Деннис Росс: Американдық дипломат және Таяу Шығыс саясатының сарапшысы

Кіріспе

Американдық дипломат, АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі Дэннис Б. Росс (26 қараша 1948 жылы туған) – американдық дипломат және автор. Ол президент Джордж Буш әкімшілігінде Мемлекеттік департаменттің саясатты жоспарлау директоры, президент Билл Клинтон кезінде Таяу Шығыс жөніндегі арнайы үйлестіруші, ал бұрынғы Мемлекеттік хатшы Хиллари Клинтонның Парсы шығанағы және Оңтүстік-Батыс Азия (Иранды қоса алғанда) жөніндегі арнайы кеңесшісі қызметін атқарды. Қазіргі уақытта Росс Израильді қолдайтын «Вашингтон Таяу Шығыс саясаты институты» зерттеу орталығында қызмет етеді және «Еврей халқы саясаты институты» директорлар кеңесінің тең төрағасы болып табылады.

Ерте өмір және білім

Росс Сан-Францискода дүниеге келді және Калифорния штатындағы Бельведере қаласында өсті. Оның яһуди анасы мен католик әкесі оны дінсіз ортада тәрбиеледі. Росс 1970 жылы Лос-Анджелестегі Калифорния университетін бітіріп, содан кейін аспирантурада оқыды, Кеңес Одағындағы шешім қабылдау туралы докторлық диссертация қорғады. Алты күндік соғыстан кейін ол дінге оралып, яһуди болып қалды. Рейган әкімшілігі кезінде Росс Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде Таяу Шығыс және Оңтүстік Азия мәселелері жөніндегі директор, ал Пентагонның Таза бағалау кеңсесі директорының орынбасары (1982–84) қызметін атқарды. 1993 жылдың жазында президент Билл Клинтон Росске Таяу Шығыс елшісі қызметін тапсырды. Ол израильдіктер мен палестиналықтардың 1995 жылғы Батыс жағалау және Газа секторы бойынша уақытша келісімге қол жеткізуіне көмектесті және 1997 жылы Хеброн қаласындағы қайта орналастыру протоколына қол қойылды. Росс Израиль-Иордания бейбіт шартына қол жеткізуге көмектесті, сондай-ақ Израиль мен Сирия арасындағы келіссөздерде де қатысты. Росс тараптардың екі жағынан да сынға ұшырады. Палестинаның бұрынғы сыртқы істер министрі Набиль Шаат оны «израильдіктерден де ізраильшіл» деп сипаттады. Араб әлемінде оның еврей тегіне қатысты әңгімелер көтерілді (дегенмен Росс бұл келіссөздер кезінде басқа мемлекет басшыларымен мұндай мәселе болмағанын айтады), ал кейбір консервативті израильдіктер оны «өзін жек көретін» деп атады – бәрі де оның бейтараптығына күмән келтірді. Бірақ келіссөз процесіне қатысқан палестиналықтар оның объективтілік танытпауының дінімен байланысы жоқ деп мәлімдеді. Росс туралы жазған Роджер Коэн: «Бұл жақсы білетін дипломат [Росс] тепе-теңдікті бағалайды», – деді. Бірақ еврей анасы мен католик әкесінің отбасында дінсіз өскеннен кейін яһуди дінін қабылдаған Росске қатысты жиі қойылатын сұрақ – ол Иранмен немесе араб елдерімен адал келісімге келу үшін американдық яһуди қауымы мен Израильге тым жақын ба?» Аарон Дэвид Миллер Росспен бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін жазған кітабында оның «араб-израиль саясатын палестиналықтардың емес, Израильдің көзқарасынан қарауға бейімділігі бар екенін» айтты. Мемлекеттік департаменттегі тағы бір жоғары лауазымды шенеунік, атын жария етуден бас тартқан, маған: «Росстың жаман әдеті – израильдіктермен алдын ала кеңесу» деді.

