Кіріспе

2003 жылы Халед Хоссейнидің романы. Роман

"Кайт-руннер" – афған-американдық автор Халед Хоссейнидің алғашқы романы. 2003 жылы Riverhead Books баспасында жарық көрген бұл кітап Кабул қаласының Вазир Акбар Хан ауданынан шыққан Әмір деген жас баланың өмірін баяндайды. Оқиға Ауғанстан монархиясының құлауынан бастап, Кеңес әскерлерінің шапқыны, Пакистан мен АҚШ-қа босқындардың қашуы және Талибан режимінің билікке келуі сияқты қыржын оқиғалар фонында өрбітеді. Хоссейни "Кайт-руннерді" әке мен бала арасындағы қарым-қатынас туралы әңгіме деп есептейді, бұл туындыдағы отбасылық байланыстарды ерекше атап көрсетеді және осы мотивті кейінгі шығармаларында да пайдаланады. Романда кінә мен өксікке кешірім табу тақырыбы маңызды орын алады. Кітап жарық көргеннен кейін көптеген сыншылар оны жақсы бағаласа да, сюжеттің кейбір бөліктері Ауғанстанда дау тудырды. Роман негізінде 2007 жылы сол атпен фильм, бірнеше сахналық қойылымдар және комикстер жасалды. Бұған қоса, кітаптың аудио нұсқасын автордың өзі оқып береді.

Құрастыру және жариялау

Халед Хоссейни "Кайт-рннерді" жарияламас бұрын бірнеше жыл бойы Калифорния штатының Маунтин-Вью қаласындағы Кайзер ауруханасында медициналық интернист ретінде жұмыс істеді. Ол оны ерекше қатыгездік деп есептеді. Романның басты кейіпкері Әмір сияқты, Хоссейни де Ауғанстанда туып, жас кезінде елден кетіп, 2003 жылға дейін қайта оралмады. Сондықтан, оған кітаптың автобиографиялық бөлігі қаншалықты екені туралы жиі сұрақтар қойылды. Бірақ ол сюжеттің ойдан шығарылған екенін мәлімдейді. Кітап 2003 жылдың 29 мамырында жарық көрді, ал қағаздық нұсқасы бір жылдан кейін шықты. 2013 жылы Riverhead кітаптың 10 жылдық мерейтойына арналған жаңа алтын жалатылған мұқабасы және Хоссейнидің алғы сөзімен басылымын шығарды. Сол жылы, 21 мамырда Халед Хоссейни "Арлар да естіді" атты тағы бір кітабын жариялады.

