Рим әскеріндегі Мари реформалары: талқылаулар мен дәлелдер

Кіріспе

Рим армиясының болжамды реформалары б.з.д. 107 жылы

Мариан реформалары – Рим армиясының құрамы мен жұмыс істеуіне қатысты болжамды өзгерістер. Бұл өзгерістер көбінесе Гай Марийге (б.з.д. 107, 104–100 және 86 жылдары консул болған генерал) байланыстырылады. Аталған болжамды өзгерістердің ең маңыздысы – әскерлердің әлеуметтік-экономикалық жағдайын өзгерту. Басқа өзгерістерге кохортаны енгізу; бірыңғай жабдықпен ауыр жаяу әскердің бір түрін құру; бүркіт туының (стандартының) барлық жерде қабылдануы; және азаматтық атты әскерді тарату кірді. Көпшілік Марийдің мүлігі жоқ азаматтарға Рим армиясына қосылуға рұқсат беру арқылы әскерлердің әлеуметтік-экономикалық жағдайын өзгерткеніне сенеді, бұл процесс «пролетариаттану» деп аталды. Осының нәтижесінде жер берілу арқылы ынталандырылған жартылай кәсіби әскерлер класы пайда болды, олар өз кезегінде генералдарының клиенттеріне айналды, ал генералдар оларды республиканы құлату үшін пайдаланды. Мариус тұсындағы реформалардың кешенді схемасына сенім 1840 жылдардағы неміс ғылымында қалыптасты, ол Полибий мен Марийдің заманы арасындағы Рим армиясындағы кез келген өзгерістерді бір реформалық оқиғаға байланыстырды. Бұл сенім сынсыз тарады және 1850 жылдардан бастап 20 ғасырдың көп бөлігінде дәлелденген деп қабылданды. Дегенмен, Марийдің заманында әскерге қабылдау тәжірибесіне қатысты тұрақты немесе маңызды өзгерістерді растайтын көне деректер өте аз. Мариус басшылығымен жүзеге асырылған мұндай кешенді реформаның болғаны енді мамандар тарапынан кеңінен қабылданбайды; 21 ғасыр ғалымдары бұл реформаларды «қазіргі ғылымның туындысы» деп атайды. Марий жасады деп айтылатын әскердің басқа да реформалары да ғалымдар тарапынан көбінесе жоққа шығарылады. Олардың көпшілігінің көне және археологиялық деректерде негізі жоқ. Ал кейбіреулеріне қате уақыт тағайындалған немесе дұрыс емес адамға жатқызылған. Рим армиясындағы өзгерістер кейінгі республика кезеңінде б.з.д. 2 ғасырдың соңында емес, кейінірек (Әлеуметтік соғыс және азамат соғыстары кезінде) орын алды және реформаторлық Марийдің көзқарасынан емес, жағдайлардың нәтижесінде туындады.

The Marian reforms were putative changes to the composition and operation of the Roman army during the late Roman republic usually attributed to Gaius Marius (a general who was consul in 107, 104–100, and 86 BC). The most important of those putative changes concerned the altering of the socio economic background of the soldiery. Other changes were supposed to have included the introduction of the cohort; the institution of a single form of heavy infantry with uniform equipment; the universal adoption of the eagle standard; and the abolition of the citizen cavalry. It was commonly believed that Marius changed the soldiers' socio economic background by allowing citizens without property to join the Roman army, a process called "proletarianisation". This was then supposed to have created a semi professional class of soldiers motivated by land grants which in turn became clients of their generals, who then used them to overthrow the republic. Belief in a comprehensive scheme of reforms under Marius emerged in 1840s German scholarship, which posited that any changes in the Roman army between the times of Polybius and Marius were attributable to a single reform event. This belief was spread relatively uncritically and was accepted as largely proven by the 1850s and through much of the 20th century. There is, however, little ancient evidence for any permanent or significant change to recruitment practice in Marius's time. The occurrence of such a comprehensive reform led by Marius is no longer widely accepted by specialists; 21st century scholars have called the reforms a "construct of modern scholarship". Other reforms to the army's operations and equipment, said to have been done by Marius, are also largely rejected by scholars. Few of them have any basis in the ancient and archaeological evidence. Others are wrongly dated or misattributed. Changes in the Roman army of the late republic occurred both later (during the Social War and following civil wars rather than at the end of the 2nd century BC) and emerged from circumstance rather than a reformist Marian vision.

Өмірбаян

Рим әскері дәстүр бойынша өзінің адам күшін ең жоғары бес санақ кластарынан әскери қызметке шақыру арқылы толықтырды. Бұл кластар байлықтың азаю ретімен бөлінді және азаматтар comitia centuriata-дағы сәйкес ғасырға тіркелді. Осы азаматтар adsidui деп аталды. Бесінші санақ класының ең төменгі шегінде қажетті байлықтан кемірекке ие азаматтар capite censi немесе proletarii деп аталды. Бұл ең кембағал азаматтар бір ғасырға біріктірілді және олар барлық басқаларынан кейін дауыс берді. Осы жүйе бойынша пролетарийлер төтенше жағдай, яғни tumultus жарияланғанда ғана әскери қызметке шақырылмайтын; мұндай жағдайларда ең кедейлер де әскерге алынды. Пролетарийлердің алғаш рет шақырылуы туралы құжатталған деректер IV ғасырда кездеседі; олар алғаш рет б.з.д. 281 жылы мемлекеттік қаражат есебінен қаруланды, бұл, әдетте, Пирр соғысының басталуымен байланысты. 20 ғасырдың көп бөлігінде тарихшылар бес класс пен capite censi-ді бөліп тұратын мүліктік талаптардың екінші ғасырдың барысында адам күшінің жетіспеуіне байланысты маңызсыз деңгейге дейін төмендегенін айтты. Алайда, бұл сенімнің негізі – қызмет етуге қажетті мүліктің сомасын көрсететін, күні көрсетілмеген үш римдік сан ғана еді, олар төмендету туралы дәлел бола алады, егер олар азаю ретімен мәжбүрленген болса. Көптеген ғалымдар қазір Италияның б.з.д. екінші ғасырда осындай шамаланған қысқартуларға себеп болатын адам күшінің тапшылығына ұшырағаны туралы пікірден бас тартты.

