Джозеф Берн: Австралиялық қарақшының тарихы

Кіріспе

Австралиялық қарақшы (1856–1880)

Джозеф Бёрн (21 қараша 1856 – 28 маусым 1880) – ирланд тегінен таралған австралиялық қарақшы. Нед Келлидің досы, ол Стрингибарк Крикте үш полицейді өлтіргеннен кейін заңнан тыс жарияланған "Келли тобының" мүшесі болды. Нед Келли мен оның тобының қазір танымал болған (және оның өзі жасаған деген қағида бар) импровизацияланған дене бронясын кигеніне қарамастан, Бёрн 1880 жылғы маусымда Гленроуанда полициямен болған соңғы қақтығыста қаза тапты.

Алғашқы жылдары

Джо Бёрн 1856 жылы Вулшедте, Виктория штатының Бичворт қаласынан солтүстік-батысқа қарай 10 км жерде Риди-Крик жазығында дүниеге келген. Оның әкесі Патрик Бёрн Ирландияның Карлоу қаласынан шыққан (1831 жылы Карлоуда туған, 1870 жылы қарашада Бичвортта қайтыс болған). Ол Виктория штатының Беналла қаласында жерленген. Джоның анасы Маргарет (туған аты Уайт) Ирландияның Клэр графтығының Скарифф қаласында дүниеге келген. Ол Ирландияның әр округіндегі жұмыс үйлерінен Сиднейге, Порт-Филиппке және Аделаидаға көшіп келген "Ирландиялық ашаршылық қыздарының" бірі болды. Бұл қыздарға кедейлік, ата-аналарының өлімі немесе Ұлы Ирландия ашаршылығы кезінде оларға қамқорлық жасай алмайтын жесір ата-аналары себепті Австралияға тегін жолдама берілді. Маргареттің ішінде барлығы жұмыс үйлерінде аяқталды, олардан 1848 және 1850 жылдар аралығында Ирландияның ашаршылық схемасы арқылы Австралияға келуге таңдалды. Осы кезеңде Австралияда 4 мыңнан астам ирландтық "жетім" қыздар өмір сүрді. Олар 14-18 жас аралығында Австралияда жаңа өмір сүру мүмкіндігіне ие болды. Сиднейдегі Хайд Парк казармасы қыздарды алғашқыда орналастырған қойма ретінде жұмыс істеді, онда Ирландиялық ашаршылық ескерткіші орналасқан. Маргарет Уайт Денис Уайт пен Маргарет Райанның қызы болды, екеуі де Клэр графтығының Скарифф қаласынан шыққан (Маргарет Австралияға кеткен кезде тек Маргареттің әкесі Скариффта тұратын деп есептелді). Ол "Томас Арбутнот" кемесімен көптеген басқа да қыздармен бірге келді. Кемедегі хирург Чарльз Струт мейірімді және қайырымды адам болды және 100-ден астам жас қыздарды оңтүстікке, Ясс пен Гундагайға сапарға шығарып, оларға жұмыс табуға қолайлы отбасыларға көмектесті. Маргарет Ирландиялық Натаниел Стивен Пауэллдің қызметші қызы болып жұмыс істеді (осы қыздардың көпшілігі сияқты), ол қазіргі Канберраға жақын Бунгендордегі НВУ-да жергілікті билік жүргізген. Ол Хайд Парктегі казармада 40 күн болды, содан кейін хирург Чарльз Струтт оны және басқа көптеген қыздарды жеке өзі Натаниел Пауэллдің Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы "Тюрелла" имениесіне алып барды. Өкінішке орай, жұмыс үйлерінің көптеген жазбалары сақталмаған, осыған байланысты Маргарет көшіп кетер алдында болған Клэр графтығының Скариф жұмыс үйі туралы мәліметтер де жоқ. Джо Бёрн 1862 жылы Вулшедтегі католик мектебінде білім алуын бастады. Ол жақсы оқушы болды, әдетте сыныптың үздік оқушыларының қатарында болды және "шебер жазушы" репутациясын алды. Сондай-ақ, ол сыныптасы Аарон Шериттпен жақын дос болды. Алайда, Бёрннің әкесі Патрик жүрек ауруына шалдықты, соның салдарынан Бёрннің мектептегі үлгерімі нашарлады. Ол 1869 жылы бесінші сыныпты бітірді, ал сол жылы әкесі жүрек ауруынан қайтыс болды. Джо Бёрн жақын маңдағы қытай алтын кеншілерінің көмегімен кантон тілінде сөйлеуді және опиумды тартуды үйренді. Бёрн мен Шерит жақын дос болып, жергілікті жемқор полицейдің қатысуынан заңмен қиындыққа тап болды. Бёрн 1871 жылы атпен заңсыз жұмыс істегені үшін алғаш рет сотқа келді және түрмеге түсуден аулақ болу үшін 20 шиллинг айыппұл төлеуге мәжбүр болды. Кейіннен Бёрн мен Шерит бұқа ұрлағаны үшін сотталып, Бичворт түрмесінде алты айға қамалды. Бұл тұтқындалу кезінде Бёрн мен Шерит Джим Келлимен кездесті, ол Нед Келли мен Дэн Келлидің ағасы болды. Джо Бёрн Недпен 1876 жылы танысты және екеуі көп ұзамай жақын дос болып кетті.

