынша

Желілік бейтараптық ұлттық немесе аймақтық деңгейде іске асырылады, бірақ әлемнің көп бөлігі АҚШ-тағы желілік бейтараптыққа байланысты дау-жанжалға басымдық берді. АҚШ-та желілік бейтараптық 1990 жылдардың басынан бері талқыланып келеді, себебі олар онлайн қызметтерді ұсынуда әлемдік лидерлердің бірі болды. Дегенмен, олар да әлемдегідей мәселелерге тап болуда. 2019 жылы «жоғары жылдамдықты интернет пайдаланушыларына онлайн контентке тең қолжетімділікті кепілдендіру» мақсатындағы Save the Internet Act заңы АҚШ Өкілдер палатасынан өтті, бірақ АҚШ Сенатында қабылданбады. Интернет-провайдерлер үшін қосымша ережелер жасау арқылы тиісті шешім табу – үздіксіз жүріп жатқан жұмыс. АҚШ-та 2017 жылы Трамп әкімшілігі кезінде желілік бейтараптық ережелері күштен шығарылды, содан кейінгі шағымдар бұл шешімді қолдады, ал 2024 жылы FCC оларды қайта жаңартуға дауыс берді. Желілік бейтараптық туралы пікір білдірген елдердің үкіметтері көбінесе осы ұғымды қолдайды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы желілік бейтараптық 1990 жылдардан бері желі пайдаланушылары мен қызмет провайдерлері арасындағы даудың тақырыбы болып келді. Желілік бейтараптыққа қатысты көптеген келіспеушіліктер Федералдық байланыс комиссиясының (FCC) 1934 жылғы Байланыс туралы заңға сәйкес интернет-қызметтерді қалай жіктеуіне байланысты туындайды. Егер интернет-қызметтері ІІ тараудың «жалпы тасымалдаушы қызметі» ретінде қарастырылса, FCC интернет-провайдерлерін реттеуге елеулі мүмкіндік алады, ал интернет-қызметтері І тараудың «ақпараттық қызметтері» санатына кірсе, FCC-нің интернет-провайдерлеріне қатысты шектеулері азаяды. 2009 жылы АҚШ Конгресі Американың кейбір аймақтарында кеңжолақты интернет-қызметін кеңейтуге 2,88 миллиард доллар көмектесу қаражатын бөлген 2009 жылғы Американы жаңғырту және инвестициялау туралы заңды қабылдады. Бұл бастама нашар қамтылған аймақтарда интернетке қолжетімділікті арттыруға бағытталған, сондай-ақ грантқа желілік бейтараптық және ашық қолжетімділік принциптері енгізілді. Дегенмен, бұл заң желілік бейтараптыққа қатысты маңызды үрдіс белгілемеді немесе болашақ заңнамаға әсер етпеді. 2017 жылға дейін FCC көбінесе желілік бейтараптыққа жағымды көзқарас танытып, интернет-провайдерлерін ІІ тараудың «жалпы тасымалдаушысы» ретінде қарастырды. 2017 жылы Дональд Трамптың президенттік лауазымға тағайындалуы және желілік бейтараптыққа қарсы болған Ажит Пайдың FCC төрағасы болып тағайындалуы FCC-нің бұрынғы желілік бейтараптық шешімдерін кері қайтаруына және интернет-қызметтерін І тараудың «ақпараттық қызметтері» ретінде қайта жіктеуіне әкелді. FCC-нің бұл шешімдері желілік бейтараптықты қолдайтын штаттар мен оған қарсы шығатын интернет-провайдерлері тарапынан бірнеше заңдық шағымдарға себеп болды. АҚШ Конгресі желілік бейтараптықты қолдау мақсатында заң қабылдауға тырысты, бірақ жеткілікті қолдау таба алмады. 2018 жылы АҚШ Сенаты заң жобасын мақұлдады, онда республикашылдар Лиза Мурковски, Джон Кеннеди және Сьюзан Коллинз барлық 49 демократқа қосылды, бірақ Палатаның көпшілігі заң жобасын қараудан бас тартты. Жеке штаттар FCC шешімін жоққа шығарып, өз штаттарында желілік бейтараптықты міндетті ету үшін заң қабылдауға тырысып жатыр. Калифорния желілік бейтараптық туралы өзінің заңын сәтті қабылдады, бірақ АҚШ Әділет министрлігі оған заңдық негізде қарсы шықты. 2021 жылдың 8 ақпанында АҚШ Әділет министрлігі Калифорнияның деректерді қорғау заңына қатысты шағымын кері алды. Федералдық байланыс комиссиясының міндетін атқарушы төрағасы Джессика Розенворсел ашық интернетті қолдап, желілік бейтараптықты қалпына келтіруге ниетті екенін мәлімдеді. 2023 жылдың 19 қазанында FCC интернет-қызмет провайдерлерін реттеу және желілік бейтараптық ережелерін қалпына келтіру жоспары бойынша пікірлер жинау мақсатындағы ұсынылатын ережелерді әзірлеу туралы хабарламаны (NPRM) 3:2 дауыспен мақұлдады. 2024 жылдың 25 сәуірінде FCC АҚШ-та желілік бейтараптықты қайта қалпына келтіру үшін интернетті ІІ тарау бойынша қайта жіктеуге 3:2 дауыспен келісті.

Канада

Канададағы желілік бейтараптық – бұл елде талқыланатын мәселе, бірақ АҚШ сияқты басқа елдердегідей партиялық тартыс деңгейіне жете қоймайды, себебі оның федералды реттеу жүйесі және осы талқылаулар басталар алдында ондаған жылдар бұрын қабылданған қолдаушы заңдары бар. Канадада интернет-сервис провайдерлері (ISP) әдетте интернет-қызметін бейтарап түрде ұсынады. Дегенмен, көзге түскен жағдайлардың арасында Bell Canada компаниясының белгілі бір протоколдарды шектеуі және Telus компаниясының ереуілдегі кәсіби одақ мүшелерін қолдаған веб-сайтты цензуралауы бар. Bell Canada жағдайында желілік бейтараптық талқылауы, олардың Канаданың келесі премьер-министрін көруге адамдардың мүмкіндігін шектеп, трафикті шектегендері белгілі болғанда, кеңінен таралды. Бұл, әрі қарай, Канадалық интернет-провайдерлер қауымдастығының (CAIP) Канадалық радио, теледидар және телекоммуникация комиссиясынан (CRTC) үшінші тарап трафигін шектеуге қарсы шаралар қабылдауды талап етуіне әкелді. 2009 жылдың 22 қазанында CRTC интернет-трафикті басқару туралы шешім шығарды, ол OpenMedia және Ашық интернет коалициясы сияқты мүдделі топтар ұсынған нұсқауларды қабылдауды қолдады. Алайда, қабылданған нұсқаулар бойынша азаматтар өздерінің интернет-трафигі шектеліп отырғанын ресми түрде дәлелдеп шағымдануы керек, нәтижесінде кейбір интернет-провайдерлер өз пайдаланушыларының интернет-трафигін шектеуді жалғастыруда. Бұл стартаптар мен инновациялар мәдениетін дамытуға көмектеседі деп күтілуде. Ережеден автономды жүргізу және телемедицина сияқты жаңа және дамып келе жатқан қызметтер ғана ерекшеленеді, оларға артық интернет-жолақтары мен қалыпты жылдамдықтан жоғары жылдамдықтар қажет болуы мүмкін.