I бөлім

Әмір - паштундық, ал Хасан - хазар ұл, Әмірдің әкесі Әлидің қызметшісі. Олар күндерін бейбіт Кабул қаласында желкенмен шайқасып өткізеді. Ұшақпен ұшқан қайындар екі бала өмір сүріп жатқан қорқынышты шындықтан қашудың жолы болды. Хасан Әмірдің табысты "ағашы" болып табылады; ол қайықтың қайда түсетінін бақыламай-ақ біледі. Екі бала да анасыз: Әмірдің анасы бала туғанда қайтыс болған, ал Хасанның анасы Санаубар оны және Әлиді тастап кеткен. Әмірдің әкесі, Әмір әпке деп атайтын бай саудагер, екі баланы да жақсы көреді. Ол Хасанға Әмірге ұқсайтын заттарды сатып алуды мақсат етеді, Әмірдің ашуына. Ол тіпті Хассанның ерінін хирургиялық жолмен түзетуге де ақы төлейді. Екінші жағынан, Баба Әмірді жиі сынға алады, оны әлсіз және батыл деп санайды, тіпті Хасанға шағымданған кезде оны дене жазасымен қорқытады. Әмір Рахим ханның, Бабаның ең жақын досының, мейірімді аталық тұлғасын табады, ол оны түсінеді және оның жазуға деген қызығушылығын қолдайды, ал Баба бұл қызығушылықты тек әйелдерге ғана лайық деп санайды. Әмір әкесінің алдына келіп, әкесінің ішімдік ішуіне тыйым салынғандықтан, неге ішімдік ішкенін сұрайды. Баба оған муллалардың екі жүзді екенін және жалғыз күнә - ұрлық екенін айтады, ол көптеген түрлерді алады, ең жаманы - махаббатқа түсу. Ассиф - зорлық-зомбылыққа деген садистік талпынысы бар үлкен бала Әмірді хазарлармен араласқаны үшін жиі мазақтайды. Асефтің өзі жартысы паштун, анасы неміс. Бір күні ол Әмірге мыспен шабуыл жасауға дайындалады, бірақ Хасан Әмірді қорғап, Ассефтің көзіне шұңқырмен атумен қорқытады. Әсеф бұған қарсы шықпайды, бірақ бір күні кек алуды уәде етеді. Бір күні Әмір жергілікті желкендермен күресу турниріне жеңімпаз болып, Бабаның мақтауына ие болады. Хасан соңғы ұшырылған желкенді, үлкен жүлдені, Әмірге "Сен үшін мың рет!" деп айтып жүгіреді. Алайда, аспаншаарды тапқаннан кейін Хасан Ассефті аллеяда кездестіреді. Хасан желкенді беруден бас тартады, ал Әсеф оны физикалық және жыныстық жағынан қорлайды. Әмір бұл әрекетті көріп тұр, бірақ араласуға қорықпайды. Егер ол көгершінді үйге әкелмесе, Бабаның өзімен мақтанатынын біледі, сондықтан ол қашады. Әмір өзін кінәлі сезініп, бірақ қорқыныштылықпен Бабаның сүйіспеншілігіне деген үмітін жоятынын біледі, сондықтан ол оқиға туралы үнсіз қалады. Содан кейін Әмір Хасаннан алыстайды; кінәлі сезімдері оны жігітпен қарым-қатынаста болудан сақтайды. Хассанның психикалық және физикалық жағдайы нашарлай бастайды, бірақ ол Әмірмен қарым-қатынас жасауға тырысады. Әмір Хасанның жанында болмай тұрса, өмір оңай болар еді деп сенуді бастайды, сондықтан ол сәті мен туған күніндегі ақшасын Хасанның төсегінің астына қояды. Баба "ұрлаудан да жаман іс жоқ" деп ойласа да, оны кешіреді. Бабаның қайғысына қарамастан, Хасан мен Али кетеді, өйткені Хасан Алиге не болғанын айтты. Әмір өзінің қорқыныштылығы мен сатқындығы туралы күнделікті еске салып отырудан құтқарылды, бірақ ол әлі де олардың көлеңкесінде өмір сүреді.

ІІ бөлім

1979 жылы, бес жыл өткен соң, Кеңес Одағы Ауғанстанға әскери күш енгізді. Баба мен Әмір Пешаварға, Пәкістанға, содан кейін Фримонтқа, Калифорнияға қашып, қираған пәтерге қоныстанады. Америкадағы әлеуметтік жағдайы төмен болғандықтан Баба жанармай құю станциясында жұмыс істей бастайды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Әмір Сан-Хосе мемлекеттік университетінде жазу өнерін жетілдіру үшін оқиды. Әр жексенбіде Баба мен Әмір Сан-Хоседегі ара базарда қолданылған заттар сату арқылы қосымша ақша табады. Сонда Әмір тағы бір босқын – Сорая Тахери және оның отбасымен танысады. Бабаның өмірлік қанағатсыз ауруға шалдыққандығы анықталады, бірақ ол Әмірге соңғы бір жақсылық жасауға мүмкіндік алады: ол Сораяның әкесінен Әмірге оған үйленуге рұқсат сұрайды. Әкесі келіседі, және екеуі үйленеді. Ұзақ өтпей Баба тыныш табады. Әмір мен Сорая бақытты некеде өмір сүреді, бірақ олар бала сүйе алмайтынын білгенде қайғыға батады. Әмір сәтті жазушы болып қалыптасады. Тойдан кейін 15 жыл өткен соң Әмір Рахим ханнан қоңырау алады. Өлімі жақын Рахим хан Әмірді Пешаварға келуге шақырады. Ол Әмірге сырлы түрде: "Жақсы адам болудың жолы бар" дейді.