Joe Byrne was born in 1856 in Woolshed, on the Reedy Creek flat 10km NW of Beechworth, Victoria. His father Patrick Byrne came from Carlow, Ireland (1831 Carlow Ireland Nov 1870 Beechworth). He is buried at Benalla, Victoria. Joe's mother Margaret (née White) was born at Scariff, County Clare, Ireland. She was one of the "Irish Famine Girls" who immigrated to Sydney, Port Phillip and Adelaide from workhouses in every county of Ireland. These girls were given free passages to Australia due to poverty, death of their parents, or widowed parent unable to care for them during the Great Irish Famine. All, including Margaret, ended up in workhouses from where they were chosen to come to Australia via the Irish Famine Scheme between 1848 and 1850. Australia welcomed over 4,000 Irish 'orphan' girls during this period. Aged between 14 and 18, they were given the opportunity to make a new life in Australia. The Hyde Park Barracks in Sydney, operated as a depot where the girls were first accommodated, is home to the Irish Famine Memorial. Margaret White was the daughter of Denis White and Margaret Ryan who were both from Scariff, County Clare (only Margaret's father was listed as living in Scariff at the time of Margaret's departure to Australia). She came with many other young women on the ship 'Thomas Arbuthnot'. The ship's surgeon, Charles Strutt was a kind and compassionate man and accompanied over 100 of these young women on a journey south to Yass and Gundagai where they found work in suitable families. Margaret was indentured a servant girl [as most of these girls were] for an Irishman, Nathaniel Stephen Powell, who was a grazier and the local magistrate for at Bungendore NSW, near modern day Canberra. She stayed at the Hyde Park Barracks for 40 days until she and many other girls were personally accompanied by Surgeon Charles Strutt to Nathaniel Powell's property 'Turella' in NSW. Sadly many of the records of the workhouses do not survive and that is the case for the Scariff workhouse in County Clare where Margaret was before she emigrated. Joe Byrne commenced school at the Catholic school at Woolshed in 1862. He was a good student, normally among the top students in his class and developed a reputation as a "flash writer". He also became very good friends with fellow student Aaron Sherritt. However, Byrne's father Patrick developed heart disease and Byrne's school results suffered. He finished school in 1869 with a fifth grade education while his father died in the same year from heart disease. Joe Byrne also learnt how to speak Cantonese from nearby Chinese gold miners and learned how to smoke opium. Byrne and Sheritt became close friends and found themselves in trouble with the law by falling foul of a local, corrupt police constable. Byrne made his first appearance in court in 1871 on the charge of illegally using a horse, and had to pay a fine of 20 shillings to avoid going to jail. Byrne and Sherritt were later convicted of stealing a bullock and served six months in HM Prison Beechworth. During this imprisonment, Byrne and Sherritt met Jim Kelly who was the brother of Ned Kelly and Dan Kelly. Joe Byrne met Ned in 1876 and the pair soon became firm friends.