Қытай

Қытайда желілік бейтараптық қолданылмайды, ал Қытайдың интернет-провайдерлері ел ішінде қолжетімді интернет контентін реттеуде маңызды рөл атқарады. Бірнеше интернет-провайдер ұлттық деңгейде контентті сүзіп, бұғаттап, отандық интернет пайдаланушыларының белгілі бір сайттарға немесе қызметтерге, ал шетелдік интернет пайдаланушыларының отандық веб-контентке қол жеткізуіне кедергі келтіреді. Бұл сүзу технологиясы «Ұлы өрт қабырғасы» немесе GFW деп аталады. Кембридж университетінің баспасынан шыққан мақалада Қытайдағы желілік бейтараптық пен саяси ахуал зерттелді. Қытайдың интернет-провайдерлері интернетті пайдаланушыларға бейтарап контент ұсынудың орнына, ел үшін ақпаратты бақылау және шектеу құралына айналды.

Филиппин

Телекоммуникация провайдерлері Филиппинде желілік бейтараптықты сақтамайды, себебі Филиппин халқы күніне ең көп уақытын интернет пен әлеуметтік желілерге жұмсайды. Телком компаниялары дерек пакеттерін ұсынады, бұл Филиппиннің бөлшектенген коммерциялық интернетке айналуына себеп болды. Олар әлеуметтік желілер (Facebook, Instagram, Twitter, TikTok), бейнехостинг (YouTube, Netflix, HBO Go), ойындар (Mobile Legends, Clash of Clans, PUBG, Call of Duty), сауда (Lazada, Zalora, Shopee) және байланыс (Zoom, Viber, WhatsApp) сияқты корпоративтік платформалардың деректерін тегін, трафик есебінен ұсынады, осы арқылы абоненттерді телком компанияларының басым серіктес қызметтерін пайдалануға итермелейді. 2010 жылдардың ортасында филиппиндық телком компаниялары Әділет министрлігінің сынына ілікті, себебі олар "шектеусіз" тарифтік жоспарларындағы абоненттердің деректерді пайдалану шегінен асып кеткен жағдайда, жылдамдығын төмендетіп, "әділетті пайдалану саясаты" деген желеумен абоненттердің трафигін шектеді. Сонымен қатар, Pornhub, Redtube және XTube сияқты ересектерге арналған сайттар Филиппин Ұлттық полициясының ұсынысы бойынша, Филиппиннің Жоғарғы Соты талап ететін сот шешімі болмаса да, кейбір филиппиндық интернет-провайдерлермен бұғатталды.

Қолдау

Желілік бейтараптық регламенттерін жақтаушылар тұтынушылардың қорғаушылары, Article 19 сияқты адам құқықтары ұйымдары, онлайн компаниялар және кейбір технологиялық компаниялар. Желілік бейтараптық көбінесе саяси солшылдар тарапынан қолдалады, ал саяси оңшылдар қарсы шығады. eBay, Netflix, Twitter, Etsy, IAC Inc. және Cogent Communications сияқты көптеген ірі интернет-қосымша компаниялары бейтараптықты жақтаушылар. 2014 жылдың қыркүйегінде Netflix және Reddit сияқты көрнекті қатысушылары бар интернет трафигіне тең қарау мақсатындағы «Интернет баяулау күні» онлайн наразылығы өтті. Consumer Reports, Open Society Foundations, сондай-ақ ACLU, Electronic Frontier Foundation, Free Press, SaveTheInternet және Fight for the Future сияқты бірнеше азаматтық құқықтар тобы желілік бейтараптықты қолдайды. Винтон Серф, Лоуренс Лессиг, Стив Возняк, Сьюзан П. Кроуфорд, Марвин Аммори, Бен Скотт, Дэвид Рид және АҚШ-тың бұрынғы президенті Барак Обама. 2014 жылдың 10 қарашасында Обама FCC-ге желілік бейтараптықты сақтау үшін кеңжолақты интернет қызметін телекоммуникациялық қызмет ретінде қайта жіктеуді ұсынды. 2015 жылдың 31 қаңтарында AP News хабарлағандай, FCC 1934 жылғы Байланыс туралы заңтың II тарауын (жалпы тасымалдаушы) және 1996 жылғы Телекоммуникациялар туралы заңның 706-бабын Интернетке қолдану туралы ұсынысты («кейбір ескертулермен») 2015 жылдың 26 ақпанында өтетін дауыс беру кезінде ұсынады.