Реформалардың есебі

Дәстүрлі қазіргі заманғы тарихнамада кейбір немесе барлық реформалар Мариусқа жатқызылады. Дегенмен, олардың мерзімі әртүрлі айтылады. Көптеген қазіргі дереккөздер оларды оның алғашқы консулдығына, яғни б.з.б. 107 жылы Нумидияның Югуртхасына қарсы Югуртха соғысы кезінде болған деп санайды. Алайда, әскерге қабылдауды кеңейту сияқты басқа да маңызды шаралар Римге германдықтардың күшті шабуылының қаупі төнген 104-100 жылдар аралығындағы Мариус қайта-қайта сайланған консулдығы кезінде жүзеге асырылған болуы мүмкін.

Ежелгі атаулар

1-ші ғасырдың басында тарихшы Валериус Максимустың кедейлерді әскерге алу прецедентін Мариусқа жатқызуынан басқа, оның мансабынан жүздеген жылдар өткен соңғы деректерде тек екі реформа (Мариус жасаған қарапайым іс-әрекеттерден өзгеше) тікелей Мариусқа байланысты делінеді: пилумның жаңа дизайны және легионның туы ретінде тек бүркіт қолданылуы.

Әскерді пролетариаландыру

Мариусқа жатқызылатын негізгі реформа – бұл, жалпы қабылданғандай, б.з.б. 107 жылы басталған жалдау жүйесіндегі өзгеріс. Сол жылы Мариус консул болды, плебисцит арқылы өзін Югуртқа қарсы соғысқа тағайындады және бес санақ тобына жататын азаматтар мен капите цензидегілерден еріктілерді жалдап, соғысқа жіберу үшін қосымша сарбаздар жинады. Сенат Мариусқа сарбаздыққа шақыру құқығын бергенімен, ол үш-бес мыңға дейін еріктілерді қабылдауды жөн көрді. Мариустың еріктілерді қабылдауына түрлі себептер айтылған. Саллюстте келтірілген, Мариустың билікті басып алуға бағытталған жеке амбициясы, көбінесе Саллюстің республиканың құлауын моральдық төмендеумен және дәстүрді сақтамаумен байланыстыру ниетін көрсетеді. «Кейбридж ежелгі тарихының» екінші басылымы мұны халықтың сарбаздыққа шақыруға қарсылығын болдырмау үшін жасалған амал деп қарастырды. Р.Дж. Эванс, Франсуа Кадиупен келісе отырып, Мариустың шешімінің Нумидиядағы жеңіске жету уәдесінен туындағанын, содан кейін консулдығы кезінде Африкаға әскерді мүмкіндігінше жылдам жеткізіп, науқанда өткізген уақытын барынша арттыруға бағытталған қарқынды күш-жігермен жүзеге асыруға тырысқанын ұсынды. Дегенмен, Югурт соғысынан жеңіспен оралғаннан кейін Мариустың еріктілері демобилизацияланды, ал келесі Кимбр соғысында ол бұрынғы қалыпты тәртіп бойынша жалдаған консулдық легиондарға басшылық етті. Мариустың капите цензиден еріктілерді жалдауы армияның әлеуметтік-экономикалық құрамын өзгертті деп саналды, себебі бұл кедей адамдардың қатарына қосылуына мүмкіндік берді. Олар кәсіби сарбаздарға айналып, әскери қызметпен ғана айналысты. Қоғаммен байланысы үзілген, меншігі жоқ бұл кәсіби сарбаздар уақыт өте келе генералдарының клиенттеріне айналып, олардың көмегімен Римде билікті басып алып, республиканы азаматтық соғыстарға ұшыратты, нәтижесінде ол құлады. Алайда, римдік сарбаздыққа шақыру тоқтатылғандығын көрсететін ешқандай дерек жоқ. Б.з.б. 1 ғасырдағы рим армиясы еріктілерден тұрды дегенге де көп айғақ жоқ; жеке армиялардан басқа, армияға жалдау туралы барлық ежелгі сілтемелер сарбаздыққа шақыруды қамтиды. Мариустың заманынан кейін де, әсіресе Әлеуметтік соғыс кезінде сарбаздыққа шақыру жалғасты, ал жалдаудың ашылуына дейін және кейін қосылған адамдардың байлығы мен әлеуметтік жағдайы көп өзгерген жоқ. Жасы сыйақысы өте төмен – күніне бес ассқа ғана жететін және тұрақсыз болды. Сонымен қатар, аман қалған деректер сарбаздарды «кедей» деп сипаттаса да, бұл деректер көбінесе элитаның көзқарасын көрсетеді, олар халықтың басым көпшілігін «кедей» деп санады және кедейлік міндетті түрде жерсіздікке алып келмейді. Біздің заманымыздан бұрынғы 1 ғасырдағы көптеген сарбаздар шағын жерлерге ие болды. Легиондар да мағыналы түрде кәсібиленбеді, себебі әдетте сарбаздар мен командирлер қысқа мерзімге ғана қызмет ететін, әскери жеңістен олжа немесе саяси жетістіктерге қол жеткізуді көздеді. Армияға жалдау жүйесіндегі бұл болжамды өзгеріс антиреспубликалық клиенттік армияларды құрды дегенге дәлел жеткіліксіз.