Ross was born in San Francisco and grew up in Belvedere, California. His Jewish mother and Catholic stepfather raised him in a non religious atmosphere. Ross graduated from University of California, Los Angeles in 1970 and did graduate work there, writing a doctoral dissertation on decision making in the Soviet Union. He became religiously Jewish after the Six Day War. During the Reagan administration, Ross served as director of Near East and South Asian affairs in the National Security Council and Deputy Director of the Pentagon's Office of Net Assessment (1982–84). In the summer of 1993 President Bill Clinton named Ross Middle East envoy. He helped the Israelis and Palestinians reach the 1995 Interim Agreement on the West Bank and the Gaza Strip and brokered the Protocol Concerning the Redeployment in Hebron in 1997. He facilitated the Israel–Jordan peace treaty and also worked on talks between Israel and Syria. Ross was criticized by people on both sides of the conflict. Former Palestinian Foreign Minister Nabil Shaath described him as being more "pro Israeli than the Israelis." Occasional references to his Jewish ancestry were brought up within the Arab world (although Ross maintains this was not a problem with other heads of state during negotiations), while some conservative Israelis branded him "self hating"—each questioning his ability to be unbiased, though Palestinians involved in the negotiation process would insist that his perceived lack of objectivity had little to do with his religion. Describing Ross, Roger Cohen wrote that "Balance is something this meticulous diplomat [Ross] prizes.” But a recurrent issue with Ross, who embraced the Jewish faith after being raised in a non religious home by a Jewish mother and Catholic stepfather, has been asked whether he is too close to the American Jewish community and Israel to be an honest broker with Iran or Arabs. Aaron David Miller, after years of working with Ross, concluded in a book that he 'had an inherent tendency to see the world of Arab–Israeli politics first from Israel's vantage point rather than that of the Palestinians.' Another former senior State Department official, who requested anonymity told me, "Ross's bad habit is pre consultation with the Israelis."

Клинтоннан кейінгі кезеңдегі іс-әрекеттер

Елші лауазымын тастағаннан кейін Росс Вашингтонның Таяу Шығыс саясаты институтына кеңесші және Зиглер есімді ғылыми қызметкер ретінде оралды. Ол Иерусалимде орналасқан ой-сана орталығының төрағасы болды – еврей халқының саясатын жоспарлау институты. Бұл институт 2002 жылы Израиль үшін еврей агенттігі, Дүниежүзілік сионисттік ұйымның (WZO) операциялық бөлімі қаржылап, құрған еді. Осы жылдары ол Маркет университетінде, Брандейс университетінде, Гарвард университетінің Гарвард Кеннеди мектебінде және Джорджтаун университетінің Сыртқы істер мектебінде сабақ берді, сондай-ақ дипломатия саласындағы тәжірибелі профессор қызметін атқарды. Ол The Washington Post, The New York Times, The Jerusalem Post, The New Republic, USA Today және The Wall Street Journal сияқты басылымдарға жиі мақала жазды және Fox News телеарнасында сыртқы істер жөніндегі сарапшы болып жұмыс істеді. Росс Ирак соғысын жақтаған белгілі тұлға болды және 2003 жылдың наурыз айында соғысты қолдау үшін «Жаңа Американдық ғасыр жобасының» (PNAC) екі хатына қол қойды. Дегенмен, ол Буш әкімшілігінің соғыстан кейінгі жаңғырту саясатына қарсы болды. Сондай-ақ, ол Буштың Иранмен тікелей келіссөздерден қашу саясатын да сынады. Бұл демократиялық үміткердің халықаралық істер жөніндегі ең толыққанды ұсынысы деп есептелді. 2009 жылдың 23 ақпанында Росс Хиллари Клинтонның Парсы шығанағы және Оңтүстік-Батыс Азия жөніндегі арнайы кеңесшісі болып тағайындалды. 2009 жылдың 25 маусымында Ақ үй Росс Мемлекеттік департаменттен кешіп, Ұлттық қауіпсіздік кеңесіне президенттің арнайы көмекшісі және Орталық аймақ бойынша аға директоры болып тағайындалғанын хабарлады. Орталық аймаққа Таяу Шығыс, Парсы шығанағы, Ауғанстан, Пәкістан және Оңтүстік Азия кіреді. Haaretz газеті Росс Обама әкімшілігінде Таяу Шығыс жөніндегі көмекші ретінде жұмыс істегенде, арнайы елші Джордж Митчеллмен арадағы шиеленіс күшті болғанын, тіпті Росс пен Митчелл кейде бір-бірімен сөйлеспейтінін жазды. Бұл шиеленістің себебі, кем дегенде, Росс Митчеллге хабарламай, Израиль үкіметінің өкілдерімен келіссөздер жүргізуге тырысқандығы болды. Мысалы, 2010 жылдың қыркүйек және қараша айларында Росс премьер-министр Беньямин Нетаньяхуді палестиналық ұлттық билікпен келіссөздер кезінде еврей елді мекендерін салуды тоқтатуға көндіруге тырысты, оның орнына нақтыланбаған жеке кепілдіктер мен АҚШ-тан ірі әскери қару-жарақтарды алу туралы уәде берді. Палестиналық шенеуніктер Росс Израиль үкіметіне қарызды деп есептеді және оны адал делдал немесе келіссөздерді жеңілдетуші деп санамады. Росс ұзақ уақыт бойы Палестина билігінің өкілдерімен кездеспеді, бірақ аймаққа сапарлары кезінде Израиль шенеуніктерімен келіссөздер жүргізе берді. Ол Вашингтон институтына Уильям Дэвидсонның есімді ғылыми қызметкері, кеңесші және АҚШ-Израиль стратегиялық қатынасы бойынша Ирвин Леви отбасылық бағдарламасының кеңесшісі ретінде қайта оралды. Қазіргі уақытта ол America Abroad Media коммерциялық емес ұйымының кеңесші кеңесінде қызмет етеді.