Деректерді бақылау

АҚШ-тағы желілік бейтараптықты қолдаушылар кабельдік компанияларды жалпы тасымалдаушылар ретінде тануды қалайды, бұл оларды интернет-провайдерлерге (ISP) кабельдік желілерге еркін қол жеткізуге міндеттейді, бұл діңге қосылу интернеті үшін қолданылған модель. Олар кабельдік компаниялар сот шешімісіз интернет мазмұнын тексеруге, үзіліске немесе сүзуге мүмкіндік алмайтынына көз жеткізуді қалайды. Жалпы тасымалдаушы мәртебесі FCC-ге желілік бейтараптық ережелерін күшімен жүзеге асыру құқығын береді. SaveTheInternet.com кабельдік және телекоммуникациялық компанияларды қақпашы рөліне талпынуда, олардың қай веб-сайттардың жылдам, баяу жүктелетінін немесе мүлдем жүктелмейтінін анықтауға мүмкіндік береді деп айыптайды. SaveTheInternet.com мәліметінше, бұл компаниялар өздерінің іздеу жүйелері, интернет-телефония қызметтері және ағынды бейне қызметтеріне артықшылық беру үшін кепілдік берілген жылдам деректерді жеткізуді қажет ететін контент-провайдерлерден ақы алуды қалайды, сондай-ақ бәсекелестеріне қол жеткізуді шектеу немесе тоқтатуды қалайды. Интернет протоколының негізін қалаушы және Google компаниясының қазіргі вице-президенті Винтон Серф интернеттің жаңа мазмұн мен жаңа қызметтерге қол жеткізуді бақылайтын ешқандай биліксіз жасалғанын айтады. Ол интернеттің осындай сәттілікке жетуіне жауапты принциптер, егер кеңжолақты тасымалдаушыларға адамдардың онлайн көретін және істейтін нәрселеріне әсер ету мүмкіндігі берілсе, түбегейлі бұзылатынын мәлімдейді. Ол желілік бейтараптыққа қатысты инфрақұрылымдық жағдайларда туындауы мүмкін қиындықтарды көрсетеді, мысалы, егер интернет-провайдерлер ірі ғимараттардың иелерімен эксклюзивті келісімдер жасаса, тұрғындар кеңжолақты провайдерді таңдау мүмкіндігінен айырылады.

Цифрлық құқықтар мен бостандықтар

Желі бейтараптығын қолдаушылар бейтарап желінің сөз бостандығын дамытып, интернетте демократиялық қатысуды арттыратынын айтады. Миннесота штатының бұрынғы сенаторы Аль Франкен жаңа ережелер қабылдалмаса, ірі интернет-провайдерлер өздерінің үстемдігін пайдаланып, адамдардың құқықтарын шектеуі мүмкін деп қорқады. Ол желілік бейтараптықты "біздің заманымыздың Бірінші түзету мәселесі" деп атайды. Соңғы екі онжылдық бойы барлық адамдар мен веб-сайттардың төлем қабілетіне қарамастан, тең және шексіз қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін күрес жүріп келеді. Желілік бейтараптықты қолдаушылар сөз үшін ақы төлеу қажеттілігін және бұқаралық ақпарат құралдары билігінің одан әрі орталықтанғанын болдырмауға тырысады. Лоуренс Лессиг пен Роберт В. Макхесни желілік бейтараптық интернеттің ашық және еркін технология ретінде сақталуын қамтамасыз етеді, бұл демократиялық байланысты ынталандырады деп мәлімдейді. Лессиг пен Макхесни интернеттің монополиялануы тәуелсіз жаңалықтар көздерінің әртүрлілігін және жаңашылдық веб-мазмұнның пайда болуын тежейтінін айтады. Желілік бейтараптықты қолдаушылар адамдардың жақсырақ нәрсеге үйренгеннен кейін нашаррақ нәрсеге қайта оралуға құштар болмайтын адаптация психологиялық процесіне сілтеме жасайды. Интернетке қатысты, қолдаушылар интернеттегі "жоғары жылдамдықты жолға" үйренген пайдаланушы баяу жылдамдыққа шыдамайтынын, бұл жылдамдықтың құнына төлей алмайтын провайдерлерге үлкен қиындықтар тудыратынын айтады. Видео провайдерлері Netflix және Vimeo FCC-ге жолдаған хаттарында желілік бейтараптықты қолдап, ақпарат ағынының жылдамдығы адамдардың шыдамдылығын азайтуы мүмкін деген тұжырымды, зерттеулер мен басқа да сарапшылардың пікірлерін келтірді.

Бәсеке және инновациялар

Желілік бейтараптықты қолдаушылар кабельдік компанияларға сапаны немесе артық жеткізілімді қамтамасыз ету үшін төлем талап ету құқығын беру, интернет-провайдерлердің қақпашы рөліне негізделген қанаушылық бизнес-модельді құрайды деп санайды. Қолдаушылар веб-сайттарға қол жеткізу үшін ақы алу арқылы желі иелерінің бәсекелес веб-сайттар мен қызметтерді тоқтатуға және төлей алмайтындарға қол жеткізуден бас тартуға мүмкіндік алатынын ескертеді. Тим Вудың сөзіне қарағанда, кабельдік компаниялар өздерінің теледидар қызметтері үшін өткізу қабілетін резервте ұстап, басымды қызмет үшін компаниялардан төлем алуды жоспарлап отыр. Желілік бейтараптықты қолдаушылар интернет трафигіне артықшылық беруге немесе деңгейлі қызметтерге рұқсат берудің жаңа онлайн компанияларды кемсітетінін және онлайн қызметтердегі инновацияларды баяулататынын айтады. Интернет-провайдерлер арасындағы бәсекелестіктің болмауы желілік бейтараптықты қолдаудың маңызды себебі ретінде аталады.

Интернет стандарттарын сақтау

Желілік бейтараптықты жақтаушылар Интернеттегі көлік және қолданба қабаттарының аражіктелгендігін күшін жоюға қатысты желі провайдерлеріне рұқсат беру, Интернеттің негізгі стандарттарының және халықаралық келісімнің ыдырауына алып келеді деп санайтын заң жобаларын ұсынды. Бұдан әрі, заң жобасында қолданба деректерін тасымалдау кезіндегі биттік қалыптастыру, көлік қабатының жобаланған икемділігіне зиян келтіреді делінген.

Толық принцип

Кейбір жақтаушылар желілік бейтараптықты аяқтан аяққа принципті сақтау үшін қажет дейді. Лоуренс Лессиг пен Роберт В. Макхеснидің пікірінше, желілік бейтараптық нағыз болуы үшін барлық контент бірдей қарастырылуы керек және бірдей жылдамдықпен таралуы тиіс. Олардың сөзіне қарағанда, осы қарапайым, бірақ гениалды аяқтан аяққа байланысқан қасиеті Интернеттің экономикалық және әлеуметтік жақсартулар үшін қуатты күшке айналуына мүмкіндік берді. Алайда, Солтцер, Рид және Кларктың "Жүйелерді жобалаудағы аяқтан аяққа аргументтер" атты зерттеу жұмысы, желілік интеллект аяқтағы жүйелерді кіріс деректерін қателерге тексеру және жіберушінің жылдамдығын шектеу қажеттілігінен, сондай-ақ желінің негізгі бөлігінен интеллектті толығымен алып тастаудан босатпайды деп мәлімдейді.