The main putative reform attributed to Marius is a change to recruitment starting, as is generally held, in 107 BC. In that year, Marius was consul, had himself assigned by plebiscite to the war against Jugurtha, and recruited additional soldiers to send to war by enlisting volunteers from both those in the five census classes and also the capite censi. The senate had in fact given Marius the right to conscript, but he chose to also enrol some three to five thousand volunteers. Various motives have been ascribed to Marius's decision to accept volunteers. The motive attributed in Sallust, Marius's personal ambition to seize power, may more reflect Sallust's desire to connect the republic's collapse with moral decline and failure to adhere to tradition. The second edition Cambridge Ancient History viewed it as an expedient to evade popular opposition to conscription. R J Evans, with whom François Cadiou agreed, instead proposed that Marius's decision emerged from his promise of a quick victory in Numidia followed by an energetic effort to follow through by raising and bringing an army as quickly as possible to Africa so to maximise his time campaigning as consul. Regardless, after Marius's victorious return from the Jugurthine War, his volunteers were discharged and, in the following Cimbric War, he assumed command of consular legions recruited via hitherto normal procedure. It was believed that Marius's decision to enlist volunteers from the capite censi changed the socio economic background of army by allowing the poor to take it over. These poor soldiers then professionalised and lived only as soldiers. These professional soldiers, disconnected from a society in which they had no property stake, over time became clients of their generals who then used them to seize power in Rome and plunge the republic into civil wars that eventually brought about its collapse. There are, however, no indications that Roman conscription ceased. Nor is there much evidence that later Roman armies during the 1st century BC were made up of volunteers; almost all ancient references to army recruitment, outside private armies, involve conscription. Conscription continued after Marius's time, especially during the Social War, and the wealth and social background of the men who joined before and after the opening of recruitment changed little. Pay remained extremely low – only five asses per day – and irregular. Moreover, although the surviving sources frequently characterise soldiers as "poor", these sources largely reflect the perspectives of the elite, by whom the vast majority of the population were considered "poor" and for whom poverty needed not entail actual landlessness. Many of the soldiers of the 1st century BC possessed modest lands. Nor did the legions meaningfully professionalise: as, in general, both soldiers and commanders served only for short periods intending, respectively, to secure plunder or political advancement from military victory. There is little evidence that this putative change in army recruitment created anti republican client armies.

Жабдықтың өзгеруі

Армияға шақыру ережелерінен басқа, көне дереккөздерде Мариусқа қатысты нақты екі реформа ғана айтылады: сүңгінің (жавелиннің) жаңа дизайны және [[Аквила (римдік) (бүркіт)]] легионның жалпы туы ретінде бекітілуі. Плутархтың сөзінше, Мариус римдік пилумның (ауыр сүңгінің) дизайнын өзгертіп, оның қалқанға жабысып тұруын қамтамасыз еткен. Жаңа дизайнға сүңгі лақтырылғанда сындыратын ағаш тіреу қосылған. Көптеген ғалымдар бұл өзгеріс сүңгіні кері лақтырудан сақтау үшін жасалғанын айтады, бірақ сынған тіреудің қозғалысы сүңгі соққан қалқанды ұстаушыны оны тастауға мәжбүрлеу үшін жасалған болуы мүмкін. Дизайнның тиімділігіне немесе мақсатына қарамастан, б.з.д. 80 жылдардан бастап Империяның алғашқы кезеңіне дейінгі археологиялық зерттеулер Мариус жасаған өзгерістер қабылданбағанын көрсетеді. Мариус тіреуі жоқ римдік пилумдар соққанда жиі бүгіліп немесе сынған, бірақ бұл олардың ұзын, тар сабының салдары болған, қасақана жасалған емес. Плинийдің «Табиғат тарихы» еңбегінде Мариусқа бүркітті легионның жалпы туы ретінде қабылдағаны айтылады. Бұл әр когортаның бірігу символы ретінде түсіндірілген. Алайда, Плинийдің бұл мәлімдемесі дұрыс емес; дереккөздерде республика мен империяның алғашқы кезеңдеріндегі легиондарда бұқалар мен қасқырлар сияқты басқа жануарлардың да символдары болғаны көрсетілген.

Қазіргі заманғы атрибуциялар

Мариусқа жатқызылатын реформалардың көп бөлігі тек қазіргі кезде ғана пайда болды. Бұл реформалардың көне тамыры шамалы. Олар негізінен Полибий сипаттаған әскер мен б.з.б. 1 ғасырындағы мәтіндердегі әскерді салыстыруға және Мариусқа жатқызу болжамына негізделген.