After leaving his position as envoy, Ross returned to The Washington Institute for Near East Policy as counselor and Ziegler Distinguished Fellow. He became chair of the Jerusalem based think tank, the Jewish People Policy Planning Institute, funded and founded in 2002 by the Jewish Agency for Israel, the operative branch of the World Zionist Organization (WZO). During these years he taught classes at Marquette University, Brandeis University, Harvard University's Harvard Kennedy School, and Georgetown University's Walsh School of Foreign Service, where he served as a Distinguished Professor in the Practice of Diplomacy. He also wrote frequently for publications like The Washington Post, The New York Times, The Jerusalem Post, The New Republic, USA Today, and The Wall Street Journal and worked as a foreign affairs analyst for the Fox News channel. Ross was a noted supporter of the Iraq war and he signed two Project for a New American Century (PNAC) letters in support of the war in March 2003. However, he opposed some of the Bush Administration's policies for post war reconstruction. He also opposed Bush's policy of avoiding direct talks with Iran. It was viewed as the Democratic nominee's most expansive on international affairs. Ross was appointed Special Advisor for the Persian Gulf and Southwest Asia to Secretary of State Hillary Clinton on February 23, 2009. On June 25, 2009 the White House announced that Ross was leaving the State Department to join the National Security Council staff as a Special Assistant to the President and Senior Director for the Central Region, with overall responsibility for the region. The Central Region includes the Middle East, the Persian Gulf, Afghanistan, Pakistan and South Asia. Haaretz reported that Ross's work as a Middle East aide in the Obama administration was burdened by tension with special envoy George Mitchell, to the point that Ross and Mitchell sometimes refused to speak to each other. This report indicated that the tension was caused, at least in part, by Ross's occasional efforts to conduct negotiations with Israeli government officials without notifying Mitchell. For example, in both September and November 2010, Ross was said to have tried to persuade Prime Minister Benjamin Netanyahu to freeze settlement construction during negotiations with the Palestinian National Authority, in exchange for unspecified private assurances and a major military arms transfer from the United States. Palestinian officials reportedly viewed Ross as beholden to the Israeli government, and not as an honest broker or even handed facilitator of negotiations. For a significant period, Ross refrained from meeting Palestinian Authority officials, while continuing to hold talks with Israeli officials during his visits to the region. He rejoined The Washington Institute as William Davidson Distinguished Fellow, Counselor, Irwin Levy Family Program on the U. S. Israel Strategic Relationship. He currently serves on the advisory board for the non profit America Abroad Media.