Сын

Желілік бейтараптық регламентіне қарсыларға интернет-қызмет провайдерлері (ISP), кеңжолақты және телекоммуникациялық компаниялар, компьютерлік жабдық өндірушілері, экономистер және танымал технологтар жатады. Көптеген ірі жабдық және телекоммуникациялық компаниялар кеңжолақты желілерді II тармақ бойынша жалпы тасымалдаушы ретінде қайта жіктеуге қарсы. Бұл шараның корпоративтік қарсыластарына Comcast, AT&T, Verizon, IBM, Intel, Cisco, Nokia, Qualcomm, Broadcom, Juniper, D Link, Wintel, Alcatel Lucent, Corning, Panasonic, Ericsson, Oracle, Akamai және басқалары кіреді. АҚШ телекоммуникация және кеңжолақты байланыс қауымдастығы, түрлі шағын және ірі кеңжолақты провайдерлерді білдіретін ұйым, сонымен қатар қарсылық білдіреді. 2006 жылы желілік бейтараптыққа қарсы науқанды AT&T қаржыландырды, оның құрамында BellSouth, Alcatel, Cingular және Үкіметтік ысырапқа қарсы азаматтар болды. Нобель сыйлығының лауреаты, экономист Гари Беккердің «Желілік бейтараптық және тұтынушылардың әл-ауқаты» атты мақаласы, «Бәсекелестік құқығы және экономика» журналында жарияланды. Онда желілік бейтараптықты жақтаушылардың талаптары «регламенттеу үшін нақты негіз бермейді», себебі кеңжолақты қол жеткізу провайдерлері арасында «маңызды және артып келе жатқан бәсекелестік» бар екені айтылады. Google төрағасы Эрик Шмидт Google-дың пікірінше, ұқсас дерек түрлерін кемсітуге болмайды, бірақ әртүрлі дерек түрлерін кемсітуге рұқсат етіледі – бұл Google және Verizon екеуі де келісетін ұстаным. Журналдың мәліметінше, 2014 жылдың соңында президент Барак Обама желілік бейтараптық ережелерін күшейтуді жариялағанда, Шмидт Ақ үйдің жоғары лауазымды шенеунігіне президент қателік жасап жатқанын айтты. Google 2010 жылға дейін желілік бейтараптық сияқты ережелерді ынталы түрде қолдады, бірақ содан бері ережелерге қолдауы азайды; алайда компания әлі де желілік бейтараптыққа «берілгендігін» сақтайды. Желілік бейтараптық ережелеріне қарсы шыққандардың қатарында Боб Кан, Марк Андреессен, Скотт Макнили, Питер Тиль және Макс Левчин, Дэвид Фарбер, Дэвид Кларк, Луи Пузин, MIT Media Lab-тің негізін қалаушы Николас Негропонте, Раджив Сури, Джефф Пулвер, Марк Кубан, Роберт Пеппер және бұрынғы FCC төрағасы Ажит Пай бар. Желілік бейтараптық ережелеріне қарсы шыққан Нобель сыйлығының лауреат экономистеріне Принстон экономисі Ангус Дитон, Чикаго экономисі Ричард Талер, MIT экономисі Бенгт Холмстрём және қайтыс болған Чикаго экономисі Гари Беккер кіреді. Басқалардың арасында MIT экономистері Дэвид Аутор, Эми Финкельштейн және Ричард Шмаленси; Стэнфорд экономистері Радж Четти, Даррелл Даффи, Каролина Хоксби және Кеннет Джад; Гарвард экономисі Альберто Алесина; Беркли экономистері Алан Ауербах және Эммануэль Саез; және Йель экономистері Уильям Нордхаус, Джозеф Алтонжи және Пинелопи Голдберг. Бұл мәселеде, нашар қамтылған аймақтардағы инвестицияларды тежеу туралы алаңдаушылық білдірілді. Википедияны басқаратын Wikimedia Foundation 2014 жылы The Washington Post газетіне желілік бейтараптықпен «күрделі қарым-қатынаста» екенін мәлімдеді. Ұйым дамушы елдердегі адамдарға Wikipedia Zero бағдарламасы арқылы ақпаратқа қол жеткізу үшін мобильді деректерді қажет етпей, Wikipedia-ға тегін қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін телекоммуникациялық компаниялармен серіктестік жасады. Бұл концепция «нөлдік тарифтеу» деп аталады. Wikimedia Foundation қызметкері Гейл Карен Янг: «Жақын уақытта телекоммуникациялық компаниялармен серіктестік орнату сол аймақтардағы желілік бейтараптық шегін бұзады. Бірақ бұл біздің жалпы миссиямызды орындайды, ол – тегін білім беру». Фарбер негізгі интернет протоколдары бойынша зерттеулерді және дамуды жалғастыруды ынталандыратын мақалалар жазды және сөз сөйледі. Ол әріптестері Майкл Катц, Кристофер Ю және Джеральд Фолхабермен бірге The Washington Post газетінде желілік бейтараптықты сынап, интернетті қайта құру қажет болғанымен, қазіргі интернеттің ең жақсы бөліктерін қорғауға бағытталған конгресс әрекеті оның жаңаруына кедергі келтіруі мүмкін екенін мәлімдеді.

