Кіріспе
Матарестік шеңбер (1979) - Роберт Лудлумның романы.
Әңгіме
1978 жылғы Рождество қарсаңында, Біріккен штабтар төрағасы генерал Энтони Блэкберн Нью-Йорктегі әйелдер үйінде қаза табады. Біраз уақыттан соң, советтік ядролық физигі Дмитрий Юрий Юрьевич Ресейдің ауылдық жерлерінде аң аулау кезінде қайтыс болады. Совет КГБ офицері Василий Талеников пен американдық консулдық операциялардың жедел адамы Брэндон Скофилд тиісінше, ең мүмкін өлтірушілер деп саналады. Талеников пен Скофилд – жеке және кәсіби жаулар, Талеников Скофилдтің әйеліне қастандық жасаған, ал Скофилд Талениковтың бауырласын өлтірген. Соғыс американдық президент пен совет премьері арасындағы жылдам байланыс арқасында ғана болдырмалды. Амстердамда, Скофилд құпия барлау әлемінен жалыққаннан кейін күдікті тыңшыны босатып, содан кейін сол күдікті өлтірген әріптес барлаушыға шабуыл жасайды. Осы арада, Мәскеуде Талениковты бұрынғы ұстазы, зейнеткерліктегі Истребитель Алексей Крупская шақырады. Ол оған Корсикада орналасқан Матарездер деп аталатын халықаралық жалдамалы кісі өлтірушілер тобы туралы айтады. Крупская Талениковті Скофилдті тауып, Матарездерді тоқтатуға шақырады. Талеников төрт зейнеткер Политбюро мүшесіне барады, бірақ көп ұзамай сатқын деп айыпталып, өлім жазасына кесіледі. Ол Ресейден Севастопольдегі ЦРУ арқылы қашып, АҚШ-қа сапар шегеді, Скофилдпен байланыс орнату үшін ескі бағынысты жіберіп. Скофилд Вашингтонға шақырылып, зейнетке шығуға мәжбүр болады. Ол Талениковтің адамын көшеде көріп, тұзаққа түсіріп, өлтіреді, ал денесін совет елшілігіне жеткізеді. Скофилдті Мемлекеттік департамент "құтқаруға келмейтін" деп санайды, және оны өлтіру үшін Прагадан, Амстердамнан және Марсельден үш адам шақырылады. Ол Талениковпен Вашингтонның орталық бөлігіндегі қонақ үйде үш күндік қақтығысқа түседі, ақырында байланыс орнатып, кісі өлтірушілерді бейтараптандырып, бірге қашып шығады. Олар Скофилдтің кеңесшісі Роберт Уинтропқа хабарласып, Матарездер туралы сұрайды. Үшеуі Рок-Крик саябағында кездеседі, бірақ оларға шабуыл жасалады. Үшеуі де зардап шекпейді, бірақ Уинтроп жоғалып кетеді. Крупскаяның кеңесімен Скофилд пен Талеников Корсикаға жеке-жеке сапар шегеді. Талеников бірінші болып келіп, Порто-Веккиода Матарездердің "падроны" Гийом де Матарез туралы ақпарат іздейді, бірақ жергілікті тұрғындар оны қуалайды. Оны Скофилд құтқарады, екеуі Антония есімді әйелмен кездеседі, ол оларды таулы жерде "Вилла Матарездің әйелі" деп белгілі әжесіне апарады. Ол оларға Англия мен Францияның жемқор үкіметтері халықаралық бизнеске араласуын тоқтату үшін құлатқан бай жер иесі және бизнесмен Гийом де Матарез туралы айтады. 1911 жылғы сәуірде ол өзіне ұқсас жағдайда қираған бес адамды виллаға шақырып, кісі өлтіру қызметтерін ұсыну идеясын ұсынады, соңында қатысушылар "жерді мұраға алады" деп уәде береді. Қонақтар: Джошуа Апплтон II (АҚШ), сэр Джон Уэверли (Англия), ханзада Андрей Ворошин (Ресей), граф Альберто Скоцци (Италия) және Мануэль Ортис Ортега (Испания). Ортеганы Матарез тойда өлтіреді, ал қалған төрт заговоршы барлығын, соның ішінде Матарезді де, төбедегі қойшы жігіттің басшылығымен қызметшілер өлтіргеннен кейін кетеді. Қарт әйел екі агентті осы "қойшы жігітті" табуға шақырады. Таудан қашып шыққаннан кейін Скофилд пен Талеников Матарездер бүкіл әлемдегі террористік топтарды, соның ішінде Баадер-Майнхофты, ҰПҰ-ны және Қызыл бригадаларды қаржыландырып жатыр деген қорытындыға келеді. Скофилд пен Антония Римге Скоцци отбасын іздеуге барады. Антонияға бұрынғы мүшесі болған Қызыл бригадалар шабуыл жасайды. Скофилд пен Антония бір-біріне ғашық болады. Олар бай өнеркәсіпші Паравачини отбасына үйленген Скоцци туралы