ІІІ бөлім

Рахим ханнан Әмір Хасан мен Әлидің өлгенін біледі. Әли жер минасына ұшырап, Хасан (апасы Фарзанамен бірге) Кабулдағы Баба мен Әмірдің үйін талибандарға тартып алуға рұқсат бермеген соң өлтірілді. Рахим Хан Әлидің құнарсыз екенін және Хасанның биологиялық әкесі емес екенін айтады. Хасан Санаубар мен Бабаның ұлы болғандықтан, Әмірдің туған бауыры. Ақырында Рахим Хан Әмірді шақырған себебі - Хассанның баласы Сохрабты табу және құтқару. Әмір Сохрабты іздеуге барады, онымен бірге афғандық такси жүргізушісі және кеңестермен соғыстың ардагері Фарид бар. Олар Рахим Ханның айтуынша, Сохраб болуы мүмкін, бірақ балалар үйінің директорынан талибанның өкілі жиі балалар үйіне келіп, ақша әкеліп, әдетте қыз алып кететінін біледі. Кейде ол бір жігітті таңдайды, соңғы кезде Сохрабты. Жетімдер үйінің директоры Әмірге билікті қалай табуға болатынын айтады, ал Фарид онымен "жеке ісі бар" деп, оның үйінде кездесуді қамтамасыз етеді. Әмір өзін Әсеф деп таныстырған Талибан көшбасшысымен кездеседі. Сохраб Әсефтің үйінде биші болып жүр. Әмір бөлмеден тірі қашып кетсе, Әсеф оны тастауға келіседі. Содан кейін Әсеф Әмірді мыс түйіршіктерімен қатты ұрады, бірнеше сүйектерді сындырып, иісін жарып тастады, содан кейін Сохраб сүңгігімен Әсефтің сол көзіне мыс допты атып, Әмірді құтқарып, Хассанның ұзақ уақыт бұрын жасаған қатерін орындады. Сохраб Әмірге үйден шығуға көмектеседі, ол оянып, ауруханада оянады. Әмір Сохрабқа оны Америкаға алып кетіп, асырап алуды жоспарлап отырғанын айтады. Алайда, американдық билік Сохрабтың жетім екеніне дәлел келтіруді талап етеді. Әмір Сохрабқа бала асырап алу процесінде қиындықтар туындағандықтан, ол біраз уақытқа жетімханаға оралуы мүмкін екенін айтады. Сохраб жетімханаға оралудан қорқып, өз-өзіне қол жұмсауға тырысады. Амир Сорайяның көмегімен оны АҚШ-қа қайтарып әкеледі. Бала асырап алғаннан кейін, Сохраб Әмір мен Сорайямен араласудан бас тартады, Әмір Хасан мен шаян туралы еске түсіріп, бір күні Хасанның кейбір трюктерін көрсетеді. Әмір Сохрабқа алғашқы желкен шайқасында жеңіске жетуге көмектескеннен кейін, Сохраб тек біржақты күлкі береді, бірақ Әмір оны бүкіл жүрегімен қабылдайды, өйткені ол Сохраб үшін желкенді "Сен үшін мың есе" деп айтады, Хасан көптеген жылдар бұрын істегендей.

Басты кейіпкер

Әмір (Кинода 2007 жылы Әмір Қадири деп аталды, кітапта аты-жөні берілмеген) - романның басты кейіпкері және баяндауышы. Халед Хоссейни кейіпкердің "әдемі досына көмектеспеген жағымсыз қорқақ" екенін мойындады. Соның салдарынан Хоссейни Әмірге кітаптың соңғы үштен бір бөлігіне дейін берілген тұлғадан гөрі жағдай арқылы жанашырлық танытуды таңдады. 1963 жылы паштун отбасында дүниеге келген. Бала кезінде ол әңгіме айтуды жақсы көреді және Рахим Хан оны белгілі жазушы болуға шақырады. 18 жасында ол әкесімен бірге Совет әскерінің Ауғанстанға басып кіргенінен кейін Америкаға қашып кетеді.