Инвестициялардың азаюы

FCC комиссарлары мен Конгресс басшыларына жіберілген хатқа сәйкес, 60 ірі ISP технология жеткізушісі, соның ішінде IBM, Intel, Qualcomm және Cisco, Интернетке қатысты II тармақты реттеу «экономиканың басқа салаларын дамытатын миллиардтаған кеңжолақты инвестициялардың орнына, осы шығындарды азайту бүкіл экономиканың өсуін тежейді. Бұл бос болжамдар емес, не қорқыту емес. II тармақ кеңжолақты желілерді дамытуды баяулатуға, тіпті тоқтатуға әкеледі, себебі егер сіз инвестицияңызды қайтарып ала алмайтыныңызды білмесеңіз, сіз оған бармайсыз». Wall Street Journal хабарлағандай, Google компаниясы FCC шенеуніктерімен өткізген лоббилік сессиялардың бірінде агенттікті кеңжолақты Интернет желілеріне инвестицияларды ынталандыратын ережелерді жасауға шақырды – бұл AT&T және Comcast сияқты күшті желілік бейтараптық ережелеріне қарсылардың ұстанымын көрсетеді. Мұндай қызметтерден түскен қосымша табыс кеңжолақты қолжетімділікті көбірек тұтынушыларға ұсынуға жұмсалуы мүмкін. Verizon компаниясының аға вице-президенті және бас кеңесшісінің орынбасары Джон Торн, егер оларға осындай желілердің кеңейтілген мүмкіндіктерін пайдалануды қалаған компаниялардан артықшылықты қолжетімділік ақысын жоғарылата алмаса, кеңжолақты және телекоммуникациялық компанияны дамыту үшін үлкен инвестиция жасауға ынталандырмайды деп мәлімдеді. Торн және басқа да ISP провайдерлері Google және Skype-ты телефон компаниясы миллиардтаған доллар жұмсаған желілер мен кабельдерді пайдалану үшін тегін жүктеумен айыптады. Марк Андреессен «таза желілік бейтараптық көзқарасын ұстану қиын, егер сіз кеңжолақты желілерге инвестицияларды жалғастыруды қаласаңыз. Егер сіз ірі телекоммуникациялық компания болсаңыз, жылына 20 миллиард долларға жуық капиталдық шығындарға жұмсайсыз. Сізге сол инвестициядан қалай пайда табатыныңызды білу керек. Егер сізде таза желілік бейтараптық ережелері болса, сіз Netflix сияқты компаниядан ештеңе талап ете алмайсыз, желіге инвестиция салудан пайда көре алмайсыз – яғни желіге инвестиция салуды тоқтатасыз. Мен 10 немесе 20 жылдан кейін бүгінгідей кеңжолақты жылдамдықпен отыруды қаламаймын». Желілік бейтараптық ережелерін жақтаушылар желі операторлары инфрақұрылымға инвестиция салуды жалғастырып келеді дейді. Алайда, Copenhagen Economics мәліметтеріне сәйкес, АҚШ телекоммуникациялық инфрақұрылымға инвестициялар Еуропалық Одаққа қарағанда 50 пайызға жоғары. Жалпы ішкі өнімге шаққандағы АҚШ-тың кеңжолақты инвестиция деңгейі Ұлыбритания мен Оңтүстік Кореядан ғана сәл төмен, бірақ Жапония, Канада, Италия, Германия және Франциядан айтарлықтай жоғары. Кеңжолақты жылдамдық бойынша Akamai хабарлағандай, АҚШ өзінің негізгі сауда серіктестері арасында Оңтүстік Корея мен Жапониядан және G7 елдері арасында Жапониядан ғана орташа ең жоғары жылдамдық және 10 Мбит/с немесе одан жоғары жылдамдықпен қосылған халықтың үлесі бойынша озып шығады, бірақ көптеген басқа сауда серіктестерінен едәуір озысқан. Akamai компаниясының 2014 жылғы екінші тоқсандағы «Интернет күйі» есебінде «39 штат 4K дайындық деңгейін өткен жылмен салыстырғанда екі есеге арттырды» делінген. Басқаша айтқанда, ZDNet хабарлағандай, бұл штаттарда 4K бейне үшін қажетті 15 Мбит/с жылдамдық қолжетімділігі едәуір артты. Progressive Policy Institute және ITU деректеріне сәйкес, АҚШ ЭЫДҰ елдері арасында кеңжолақтың ең қолжетімді кіру бағасына ие. Индонезияда ISP мен ғимарат иесі арасындағы эксклюзивті келісімдерге байланысты көптеген интернет-қосылымдар бар, және бұл жағдайды өзгерту тұтынушылардың таңдау мүмкіндігі мен жылдамдығын арттыруы мүмкін. VOIP технологиясын дамытушы Джефф Пулвердің айтуынша, FCC-нің II тармақты енгізуі, сарапшылардың пікірінше, дауыстық қоңырауды тарату үшін Интернетті пайдалануды реттеуші шектеулер енгізеді, бұл он жыл бойы «инновациялардың ең үлкен кедергісі» болды. Пулвердің сөзіне қарағанда, Vonage сияқты компаниялардың инвесторлары FCC II тармағын пайдаланып VOIP стартаптарын телефон желісін айналып өтуден тоқтатуы мүмкін деген қорқыныштан инвестицияларды тоқтатты. Progressive Policy Institute институтының 2014 жылғы маусымдағы есебінде, «кіші саны» бар деген мәлімдемеге қарамастан, әрбір американдық кем дегенде 24 кеңжолақты интернет-провайдерінен таңдау мүмкіндігіне ие екені айтылады. Пайдың пікірінше, бұл нарықта бәсекелестікті арттырмайды. Өзінің қарсы пікірінде Пай 142 сымсыз ISP провайдері (WISPs) FCC-нің бизнесіне жасаған «реттеушілік араласуы бізді бағаларды көтеруге, кеңейтуді кешіктіруге немесе екеуіне де мәжбүрлейді» деді. Ол сондай-ақ елдегі ең кішкентай 24 ISP провайдері, олардың әрқайсысы 1000-нан кем тұрғын кеңжолақты абоненттері бар, FCC-ге II тармақ «біздің шектеулі ресурстарымызды нашарлатады» және «бізде штаттық адвокаттар жоқ және сыртқы кеңесшілерге бюджеттік қаражат жоқ» деп хат жазғанын атап өтті. Бұдан әрі, тағы 43 муниципалды кеңжолақты провайдерлер FCC-ге II тармақ «Комиссияның бақылауынан шығатын салдарларды тудырады және тұтынушыларға немесе шеттік провайдерлерге нақты пайда әкелмейді, ал нарық бүгін осыны қосымша реттеусіз-ақ көрсетеді» деді. MIS Quarterly журналындағы зерттеу мақаласының авторлары өздерінің қорытындылары желілік бейтараптық заңдарына қатысты ISP және CP провайдерлерінің күтілетін әрекеттерін жоққа шығаратынын мәлімдеді. Мақалада ISP шектеулерге тап болған жағдайда да, контенттің басымдықпен жеткізілуін қамтамасыз ету арқылы CP провайдерлеріне қатысты «қақпашы» рөлін атқаруға мүмкіндігі мен ынтасы бар екені көрсетілген.