Келли тобы

Ден Келли Булок-Крикте тасталған алтын кенін тапты, оны Келли ағайындылары, Бёрн, Шеритт және Стив Харт келесі екі жыл бойы игерді. 1878 жылдың 15 сәуірінде констебль Фитцпатрик Нед Келли оны атқан, ал Недтің анасы Эллен Келли лопатоймен басына соққан деген шағымды айтқан кезде, Бёрн Келли үйінде болған болуы мүмкін. Содан кейін Нед пен Дэн Келли бастары үшін 100 фунт сыйақы тағайындалып, Булок-Крикке қашып кетті, ал Эллен Келли полиция қызметкеріне шабуыл жасағаны үшін үш жылға қатаң еңбекке кесілді. 1878 жылдың 26 қазанында Джо Берн Келли ағайындыларымен және Стив Хартпен бірге Стрингбарк-Крикте төрт полиция офицерінен тұратын патрульді кездестірді, олардың үшеуі оққа ұшты. Осы оқиғадан кейін 1878 жылдың 15 қарашасында топ заңнан тыс деп жарияланды және олардың басына 2000 фунт стерлинг (2008 жылы шамамен 754 000 австралиялық долларға тең) сыйақы қойылды. Келли тобы стратегия әзірлеуді бастады, Бёрн Келлидің лейтенанты ретінде әрекет етіп, стратегиялық мәселелер бойынша үнемі кеңес алатын. Келли тобы Австралияның Ұлттық банкінің Euroa бөлімшесін тонап, 2000 фунттан астам ақша ұрлады, ол сол кезге дейінгі ең ірі қарақшылық болып есептелді. Джо Берн Euroa хатын (қазір Кэмерон хаты деп белгілі) жергілікті MLC Дональд Кэмеронға қызыл сиямен жазып жіберді, онда анасы мен өзіне жасалған әділетсіздіктерге шағымданып, «Менің ісімді кектеу үшін қорғасын мен оқ-дәрі қажет емес, егер сөздерім күшті болса, сіздің заңдарыңызға қарсы тұрам» деді. 1878 жылғы Қылмыскерлерді ұстау туралы заңға сәйкес, полиция 1879 жылдың 3 қаңтары мен 22 сәуірі аралығында Келли тобын қолдаған деген күдікпен 20-дан астам адамды тұтқындады. Бұл, әсіресе Викторияның солтүстік-шығысында, топқа қоғамдық қолдауды күшейтті. Джо Берн бұл қолдауды пайдаланып, Келли мен оның тобының ерліктері туралы бірнеше халық әндерін жазды. Джо Берн анасына Бечворттағы үйіне жиі баратын, сонымен қатар басына сыйақы қойылғанына қарамастан, қаладағы барларда көңіл көтерумен жүргенін көруге болады. Бұл оның шеберлігі мен батылдығының, полицияның әлсіздігінің және жергілікті тұрғындардың Келли тобына көрсеткен қолдауының нәтижесі болды. Келли тобының тұтқындалуынан кейін 1881 жылы Виктория полициясының жұмысы туралы Корольдік комиссия құрылды, себебі топтың әрекеттері полицияның кемшіліктерін көрсетті. Келли мен Бёрн Джерильдеридегі келесі шабуылды жоспарлай бастады. 1879 жылдың 10 ақпанында полиция офицерлерінің киімдерін киіп, топ Джерильдеридегі NSW банкісінің бөлімшесіне шабуыл жасап, тағы 2000 фунт стерлинг ұрлады. Шабуылға дейін Бёрн Солтүстік-шығыс Виктория Республикасын құруды қолдаған Джерильдери хатын жазды. Euroa және Джерильдери тонауларынан түскен табыс топтың отбасыларына, достарына және жақтастарына бөлінді. Келли тобы Джерильдеридегі барды қонаққа шақырды, бұл олардың беделін одан әрі арттырды. Джерильдери шабуылынан кейін топ 16 ай бойы тұтқындалудан қашып жүрді. Бұл олардың беделін арттырып, Виктория үкіметін және полицияны ұялтып жіберді. Виктория үкіметі Келли тобының бір мүшесін ұстаған үшін сыйақыны 8000 фунтқа (2005 жылы екі миллион австралиялық долларға тең) көбейтті.