Мемлекеттік шығындар есебінен жабдықтар

Кейде Мариус – кедей азаматтар өз қару-жарақтарын сатып алуға шамасы келмегендіктен – мемлекет оларды қару-жарақпен қамтамасыз етіп, дәстүрлі жеке сатып алу жүйесін ығыстырды деп айтылады. Мұндай схема Гай Гракхтың плебей трибунаты кезінде (б.з.д. 122 ж.) бастау алған болуы мүмкін; Плутархқа сәйкес, Гракх сарбаздардың жалақысынан киімге арналған шегерімдерді жойған заң қабылдады. Мысалы, итальяндық тарихшы Эмилио Габба, Плутархтың мәтінін тек киімді ғана емес, жалпы жабдықтарды қамту үшін түзетуге болады деп мәлімдеді, бұл Габбаның осы саясаттың өз жабдықтарына төлей алмайтын кедей сарбаздарды тартудан туындағанына сенуін көрсетеді. Гракхтың жабдықтар үшін шегерімдерді жоюы немесе сарбаздарды жарақтандыруға бағытталған Мариан бағдарламасы туралы деректерде мәлімет жоқ. Гракхтың заңы күшіне енгеніне ешқандай белгі жоқ және әдеби деректер Августтың императорлық армиясында б.з. 1 ғасырына дейін киім мен жабдықтар үшін шегерімдердің кең таралғанын көрсетеді. Егер Мариус Нумидиядағы әскерлеріне өз қаражатынан жабдықтар сатып алған болса, кейінгі генералдар мен мемлекет жалпы алғанда олай істемеді.

"Мариус қашырлары" мен оларды оқыту

Ежелгі дереккөздерде айтылғандай, Мариус жүктің көп бөлігін жүк көтергіш жануарлардың үстінен алып, қарапайым сарбаздардың арқасына жүктеді, осылайша оларға “мули Мариани” (“Мариус қашырлары”) деген лақап ат қойды. Кейбір қазіргі заманғы тарихшылар бұл әрекетті римдік әскери жүк көлігінің мөлшерін тұрақты түрде азайтып, әскердің жылдамдығын арттырғандық деп түсіндіреді. Дегенмен, сол кездегі сәтті генералдардың арасында сарбаздарды өз жабдықтарын тасымалдауға мәжбүрлеу әдеттегі жайт еді; Нумидиядағы Мариус алдында болған Квинт Цецилий Метелл, сондай-ақ Сципион Эмилиан да өз сарбаздарын өз жабдықтарын алып жүруге міндеттегендігі айтылады. Кейбір қазіргі заманғы тарихшылар Мариусқа рим сарбаздарын даярлаудағы реформаларды да жатқызады, бұл әскери қызметтің кәсіби деңгейін арттырды. Алайда, мұндай оқыту мен жаттығулар екінші Пуникалық соғыстан кейінгі буынның жиынтық тәжірибесінің жоғалғандығына байланысты Мариусқа дейін де кең таралған еді. Квинт Фабий Максим Эмилиан Лузитан соғысына (б.з.д. 145 ж.) қатысу алдында өзінің әскерінге шамамен бір жыл бойы жаттығулар жасады; Сципион Эмилиан, мысалы, Нумантияға қарсы жорықтарға шығар алдында әскерін жаттықтырды (б.з.д. 133 ж.); Метелл де Африкаға аттанғандары алдында әскерін жаттықтырды (б.з.д. 109 ж.). Мұндай тәртіпті қайта орнатуға жасалған тыраштандырған әрекеттер, жаңа ғана келген сарбаздардың кәсіби әскерилер емес, әскери дайындықтан өте алмағандығын көрсетті.

Бірлік құрамы

Қазіргі тарихшылар кейде Мариусқа римдік атты әскерін және жеңіл жаяу әскерін таратуымен, оларды ауксилиарлармен алмастыруымен де құрмет көрсетеді. Бұл пікірге тікелей дәлел жоқ, себебі ол негізінен әдеби деректердің 2-ші ғасырдан кейін бұл бөлімдер туралы айтпауынан туындайды; бірақ, жазу деректері республиканың соңына дейін азаматтық атты әскер мен жеңіл жаяу әскердің бар екенін көрсетеді. Римнің жеңіл жаяу әскерінің әлсіреуі реформаға емес, шығынға байланысты болды. Жеңіл және ауыр жаяу әскерді ұстаудың логистикалық құны шамалы ерекшесе, римдіктер ауыр жаяу әскерді ұзақ және алыс жорықтарға жіберуді жөн көрді, өйткені олардың жауынгерлік қабілеті жоғары болды, әсіресе жергілікті жұмылдырулар Рим мен Италиядан әкелінген жеңіл жаяу әскердің орнын баса алғанда. Мариусқа негізгі маневрлік бірлік ретінде манипулдың (бар болғаны 160 адамнан тұратын бөлім) орнына когортаны (480 адамнан тұратын бөлім) енгізгені де айтылады. Бұл талап күмәнді және оны растайтын ежелгі деректер жоқ; когорталар б.з.д. үшінші ғасырдың соңындағы Екінші Пуника соғысы кезінде де қолданылған болуы мүмкін. Когорта Римнің итальяндық одақтастарынан құралған әкімшілік бірлік ретінде пайда болды және алғаш рет, әдетте сенімді тарихшы Полибийдің б.з.д. 206 жылы болған шайқастың сипаттамасында тіркелді. 130-шы жылдарға қарай, испан соғыстары мен итальяндық одақтастармен жүргізілген операциялар арқылы когорта тактикалық бірлікке айналды. 109 жылдан кейін манипул әдеби деректерден жоғалып кеткенімен, Мариустың Нумидиядағы ізашары шайқаста когорталарды қолданғаны туралы мәлімет бар: егер когорталар осы кезде манипулдарды алмастырған болса, онда Мариус жауапты болмауы мүмкін.