Сервер жағындағы бейтараптықтың тепе-теңдігі

Нейтралды емес, біртекті емес тарифтік Интернетке қолжеткізу формаларын қолдайтындар Интернет қазірдің өзінде теңдікке негіделмейтінін, ал ірі компаниялар көбірек және жақсы сапалы серверлер ұсыну арқылы, сондай-ақ жоғары өткізгіштік қызметтерін сатып алу арқылы кішірек бәсекелестерге қарағанда өнімділік бойынша артықшылыққа ие екенін айтады. Егер желілік бейтараптық ережелерін жою төменгі деңгейдегі қолжеткізуге бағаның төмендеуіне немесе, мысалы, тек белгілі бір протоколдарға қолжетімділікке әкелсе, бұл Интернетті пайдалануды ерекшелендірілген қызмет деңгейлерін іздейтін жеке тұлғалар мен корпорациялардың қажеттіліктеріне сәйкес етуге мүмкіндік береді. Желілік сарапшы Ричард Беннетт былай деп жазды: "Интернет-провайдерлерге бәсекелестеріне қарағанда жылдамырақ деректерді жеткізетін, қаржылық жағынан күшті веб-сайт, осы деректердің қалған бөлігін тең ұстауды қалайды. Google бұл жүйені кеңжолақты бейтараптық деп атайды, бірақ шын мәнінде бұл одан да негізгі теңсіздікті сақтайды."

Мүмкін болатын салықтардың өсуі

FCC комиссары Ажит Пай, 2015 жылғы II тармақ бойынша интернет-провайдерлерді қайта жіктеуге қарсы болған, бұл шешім кеңжолақты байланысқа жаңа алымдар мен салықтар салуға мүмкіндік береді, оларды Универсалды қызмет қоры арқылы телефондық салықтарға бағындыру арқылы. Net neutrality жақтасы Free Press былай жазады: «шаруашылықтарға салықтар мен алымдардың орташа ұлғаюы қарсылардың берген бағалауынан әлдеқайда аз болады», және қосымша салықтар болған жағдайда, салық сомасы шамамен 4 миллиард АҚШ долларына жетеді. Қолдаушы жағдайларда «ұлғаю мүлдем нөлге тең болады». Сонымен қатар, Progressive Policy Institute II тармақ жылына 11 миллиард долларға дейін салықтар мен алымдарды тудыруы мүмкін екенін мәлімдейді. Қаржылық веб-сайт Nerd Wallet өз бағалауын жасады және салықтың ықпалы 6,25 миллиард АҚШ долларына жетеді деп есептеді, орташа американдық үй шаруашылығының салық төлемі жылына 67 АҚШ долларына дейін артуы мүмкін. FCC комиссары Ажит Пай, желілік бейтараптылыққа қарсы болған екі комиссардың бірі, FCC-нің интернеттік бейтараптылыққа қатысты шешімін сынап, интернет-провайдерлердің тұтынушыларды алдау, контентті нашарлату немесе олар ұнатпайтын контентке қанағаттанбау қаупі жоқ екенін айтты: «Бұл қауіптердің жалғасуын растайтын дәлел қандай? Мүлдем жоқ; бәрі анекдоттар, гипотезалар және гистерия. Солтүстік Каролинадағы шағын интернет-провайдер он жыл бұрын VoIP қосылыстарын тоқтатыпты. Comcast сегіз жыл бұрын жүктеулерді жеңілдету үшін BitTorrent трафигін шектеген. Apple алдымен Wi-Fi арқылы FaceTime-ты, кейін ұялы желілер арқылы енгізген». «FCC төрағасы Пай интернет-провайдерлердің ережелерін алдын ала шектеулерден кейін сот ісіне ауыстыруды қалайды, бұл интернетке адамдарды қосып отырған бейтарап коммуналдық қызметтер ретінде қарастырылғысы келмейтін интернет-провайдерлерге көбірек еркіндік береді» (Атертон, 2017).

Интернетке кедейлер қол жеткізе алмау

Қарсыластар желілік бейтараптық ережелері қызмет провайдерлеріне мұңқахарлы жағдайдағыларға қолжетімдірек интернет беруге кедергі келтіреді деп санайды. 2014 жылы Чили интернет-провайдерлердің пайдаланушыларға Википедия және Facebook сияқты сайттарға тегін қол жеткізуін тыйым салған, бұл практика желілік бейтараптық ережелерін бұзады деген пікірде болды. 2016 жылы Үндістан Internet.org ұйымының басқарған Free Basics қосымшасын тоқтатты, ол дамып келе жатқан елдердегі пайдаланушыларға Википедия, BBC, Dictionary.com, денсаулық сақтау сайттары, Facebook, ESPN және ауа райы туралы ақпарат сияқты әртүрлі сайттарға тегін қол жеткізуді қамтамасыз еткен – бұл бастама желілік бейтараптықты бұзады деп шешім қабылданды.