Dan Kelly had discovered an abandoned gold diggings at Bullock Creek, which was worked by the Kelly brothers, Byrne, Sherritt, and Steve Hart during the next couple of years. Byrne was likely present at the Kelly homestead on 15 April 1878 when Constable Fitzpatrick claimed that Ned Kelly shot him and Ellen Kelly, Ned's mother, hit him over the head with a shovel. Afterwards, Ned and Dan Kelly fled to Bullock Creek with a 100 pound bounty on their heads and Ellen Kelly was sentenced to three years hard labour for assaulting a police officer. Joe Byrne was present at Stringybark Creek with the Kelly brothers and Steve Hart on 26 October 1878 when they surprised a patrol of four police officers on their trail, with three of them shot dead. The gang were declared as outlaws for this incident on 15 November 1878 and a price of £2000 (equivalent to approximately A$754,000 in 2008) was placed on their heads. The Kelly Gang started developing a strategy with Byrne acting as Kelly's lieutenant, always being consulted about strategy. The Kelly Gang robbed the Euroa branch of the National Bank of Australia stealing over £2,000 which was the largest heist to that point. Joe Byrne drafted the Euroa letter (now known as the Cameron letter) in red ink sent by Ned Kelly to Donald Cameron, a local MLC. claiming that justice had not been done in the case of his mother and himself. It concluded "For I need no lead or powder to revenge my cause, And if words be louder I will oppose your laws." The police locked up over 20 alleged supporters of the Kelly gang between 3 January 1879 and 22 April 1879 under the Felons Apprehension Act 1878. This cemented public support for the gang especially in northeast Victoria. Joe Byrne was able to use this support to advantage by penning a number of bush ballads about the exploits of Kelly and his gang. Joe Byrne frequently visited his mother at her house in Beechworth and was also seen carousing in bars in the town, despite having a price on his head. This was due to a combination of his skill and daring, the incompetence of the police and the support of local residents for the Kelly Gang. There was a Royal Commission into the Victorian Police in 1881 after the capture of the Kelly Gang because of the deficiencies exposed by the Gang. Kelly and Byrne started planning their next raid at Jerilderie. On 10 February 1879, dressed as police officers, the gang raided the Bank of NSW branch at Jerilderie taking another £2,000. Prior to the raid, Byrne composed the Jerilderie Letter which supported the creation of a Republic of North eastern Victoria. The proceeds of both the Euroa and Jerilderie robberies were distributed amongst the gang's family, friends and supporters. The Kelly gang shouted the bar at Jerilderie which further enhanced their reputation. After the Jerilderie raid, the gang laid low for 16 months evading capture. This aided to their reputation and greatly embarrassed the government of Victoria and the police. The Victorian Government eventually increased the reward for capture of a member of the Kelly Gang to £8,000 (equivalent to two million Australian dollars in 2005).