Ардагерлерге арналған жер және азаматтық

Қазіргі заманғы тарихшылар сондай-ақ, ардагерлердің адалдығын генералдарға босату кезінде жер беру арқылы қамтамасыз етуге байланысты клиенттік армиялардың дамуын Мариусқа жатқызған. Алайда, бұл картина көбінесе шамамен б.з.д. 100 жылы қабылданған Lex Appuleia agraria заңының нәтижесінде Мариус ардагерлері мен кедей римдіктерге жерлерді бөлуден туындаған әрекеттің шамадан тыс көрінісі. Мариустың өзінің жер заңдарында мұндай клиенттік армияны табуға болмайды, ол азаматтық қоғамның – сенаттың, халықтың және басқа да магистраттардың ынтымақтастығын қажет етті және әскери жарлықпен жүзеге асырылмады. Сонымен қатар, Мариан кезеңінен кейін жер бөлу сирек болды және еріктілер босату кезінде жер беру туралы уәделер немесе нақты перспективаларсыз қабылданды. Мариан және Марианнан кейінгі кезеңдердегі сарбаздар жер талаптары бірден қанағаттандырылмаған жағдайда көбінесе бейбіт түрде үйлеріне оралды, бірақ Сулланың азаматтық соғысынан кейінгі үлгісінен кейін жер бөлу жиіледі. Тек б.з.д. соңғы ғасырдың соңындағы азаматтық соғыстар кезінде ғана жер талап ету кеңінен таралды, бірақ әрқашан аграрлық мақсаттарға бағытталмады, себебі сарбаздардың келіссөздер жүргізу мүмкіндігі артқан. Мысалы, Цезарьдің азаматтық соғысы (б.з.д. 49–45 жж.) кезінде көтерілісшілер үлкен ақшалай сыйлықтар алу үшін жер талап етуді сылтау ретінде пайдаланды, ал триумвират кезеңінде (б.з.д. 43–31 жж.) ғана бұл сылтау жойылды. Сондай-ақ, Мариус ардагерлерге босатылғаннан кейін римдік азаматтық беру үшін ешқандай жүйе құрғандығына немесе оны іске асырғандығына дәлел жоқ. Әлеуметтік соғыстан бұрын жауынгерлік ерліктері үшін азаматтық берілген бір ғана мысал бар. Көптеген ғалымдар ардагерлерге азаматтық беру император Клавдийдің билігінде, бірінші ғасырда ғана кеңінен таралды деп санайды.

Тарихнама

Қазіргі заманғы тарихнама Мариусты меншікті әскерді таратып, оның орнына жалақыға қызмет ететін, жерсіз сарбаздарды тартушы ретінде бейнелейді. Бұл пікір ежелгі әдеби көздерден туындаған, бірақ тым нашар негізделген. Көптеген ғалымдар б.з.б. 1 ғасырдың басында Рим легиондарының пролетариатқа айналуына Мариус жауапты деген ойдан бас тарды және мұндай өзгеріс болған жоқ деген тұжырымға келді. Нәтижесінде, Мариусқа жатқызылатын реформалардың көбі – қазіргі тарихнаманың туындысы екені анықталды.