Интернет трафигін тиімді бөле алмау

Девид Фарбердің айтуынша, желілік бейтараптық ережелері трафикті ең мұқтаж пайдаланушыларға бөлуге кедері келтіретін болады. Жалпы, желі клиенттері үшін кейбір түйіндерді немесе қызметтерді бұғаттаған желі, оны бұғаттамаған желіге қарағанда клиенттер үшін аз пайдалы болады. Сондықтан, желінің маңызды түрде бейтарап емес болуы үшін, клиенттердің осы бейтарап еместікке немқұрайлы болуы немесе клиенттерде провайдерді таңдау мүмкіндігі болмауы керек, әйтпесе олар шектеулер аз провайдерге ауысады. Желілік бейтараптық талқылауы жалғасып жатқанда, желі провайдерлері көбінесе бір-бірімен өзара байланыс келісімдеріне келеді. Бұл келісімдер әдетте нақты ақпарат ағындарына қалай қарау керектігін белгілейді. Сонымен қатар, желі провайдерлері көбінесе түрлі саясаттарды енгізеді, мысалы, қауіпсіз емес жүйелердің спам таратушылар ретінде пайдаланылуын болдырмау үшін 25-портты немесе пір-пір желілік моделін қолданатын таратылған музыкалық іздеу қосымшаларында жиі қолданылатын басқа порттарды бұғаттау. Олар сондай-ақ пайдаланушылармен жасалған келісімдердің бөлігі ретінде белгілі бір қосымшаларды пайдалану ережелерін қамтитын қызмет көрсету шарттарын ұсынады. Көптеген интернет провайдерлері осы сияқты саясаттарды қолданады. MIT Mantid Port Blocking Measurement Project – бұл интернет порттарының бұғатталуын және әлеуетті кемсітушілік тәжірибелерді анықтауға бағытталған зерттеу жобасы. Дегенмен, желі провайдерлері арасындағы өзара байланыс келісімдерінің әсері келісімге қол қойған тараптар үшін ғана жергілікті болып табылады және олардың қолданыс аясынан тыс трафик ағынына әсер ете алмайды. Карнеги-Меллон университетінің профессоры Джон Пеха пайдаланушыларды зиянды трафик дискриминациясынан қорғайтын, бірақ пайдалы дискриминацияға мүмкіндік беретін саясатты жасаудың маңызды екенін айтады. Пеха трафик дискриминациясын қамтамасыз ететін технологиялар, дискриминацияның түрлері және реттеудің ықтимал салдары туралы талқылайды. Google төрағасы Эрик Шмидт деректерді дискриминациялау бойынша Google-дың көзқарасын Verizon-мен үйлестіреді: «Біздің «желілік бейтараптық» дегеніміздің не екенін нақты айтқым келеді: егер сізде бейне сияқты бір дерек түрі болса, сіз бір адамның бейнесін екіншісіне қарағанда кемсітпейсіз. Бірақ әртүрлі түрлерді айыруға болады. Мысалы, дауысты бейнеден жоғары қоюға болады. Бұл мәселеде Verizon және Google компаниясымен келісім бар». Шмидттың осыған ұқсас пікірлерін қайталап, Google-дың бас интернет-жақтасы және «интернеттің әкесі» Винт Серф «кейбір қосымшаларға, мысалы, ойындарға, айтарлықтай кешігу қажет болуы мүмкін. Басқа қосымшаларға нақты уақыт режимінде бейне тарату үшін кеңжолақты ағын қабілеті қажет. Ал кейбіреулеріне электрондық пошта немесе файлдарды жіберу сияқты мәліметтерді алу ғана маңызды. Бірақ желіге қол жеткізуді қамтамасыз етуші бұл мәселені бәсекелестік негізде шешуіне болмайды, бірақ әртүрлі қосымшалардың талаптарына байланысты әртүрлі қызмет түрлері болуы мүмкін».

Мазмұн кэші

Контентті кэшке сақтау – жиі қол жеткізілетін мазмұнның желідегі стратегиялық орналасқан жерлерде (мысалы, соңғы пайдаланушыларға жақын серверлерде) уақытша сақталу процесі, бірнеше өнімділік мақсаттарына жету үшін жасалады. Мысалы, интернет-провайдерлер көбінесе желідегі тығырындарды азайту үшін кэшке сақтауды қолданады, бұл соңғы пайдаланушылар үшін тәжірибе сапасының (QoE) жақсаруына әкеледі. Кэш-серверлердегі сақтау көлемі шектеулі болғандықтан, кэштеу сақтауға лайық мазмұнды таңдау процесін қамтиды. Осы процесті жүзеге асыру үшін бірнеше кэш алгоритмдері әзірленген, олар көбінесе ең танымал мазмұнды сақтауға бағытталған. Кэштелген мазмұнға жоғары QoE (мысалы, төменгі задерлілік) арқылы қол жеткізіледі, сондықтан кэштеуді трафик дифференциациясының бір түрі деп қарастыруға болады. Желілік бейтараптық режимінде, трафиктің бір класын екіншісіне қарағанда басымдыққа ие етуге тек қана белгілі бір талаптар орындалған жағдайда ғана рұқсат етіледі (мысалы, объективті түрде әртүрлі QoS талаптары). Бірақ, кэштеуге келгенде, бір сыныптың мазмұнын таңдау қажет (мысалы, кэш-серверлерде сақтауға лайық бейнелер жинағы). Кэштеуді жалпы реттеуге қатысты қарастыра отырып, осы процесті кемсітусіз қалай жүзеге асыруға болатынын нақтылайтын ереже жоқ. Дегенмен, ғылыми әдебиеттер кэштеуді әлеуетті кемсітуші процесс деп қарастырады және оны шешуге қатысты ұсыныстар береді. Мысалы, кемсітусіз кэштеу мазмұнның танымалдылығын ескере отырып, немесе барлық пайдаланушылар үшін бірдей QoE-ді қамтамасыз ету мақсатында, немесе балама ретінде, жалпы әлеуметтік мақсаттарға жету үшін жүзеге асырылуы мүмкін.

Сымсыз желілер

Сонымен қатар, сымсыз желілердің желілік бейтараптық саясатын іске асыруға қатысты да кейбір қарама-қайшылықтар бар, олардың бір бөлігі Кристофер Юдың зерттеулерінде көрсетілген. Ол бір зерттеу мақаласында: "нашар ауысулар, жергілікті тығырылу және толқын таралу физикасы сымсыз кеңжолақты желілерді, тоқтаулы кеңжолақты желілерге қарағанда едәуір нашаррақ етеді" деп мәлімдеген.

Баға белгілеу үлгілері

Кең жолақты интернетке қол жеткізу көбінесе пайдаланушыларға артық ақпарат жылдамдығы немесе қол жетімді жолақты кеңдігінің максималды деңгейі негізінде сатылады. Егер интернет-сервистерді ұсынушылар (ISP) веб-сайттарға әртүрлі бағамен әртүрлі деңгейдегі қызметтер ұсына алса, бұл пайдаланылмаған қуатты өткізу арқылы шығындарды басқарудың бір жолы болуы мүмкін (немесе "тұтынушының артық пайдасын өтеу үшін бағалық дискриминацияны пайдалану"). Дегенмен, міндетті ақпарат жылдамдығы немесе кепілдік берілген жолақты қуат негізінде байланыс сатып алушылар, байланыс қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін сатып алған қуатты күтуге тиіс. Әртүрлі зерттеулер желі провайдерлеріне осындай сатылы қызметті клиенттер базасы үшін тиімді бағалауға қажетті формулаларды ұсынуға тырысты. Бірақ желілік бейтараптық негізінен протоколға негізделген қамтамасыз етуге бағытталған болса, баға белгілеу модельдерінің көпшілігі жолақтың шектеулеріне негізделген. Көптеген экономистер түрлі гипотетикалық баға модельдерін салыстыру үшін желілік бейтараптықты талдады. Мысалы, Калифорния университетінің Беркли қаласындағы экономика профессорлары Майкл Л. Кац және Бенджамин Э. Гермалин 2007 жылы "The Economics of Product Line Restrictions with an Application to the Network Neutrality Debate" атты мақала жариялады. Бұл мақалада олар желілік бейтараптық жағдайындағы бір қызметтің экономикалық тепе-теңдігін көп қызметтердің экономикалық тепе-теңдігімен салыстырды.