Даулар

2006 жылы жарық көрген «Израиль лоббиі және АҚШ сыртқы саясаты» атты мақаласында Чикаго университетінің саяси ғылымдар профессоры Джон Миршаймер және Гарвард университетінің Гарвард Кеннеди мектебінің академик деканы Стивен Уолт Росты АҚШ-тағы «Израиль лоббиі» мүшесі деп атады. Росс өз кезегінде мақала авторын сынға алды. Оның 2007 жылы жарық көрген «Мемлекеттік шеберлік: Американың әлемдегі беделін қалай қайта орнату керек» атты кітабында президент Джордж Буш әкімшілігін АҚШ ұлттық мүдделерін ілгерілету үшін мемлекеттік шеберлік құралдарын тиімді пайдаланбағаны үшін сынады. Оның орнына ол мемлекеттік басқарудың кең және тиімді қолданылуына негізделген неолибералды сыртқы саясатты жақтады. Республикашыл және Демократ әкімшіліктерінде жұмыс істеген Росс өзі Демократ. Росс «Жоғалған бейбітшілік» кітабында ол және басқа американдық келіссөзшілер Израиль премьер-министрі Эхуд Баракты Таяу Шығыс бейбітшілік саммитінде (Кэмп-Дэвид) Шығыс Иерусалимнің араб аудандарына Палестинаның егемендігін қабылдауға итермелегенін айтады. Росс 2008 жылғы президенттік науқаны кезінде Барак Обаманың Америка-Израиль істері жөніндегі қоғамдық комитеті алдындағы сөзінің бір бөлігін жазды, онда «Иерусалим – Израильдің астанасы» делінді және оны қайта бөлуге болмайды деп айтылды. 2008 жылдың қарашасында «Jerusalem Post» газеті Ростың сөзінше, бұл «фактілер» екенін жазды. Бірақ Росс бұл «үшінші тармақ» екенін, ол Кэмп-Дэвид келісімдерінен бері АҚШ-тың саясаты болып табылады, яғни қаланың мәртебесі келіссөздер арқылы шешіледі деді. 2018 жылдың ақпанында «The Washington Post» газетінде жарияланған пікір мақаласында ол Сауд Арабиясының тәж мұрагері Мұхаммед бин Салманды ыстық қолдап, оны «Сауд Арабиясының революционері» деп атады және оны «Түркияны діни элитадан билікті алып, елді секулярландыру арқылы революция жасаған Мұстафа Кемал Ататүрік сияқты» деп сипаттады. Росс Израильге қатысты бейтарап емес деп сынға ұшырады, әсіресе ол қатысқан Израиль-Палестина бейбіт келіссөздері аясында. Аарон Дэвид Миллер және елші Дэниел Курцер, ең жоғары лауазымды шенеуніктердің екеуі (және Росспен бейбіт процесте ұзақ жылдар бойы ынтымақтас болған) кейіннен бейбіт процестің сәтсіздігіне Росты кінәлады.

In their 2006 paper The Israel Lobby and U. S. Foreign Policy, John Mearsheimer, political science professor at the University of Chicago, and Stephen Walt, academic dean of the Harvard Kennedy School at Harvard University, named Ross as a member of the "Israeli lobby" in the United States. Ross in turn criticized the academics behind the paper. His 2007 book, Statecraft: And How to Restore America's Standing in the World, criticizes the administration of President George W. Bush for its failure to use the tools of statecraft to advance U. S. national interests. He advocates instead for a neoliberal foreign policy which relies on a much broader and more effective use of statecraft. While having worked under both Republican and Democratic administrations, Ross himself is a Democrat. Ross states in The Missing Peace that he and other American negotiators pushed Israeli Prime Minister Ehud Barak to accept Palestinian sovereignty over Arab neighborhoods of East Jerusalem during the Middle East Peace Summit at Camp David. Ross wrote part of Barack Obama's speech to the American Israel Public Affairs Committee during the 2008 Presidential campaign, and the speech stated that "Jerusalem is Israel's capital" and that it should not be divided again. The Jerusalem Post reported in November 2008 that, according to Ross, these were "facts." However, Ross stated that the "third point," which is the position of the United States since the Camp David Accords, is that the final status of the city will be resolved by negotiations. In February 2018, he penned an opinion piece in The Washington Post strongly supportive of the Saudi crown prince Muhammad bin Salman, calling him "a Saudi revolutionary" and stating that he saw "him as more like Mustafa Kemal Atatürk—a leader who revolutionized Turkey by taking away the power of the religious base and secularizing the country." Ross has been criticized for having a strong pro Israel bias, especially in the context of the Israel Palestine peace negotiations he was a part of. Aaron David Miller and Ambassador Daniel Kurtzer, two of the most senior officials (and Ross' long time collaborators during the peace process) would later attribute the failures of the peace process to Ross.

Қауымдастықтар

Росс елші Ричард Холбрукпен, бұрынғы ЦРУ директоры Р. Джеймс Вулси-младшиймен және БҰҰ-ның басқару және реформа жөніндегі бұрынғы АҚШ елшісі Марк Уоллеспен бірлесіп "Ядролық Иранға қарсы біріккендер" (UANI) атты жақтау тобын құрды. Қазіргі таңда ол UANI-дың кеңесшілер кеңесінде, сондай-ақ "Экстремизмге қарсы жоба" ұйымында қызмет етеді.

Марапаттар

2015: «Тағдырға бекітілген: Трумэннен Обамаға дейінгі АҚШ-Израиль қарым-қатынасы» кітабы үшін тарих саласындағы Ұлттық еврей кітап сыйлығы.