Ежелгі және 19 ғасырдағы көзқарастар

Мариан реформалары туралы ежелгі әңгімелер көбінесе тиісті әңгімелердің тақырыптарына қызмет ету үшін оларды талқылады. 107 ж. б.д. жазылған Саллюст азаматтардың моральдық құлдырауы туралы айтты. Осы мақсатта ол 107 ж. б.д. Мариус әскери қызметке қабылдануын оның жорамалданған амбициясы және ата-бабалық салт-дәстүрлерді ескермеуі тұрғысынан бейнеледі: Саллюсттің мәлімдемесіне сәйкес, Мариус ашық түрде әскери қызметке қабылдауы амбицияға емес, Африкаға барынша көп әскерді тез жөнелту немесе оның беделін жоғалтпау ниетімен түсіндірілуі мүмкін. Басқа маңызды дереккөз – Валерий Максим; ол Рим армиясының салт-дәстүрлері туралы ұзақ мәтінде Мариус өзінің *novus homo* статусының арқасында дәстүрлі жұмылдыру тәжірибелерін елемегенін жазды. Тарихшылар бұл түсіндіруді «әрекетсіз, наив және қияли» деп жоққа шығарды. Валерий Максимнің әңгімесі тарихи оқиғаларды баяндаудың орнына, бұзылған дәстүрлердің мысалдарын (адамгершілік нақылы) жасауға бағытталған. Басқа да дереккөздер, көбінесе Антонин кезеңінен (б.з. 2 ғ.) келген, 107 ж. б.д. *capite censi*-нің қатысуына Мариус рұқсат бергенін айтады: Плутарх, Флор және Авл Геллий. Плутархтың «Мариус өмірі» еңбегінде, түзетулерге байланысты, Мариус құлдарды тіркеген деген мәлімдеме бар, бұл айтарлықтай шамадан тыс. Геллийдің талқылауы оның алдындағы дереккөздерде Мариус *capite censi*-ді қай жылы жұмылдырғаны туралы (104 ж. б.д. Цимбрий соғысы кезінде ме, 107 ж. б.д. Югурт соғысы кезінде ме) келіспеушілік болғанын көрсетеді. Алайда, басқа дереккөздер мүлдем үнсіз: мысалы, Ливий тарихының қысқартылған нұсқасы Мариус консулдығының және Нумидиядағы басшылығының (108 – 105 ж. б.д.) оқиғаларын мүлдем еске алмайды, тек ол Югуртаны жеңгенін ғана көрсетеді, бұл Ливий немесе оның түйіндеме жасаушысы Мариус жасаған ресми жұмылдыруды маңызды емес деп санағанын көрсетеді. Дегенмен, еркін мемлекеттің құлауын өзіне қызмет ететін қарулы пролетариатпен байланыстырған ежелгі әңгімелердің көпшілігі азаматтық соғыс аясында туды. Әдеби тақырып ретінде олар екі ұрпақтан астам уақыт бұрын Мариус пен Югурт соғысының кезіне қайтарылды. Қазіргі заманғы тарихшы алғаш рет 1846 ж. неміс ғалымы Людвиг Ланге жазған кітабында Мариусқа революциялық және жан-жақты реформа жасады деп айтты. Бұл гипотеза Мариус және Полибий заманындағы әскер арасындағы кез келген айырмашылықты Мариус жалғыз бастаушысы болуы мүмкін бір реформаға жатқызу туралы болжамға негізделген. Бұл идеяны 19 ғасырдың ықпалды классигі Теодор Моммсен 1855 ж. «Рим тарихы» атты екінші томында таратып, Мариан реформалары идеясын ғылымның негізгі ағымына енгізді. Бұл мәселе әскери тарихшы Вильгельм Рустовтың 1857 ж. «Инфантерия тарихы» кітабында одан да көп назар аударды, онда Мариан реформалары – азаматтық атты әскерді таратуды, бір түрінің ауыр жаяу әскерін құруды, біркелкі жабдықты және когортаны енгізуді қамтитын толық қайта құру ретінде қарастырылды. Алайда, ол оны Рим армиясын толық кәсібилендірудегі қадам ретінде қарастырды және болжамды реформалар нақты әскери қажеттіліктерді көрсетеді деп сенді. Рустовтың пікірлерін Жоахим Маркардт және Теодор Айра Додж сияқты авторлар көбінесе сынсыз қайталап жазды. 20 ғасырдың басында неміс тіліндегі екі маңызды шолу осы көзқарастарды таратуда маңызды рөл атқарды. Біріншісін 1900 ж. Ханс Дельбрюк жасады, екіншісін 1928 ж. Йоханнес Кромайер мен Георг Вейт жасады. Екеуі де Мариус жасаған кез келген үлкен реформаны сипаттаған ежелгі дереккөздердің жоқтығын атап өткенімен, екеуі де Мариан реформаларын Рим армиясының революциялық бұрылыс нүктесі ретінде қабылдаған бұрынғы зерттеулерді қайталады. Содан кейін бұл көзқарас «Реалэнциклопедия» сияқты анықтамалық еңбектерге, содан кейін Генри Майкл Дэнне Паркердің 1928 ж. жарияланған «Рим легиондары» атты кең таралған шолуы арқылы ағылшын тілді зерттеулерге көшті. Тек Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана бұл көзқарастар қайта қарастырылды.

Ancient narratives on the Marian reforms largely discussed them in service of the respective narrative's themes. Sallust, the closest source to 107 BC, wrote a narrative lamenting moral decline among the citizenry. To that end, he portrayed Marius's enrolment in 107 in terms of his alleged ambition and disregard for ancestral customs:

Marius's open recruitment, as documented in Sallust, may also be explained not in terms of ambition but also by his desire to recruit as large an army as possible to send to Africa, to do so quickly, or to do so without harming his popularity. One of the other main sources is Valerius Maximus; he wrote, in a longer passage on the customs of the Roman army, that Marius disregarded its traditional recruitment practices due to his status as a novus homo, an aetiology which historians have dismissed as "puerile, naïve, and fanciful". Valerius Maximus' narrative is largely in the interest of creating exempla (moral parables) of traditions broken rather than conveying historical events. Other sources, largely far later and dating from the Antonine period (2nd century AD), also associate Marius with allowing the capite censi to join in 107 BC: Plutarch, Florus, and Aulus Gellius. Plutarch's Life of Marius, depending on emendation, may claim that Marius enrolled slaves, which would be a profound exaggeration. Gellius' discussion indicates that there was some disagreement in the sources before him as to the year (during the Cimbric War in 104 or the Jugurthine War in 107 BC) in which Marius recruited the capite censi. However, other sources are entirely silent: for example, the abridgement of Livy's history entirely passes over the events from Marius's first consulship and Numidian command (108 – 105 BC), noting only that he was victor over Jugurtha, indicating that Livy or his epitomiser thought Marius's irregular levy unimportant. It is likely, however, that most of the ancient narratives which connected the collapse of the free state to the self serving armed proletarian did so in the context of civil war. As literary themes, they were then retrojected into the time of Marius and the Jugurthine War, more than two generations earlier. The first time a modern historian posited and attributed to Marius a revolutionary and comprehensive reform was in an 1846 book by the German scholar Ludwig Lange. The hypothesis rested on the assumption that any differences between the army of Marius's time and that of Polybius' time could be attributed to a single reform event of which Marius could have been the only progenitor. The idea was spread by the influential 19th century classicist Theodor Mommsen in the 1855 second volume of his The History of Rome, which served to bring the idea of the Marian reforms into the core of scholarship. It received more attention in the military historian Wilhelm Rüstow's 1857 book Geschichte der Infanterie ('History of the Infantry') which presented the Marian reforms – here conceived as a full overhaul including the abolition of the citizen cavalry, institution of a single form of heavy infantry, uniform equipment, and introduction of the cohort – as an established fact. However, he viewed it only as a step in the full professionalisation of the Roman army and believed that the putative reforms reflected real military needs. Rüstow's views were largely repeated uncritically by authors including Joachim Marquardt and Theodore Ayrault Dodge. By the early twentieth century, two major overviews in German played a substantial role in also spreading these views. The first was by Hans Delbrück in 1900; the second was by Johannes Kromayer and Georg Veith in 1928. While both noted that there were no ancient sources which described any putative large scale reforms by Marius, they both largely repeated previous scholarship that accepted the Marian reforms as a revolutionary turning point for the Roman army. From there, this view moved into reference works like the Realencyclopädie, and then into Anglophone scholarship via the highly cited 1928 overview The Roman Legions by Henry Michael Denne Parker. Only after the Second World War were these views re examined.

Соғыстан кейінгі сын

XIX ғасырдан қалған көзқарас 1949 және 1951 жылдары жарияланған екі мақалада сынға алынды. Итальяндық тарихшы Эмилио Габба бұл мақалаларда Мариустың кедейлерді қабылдау шешімі революциялық өзгеріс емес, сапына алыну талаптарының кезең-кезеңімен төмендетілуінің логикалық нәтижесі екенін айтты, себебі әскерге шақыруға жарамды жандар жетіспейтін жағдай туындаған. Мариус жасаған реформа, б.з.д. 107 жылға қарай мүлде күшін жойған мүлік талабының соңғы қалдығын жойды. Осы тұрғыдан алғанда, мүлік талабының жойылуы – Рим армиясының Аугуст дәуіріндегі кәсіби армияға айналу жолындағы дамуының бір кезеңі ғана болды. Легиондардың әлеуметтік құрамында айқын өзгерістер байқалмағандықтан, Габба оқиғаның маңыздылығын Мариустың саяси қарсыластарының ерікті қызметтің саяси қолдау табудың дәстүрлі әдістерін әлсіретеді деген қорқынысына байланысты деп түсіндірді. Кейінгі тарихшылар да осы реформаларды маңыздырақ бағаламады. 1960 жылдары жазған француз тарихшысы, әскери шақырудың (dilectus) республиканың соңына дейін 2-ші ғасырда да жалғасқанын атап өтті, бұл б.з.д. 107 жылдан кейін ерікті қызмет басым болды деген бұрынғы пікірге қайшы келді. Британ классигі Питер Брунт 1971 жылы жариялаған «Италиялық еңбек ресурстары» атты кітабында Полибийдің сипаттамалары екінші ғасырдың ортасындағы әскерді қаншалықты дәл бейнелейтініне күмән келтірді, оның көптеген аспектілерінің ескіргенін және олардың тек б.з.д. үшінші ғасырының басында ғана дұрыс болуы мүмкін екенін көрсетті. Габбаның мүлік талабына қатысты пікірлері мен Брунттың Полибийдің сенімділігіне жасаған шабуылдары 19 ғасырғы неміс ғалымдарының басты болжамдарын жойды, атап айтқанда Полибий әскері Мариус кезіне дейін көбінесе өзгермеген. Брунт сондай-ақ еріктілердің легиондарды басып алғандығына ешқандай дәлел таппады және дәстүрлі шақыру арқылы жиналған адсидуи әлі де басым екенін қорытындылады.