АҚШ-та желілік бейтараптықты жоюға қатысты пікірлер

2017 жылдың 12 шілдесінде АҚШ-та желілік бейтараптықты қолдау мақсатында «Әрекет күні» атты шара өтті. Бұл шара Ажит Пайдың желілік бейтараптықты сақтау саясатын жою жоспарларына жауап ретінде ұйымдастырылды. Іс-шараға Amazon, Netflix, Google және тағы да бірнеше танымал веб-сайттар қатысты. Бұл оқиға «тарихтағы ең ірі онлайн-протест» деп аталды. Веб-сайттар өздерінің позицияларын жеткізу үшін әртүрлі әдістерді қолданды. Интернеттің негізін қалаушы Тим Бернерс-Ли FCC ережелерін қорғайтын видео жариялады. Reddit желілік бейтараптықты жою салдарынан болатын эффектіні көрсету үшін баяу жүктелетін хабарлама жасады. Басқа сайттар да көзге түспейтін хабарламалар жариялады, мысалы, Amazon оңай көрінбейтін сілтемелерді, ал Google блогтағы саясат туралы жазбаны, нақтырақ хабарламаның орнына ұсынды. Mozilla жүргізген сауалнама АҚШ-тың саяси партиялары арасында желілік бейтараптыққа қолдаудың жоғары деңгейде екенін көрсетті. Сауалнамаға түскен 1000-ға жуық жауаптың ішінде американдықтардың 76 пайызы, демократтардың 81 пайызы және республикашылардың 73 пайызы желілік бейтараптықты қолдайды. Сондай-ақ, американдықтардың 78 пайызы Трамп әкімшілігіне Интернетке қол жеткізуді қорғауға сенбейтінін білдірді. Желілік бейтараптықты қолдаушылар FCC веб-сайтында желілік бейтараптықты жою жоспарларына қарсы көптеген пікірлер қалдырды, әсіресе Джон Оливердің «Last Week Tonight» бағдарламасында осы тақырыпқа арналған бөлімі көрсетілгеннен кейін. Ол көрермендерін FCC веб-сайтына пікір жазуға шақырды, нәтижесінде веб-сайтқа келіп түскен пікірлердің көптігінен FCC веб-сайты құлап, бұл оқиға туралы ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды, бұл оқиғаның көбірек адамға жеткеніне көмектесті. Бірақ, жауап ретінде Ажит Пай желілік бейтараптықты жоюды қолдайтын бір пікірді таңдап алды. Тамыз айының соңында FCC тұтынушылардан түскен 13 000-нан астам желілік бейтараптыққа қатысты шағымдарды жариялады, бұл Ажит Пайдың желілік бейтараптықты жою туралы ұсынысына пікір білдіру мерзімі аяқталар алдында болды. Бұл FCC қорғау заңдарын жылдамдату үшін ұсынысқа қарсы дәлелдерді назарға алмағанын білдіреді. Сондай-ақ, FCC түскен шағымдарды шешу үшін ешқандай әрекет жасағаны туралы ақпарат жоқ. Дегенмен, Ажит Пайдың ұсынысына 22 миллионнан астам пікір түсті, бірақ олардың көп бөлігі спам еді. Алайда, 1,5 миллион жеке пікірлер болды, олардың 98,5 пайызы Ажит Пайдың жоспарына қарсы болды. 2018 жылға қарай, елу сенатор кеңжолақты индустрияны реттеуді тоқтату туралы Федералды байланыс комиссиясының шешімін жоюға бағытталған заңнамалық шараны қолдады. Конгресспен қайта қарау туралы актінің құжаттары 2018 жылдың 9 мамырында тіркелді, бұл Сенатқа Федералды байланыс комиссиясы ұсынған жаңа желілік бейтараптық ережелерінің күшіне енуіне қатысты дауыс беруге мүмкіндік берді. Дауыс беру өтті және FCC-нің желілік бейтараптыққа қатысты жаңа ережелерін жоюға бағытталған қаулы мақұлданды. Бірақ, шенеуніктер 2018 жылдың 11 маусымында Ашық Интернет туралы бұйрықтың мерзімі аяқталғанға дейін ережелерді толығымен жоюға жеткілікті уақыт бар екеніне күмән келтірді. 2018 жылдың қыркүйегіндегі Солтүстік-шығыс университеті мен Массачусетс университетінің Амхерсттегі есебінде АҚШ телекоммуникациялық компаниялары, әсіресе, басқа да танымал қосымшалармен бірге осы екі сайтқа және одан Интернет трафигін баяулататыны анықталды. 2019 жылдың наурызында Конгресс желілік бейтараптықты қолдаған өкілдері Палатада да, Сенатта да «Интернетті сақтау туралы» заң жобасын ұсынды, егер ол қабылданса, FCC-нің 2017 жылы желілік бейтараптықты қорғауды жою шешімін кері қайтарады.

Ауылдық аймақтардың сандық айырмашылығы

Цифрлық алшақтық – интернетке қол жеткізе алатындар мен цифрлық технологияларды пайдаланатындар арасындағы айырмашылық, әсіресе қалалық және ауылдық аймақтар арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар. АҚШ-та 2017 жылы қалалық үкіметтік технологиялық лидерлер FCC-нің желілік бейтараптық ережесін күштен шығаруы цифрлық алшақтықты кеңейтетінін, шағын бизнестің қызметіне кері әсер ететінін және орта және төмен табысты азаматтар үшін жұмыс мүмкіндіктерін шектеуі мүмкін екенін ескертті. FCC өз веб-сайтында американдықтардың ауылдық аймақтарында тек 65 пайызының ғана жоғары жылдамдықты интернетке қол жеткізіп, ал қалалық аймақтарда бұл көрсеткіш 97 пайызға жететінін хабарлады. Public Knowledge бұл шараның интернетке қол жеткізбейтін ауылдық аймақтардағы тұрғындарға ең көп әсер ететінін мәлімдеді. Үндістан сияқты сенімді электрмен жабдықтау немесе интернет байланысы жоқ дамып келе жатқан елдерде ауылдық аймақтарда тұратын халықтың тек 9 пайызы ғана интернетке қол жеткізе алады, ал қалалық аймақтарда бұл көрсеткіш 64 пайызды құрайды.