Гленрованды қоршау

Бірн 1880 жылы Келлимен бірге Беналлада тағы бір банк тонауын жоспарлай бастады. Алайда, олар Шерриттің полициямен хабаршы ретінде ізделіп жатқанынан үлкен қорқынышпен болды. Бұрын Бірн Шерритті полицияға бандының Джерильдери емес, Гулберн өзенін шабуылдауды жоспарлап отырғанын сендіру үшін пайдаланған болатын. Бірақ Келли мен Бірн оның хабаршыға айналғанына сенді. Осыдан кейін Бірн мен Дэн Келли 1880 жылдың 26 маусымында Шерритті хабаршы ретінде өлтірді. Келесі күні Келли бандысы Гленроуанды басып алды, алдымен оларды ұстау үшін жіберілген арнайы полиция пойызын күтіп, теміржол жолын қиратты. Олар қалада 60-тан астам адамды кепілге алды. Жергілікті мектептің мұғалімі Томас Карноу, Келлидің сенімін жеңген болатын, қашып шығып, пойыз экипажына ескертті, ал олар полицияға хабарлады. Бұл 34 полиция қызметкеріне Гленроуэн қонақ үйін қоршауға мүмкіндік берді, онда қарақшылар тағы да барға айқайлады. Джо Берн Гленроуан қоршауында Келли бандысының барлық мүшелері киетін броня жасауға белсенді қатысқан деп есептеледі. Оның бронясы оны жамбас артериясын жарып жіберген, кездейсоқ оқтан жамбасына тигеніне қарамастан сақтамады. Мекемеде болған куәгерлер Джо Берн өлтірілгенге бір сәт бұрын "Батыл Келли бандысына!" деп тост айтқан деді. Тағы бір мәлімет бойынша, ол "Келли бандысы үшін бұтақта тағы көп жыл!" деген сөзді айтқан. Ол 1880 жылдың 28 маусымында қан жоғалтудан қайтыс болды. Келесі күні оның денесі Беналладағы түрме есігіне ілінді және баспасөз суретке түсірді. Оның отбасы денесін талап етпеді, ал полиция оны жанашырларға беруден бас тартты, себебі жерлеу рәсімі наразылықтың күшеюіне себеп болады деп қорқады. Ол Аарон Шерритпен бір күні жерленді. Дэн Келли мен Стив Харт та қоршау күні өздерін-өздеріне оқ атты, бірақ Дэн Келли мен Стив Харттың Нед Келли тұтқындалып, Мельбурнда сотталған кезде өз-өзіне қол жұмсағанына нақты дәлел жоқ. Нед Келли 1880 жылдың 11 қарашасында Ескі Мельбурн түрмесінде дарға асылды. Келли мен Бёрн Солтүстік-Шығыс Виктория Республикасының Декларациясын жазған деген аңыз бар, ол Келли ұсталғанда оның қарындасынан табылған және Виктория үкіметі оны жойды.

Byrne started plans with Kelly for another bank robbery in Benalla in 1880. However, they were becoming increasingly concerned about Sherritt who they feared was being targeted by police as an informant. While Byrne had previously used Sherritt to persuade the police that the gang was planning a raid in the Goulburn River rather than at Jerilderie, both Kelly and Byrne believed that he had turned informant. This prompted Byrne and Dan Kelly to murder Sherritt as an informer on 26 June 1880. The following day, the Kelly Gang took over Glenrowan, first tearing up the railway line in anticipation of a special trainload of police being sent to capture them. They held over 60 people hostage in the town. Thomas Curnow, the schoolmaster of the local school who had won Kelly's trust, escaped and warned the train crew who in turn told the police. This enabled 34 police to surround the Glenrowan Hotel where the bushrangers had again shouted the bar. Joe Byrne is believed to have been heavily involved in designing the armour worn by all members of the Kelly Gang at the siege of Glenrowan. His armour did not prevent him from being shot in the groin by a stray bullet which severed his femoral artery. Eyewitnesses at the hotel claimed that a moment before the bullet struck Joe Byrne dead, he offered the toast "Here's to the bold Kelly Gang!". Another report states that he said "Many more years in the bush for the Kelly Gang!". He died from loss of blood on 28 June 1880. The next day his body was hung on the door of the lock up at Benalla and photographed by the press. His family did not claim the body, and the police refused to hand it over to sympathisers, fearing a funeral would become a rallying point for the simmering rebellion. He was buried on the same day as Aaron Sherritt. Dan Kelly and Steve Hart also died on the day of the siege by shooting themselves, although there is no concrete evidence of a suicide by Dan Kelly and Steve Hart while Ned Kelly was captured and tried in Melbourne. Ned Kelly was hanged at Old Melbourne Gaol on 11 November 1880. There is a legend that Kelly and Byrne had drafted a Declaration of a Republic of Northeast Victoria which was discovered in Kelly's possession at his capture and was destroyed by the Victorian Government.

Мәдени сілтемелер

2003 жылғы "Нед Келли" фильмінде Бёрн рөлін Орландо Блум сомдады. 1970 жылғы "Нед Келли" фильмінде Бёрн рөлін Марк Макманус ойнады.