Қазіргі заманғы тарихнама

Мариан реформаларына сенім, 20 ғасырдың соңында, көбінесе олар жұмыс күшінің жетіспеушілігін көрсеткен деген пікірге негізделген. Американдық классицист Уильям Вернон Харрис 1979 жылы әскери қызметке шақыруға қанағаттанбаушылық көбінесе олжа алуға мүмкіндік аз болған науқандар кезінде ғана пайда болғанын көрсетті. Бұл Мариус шақырған 107 жылғы еріктілерді қайта қарастырды, бұл солдаттардың жетіспеушілігінен емес, Нумидияда қызмет етуден күтілетін аз олжадан туындаған. Кейін Ж.В. Рич 1983 жылғы Historia журналындағы мақаласында Италияда жалпы жұмыс күшінің жетіспеушілігі болмағанын және Мариус қолданған еріктілерді әскери қызметке алу бұрыннан бар екенін көрсетті, бұл пролетариатты жалдау туралы басты ұсынысты күшсіздікке шалдықты. Екінші ғасырдағы Италияның демографиясы бойынша тағы бір жұмыс, әсіресе 2000 жылдардың басында Натан Розенштейн археологиялық зерттеулер негізінде бұрынғы сенімге қарамастан, Мариус консулдығына дейінгі онжылдықтарда халық санының төмендемегенін анықтады. Франсуа Кадиу 2018 жылғы «Көрнекті армия» кітабында Мариус еріктілерінің армия құрамына елеулі әсер еткенін, республика армиясының көбінесе еріктілерден құралғанын және олардың көп бөлігі жерсіз кедейлерден алынғанын жоққа шығарды. Кадиу сондай-ақ тарихшылардың Мариус армияны жалдауды түбегейлі өзгерткен теорияны жоққа шығаруға құлшынбауының себебі, дәлелдердің шектеулі болуына қарамастан, теорияның республиканың құлауын түсіндірудің қарапайым жолы ретінде тартымды болғандығын айтты. Рим армиясындағы 1 ғасырдың б.з.б. өзгеристері қазір көбінесе Әлеуметтік соғысқа және б.з.б. 49-31 жылдардағы азаматтық соғыстарға байланысты. Әлеуметтік соғыстан кейін мемлекет тәжірибелі жұмыс күшін сақтау үшін адамдарды қарулы күште ұзақ уақыт сақтап, оны Цезарь мен Помпей сияқты қолбасшылардың мерзімімен байланыстырды. Клиенттік армиялар пайда болды, бірақ б.з.б. 100 жылдары емес, б.з.б. 49 жылы басталған Цезарьдің азаматтық соғысына дейінгі онжылдықтарда. Рим атты әскерінің кең ауқымды қысқартылуы Италияның барлық халқына азаматтық құқықтар берілуінен туындаған болуы мүмкін. Италияның азаматтық құқықтарын алуы Римнің атты әскерін ұстауға тікелей жауапты болуын білдірді, ал бұрынғы жергілікті қауымдастықтар емес. Сондықтан Рим одақтастардан көмек алды, олар келісім бойынша өз контингенттерін ұстауға жауапты болды. Қазіргі тарихнама, клиенттік армиялар өздерінің генералдарынан кейін тыныш күйде болды деген дәстүрлі оқиғаға қарсы, Рим сарбаздары азаматтық соғыстар кезінде генералдарының мақсаттарының заңдылығына көндірілуі керек екенін көрсетті. Сулла мен Цинна үшін мұндай шақырулар консулдардың заңдылығы мен халықтан алған құқықтарына негізделген. Клиенттік армиялар, жалдаудың болжамды өзгерулерінің салдарынан емес, ұзаққа созылған азаматтық соғыстардан пайда болды – олар өздері республиканы қорғап отырмыз деп сенген армиялар арасында болды, және генералдардың жалақыны көтеру арқылы әскери адалдықты қамтамасыз етуге жасаған әрекеттерінен туындады.

The belief in the Marian reforms, by the late 20th century, largely rested on the argument that they reflected a manpower shortage. William Vernon Harris, an American classicist, showed in 1979 that complaints about conscription largely emerged only during campaigns which offered few prospects for plunder; this recast Marius's call in 107 BC for volunteers as reflecting less a dearth of soldiers but rather the relatively little plunder expected for service in Numidia. J W Rich then showed in a 1983 article in Historia that there was no general manpower shortage in Italy and that Marius's use of voluntary enlistment was in fact precedented, undermining the main proposed rationale for recruiting the proletarii. Further work on the demography of second century Italy, especially by Nathan Rosenstein in the early 2000s, showed more definitively from the basis of archaeology there had been no population decline as previous believed in the decades before Marius's first consulship. François Cadiou, in a 2018 book L'armée imaginaire, largely disproved the traditional narrative that Marius's volunteers had a substantial impact on the composition of the army, that the late republic's armies were made up largely of volunteers, and that those armies were largely drawn from the landless poor. Cadiou, moreover, argued that historians' unwillingness to discard the theory that Marius decisively changed army recruitment, despite the limited evidence for it, emerged from the attractiveness of the theory as a simple explanation for the republic's collapse. The changes to the Roman army during the 1st century BC are now more attributed to the Social War and the civil wars from 49 to 31 BC. After the Social War, the state also started to keep men under arms for longer periods to maintain available experienced manpower, and coupled this with longer terms for commanders, particularly Caesar and Pompey. Client armies emerged but not in the 100s BC but rather in the decades before Caesar's civil war, which broke out in 49BC. The large scale downsizing of Roman cavalry detachments likely emerged from the extension of citizenship to all of Italy. Because Italy's enfranchisement meant that Rome was now directly liable for the cavalry's upkeep rather than their local communities, Rome instead levied auxilia from allies who, by treaty, were responsible for their contingents' upkeep. Contrary to the traditional story of quiescent client armies following their generals, contemporary historiography has established that Roman soldiers during the civil wars needed to be convinced of the legitimacy of their generals' causes. For Sulla and Cinna, such appeals were rooted in the consuls' legitimacy and prerogatives given as a gift of the people. Client armies, instead of being a consequence of putative changes in recruitment, emerged from the prolonged civil wars – themselves fought between armies which believed they were defending the republic – and generals' attempts to secure military loyalty with pay increases.

Қазіргі заманғы

Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "..." to begin the translation process. I will use the existing translation reference you provided *only* for terminology consistency, prioritizing the accurate meaning of the English text.