біледі. Скофилд пен Антония Скоццидің вилласындағы кешке қатысады, онда Скофилд Матарездерді жалдау туралы сұрақ қояды. Скоцци Паравачиниге әңгіме туралы хабарлап, өлтіріледі. Осы уақытта Талеников Ворошиндерді іздеп Ленинградқа барады. Ол Финляндия шекарасынан өтіп, КГБ сатқынымен кездеседі. Ол өзінің бұрынғы сүйіктісі Лодзияны көруге барады, оны Матарез сарбазы тұтқынға алады. Олар оны өлтіреді, содан кейін оның көкірегінің сол жағындағы көк татуировканы табады. Өзінің бұрынғы университет профессоры Миковскиймен кездескен Талеников революциялық архивтерді іздестіреді. Ол Ворошиннің өлімі туралы мәлімет табады, бірақ оның жалған екенін түсінеді. Лодзия мен Миковский екеуін де Матарездің басқа сарбаздары өлтіреді. Сатқынды әшкерелегеннен кейін Талеников Германияның Эссен қаласына жетекшілік ізденеді. Мұнда, адвокат Хайнрих Кассельдің көмегімен, ол Ворошиннің Ресейден құпия түрде кетіп, Крупптың қарама-қарсылас компаниясының негізін қалаған Ансель Верахтен болғанын біледі. Ол Ансельдің ұлы Вальтерге барады, ол отбасының тарихына өкінеді. Вальтердің қызы Одил Матарездердің нағыз мұрагері болып шығады. Ол Талениковты Матарездерге қосылуға шақырады, бірақ өлтіріледі. Рим мен Эссеннен қашқаннан кейін Скофилд, Талеников және Антония Лондонға сапар шегеді. Верахтендердің өлімінен кейін, сол компания мен Бостон негізделген "Транс Коммуникациялар" деп аталатын конгломерат арасындағы байланыс анықталды. Скофилд MI6 әріптесі Роджер Саймондсқа хабарласып, Джонның немересі және қазіргі Англияның Сыртқы істер министрі Дэвид Уэверлимен кездесуді ұйымдастыруын сұрайды. Олар Уэверлиді тұтқындауды жоспарлайды, бірақ Уэверли мен оның барлық отбасы мерт болады. Скофилд Саймондспен қайтадан кездеседі, бірақ кейіннен ол да өлтіріледі. Осы кездесу кезінде Талеников пен Антония Матарездер тарапынан ұрланып, Бостонға әкелінеді. Скофилд Матарездерді Бостонға дейін қуалайды. Ол АҚШ Сенатының көрнекті мүшесі және президенттікке үміткер Джошуа Апплтон IV Матарездердің нағыз мұрагері екеніне көз жеткізеді. Скофилд Гарвардтағы бизнес профессорымен кездесіп, "Транс Коммуникациялар" және басқа конгломераттар арасындағы көптеген байланыстарды біледі. Ол сондай-ақ "Транс Комм" негізін қалаушы Николас Гуидероне туралы және оның қойшы жігіт екенін анықтайды. Апплтонның анасына барғаннан кейін Скофилд Массачусетс жалпы ауруханасына барады, онда аспирант Амос Лафоллет оған Апплтонның тіс рентген суретін алуға көмектеседі. Апплтонның Эндовер академиясында оқыған кезде алынған рентген суреттерімен салыстырғанда, Скофилд Апплтонның шындығында Николас Гуидероне, қойшы жігіттің ұлы екенін анықтайды. Скофилд Апплтон Холлға шақырылып, Матарездердің штаб-пәтеріне келеді. Ол Антония мен Талениковпен кездеседі, ол азапталғандықтан сөйлей де, жүре де алмайды, бірақ Скофилдке ұрланған тапаншаны сыйлайды. Роберт Уинтроп та онда, ол Матарез сарбазы Стенли тарапынан тұтқынға алынған. Николас Гуидероне Корсикалық дарынды бала екені анықталады, Гийом оны экономикалық нарыққа негізделген әлемді құру үшін тапқан. Ол Скофилдке Матарез кеңесін көрсетеді, онда Мемлекеттік хатшы, ЦРУ директорлары және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мүшелері, сондай-ақ Біріккен штабтар төрағасы бар. Скофилд пен Уинтроп қарсы шабуылдайды, Стенлиді, Гуидеронеді және Матарез кеңесінің қалған мүшелерін өлтіреді, ал Бостон полициясы Скофилдтің құрылғысының арқасында эстатеға келіп жетеді. Талеников қашудан бас тартады және үйді өртейді, ал Скофилд Антониямен бірге қашып кетеді. Әлем елдері Матарез мүшелерін қамауға алып, құпияны жабуға бірауыздан келіседі. Скофилд пен Антония қайық алып, Кариб теңізіне зейнетке шығады. Оқиға 1997 жылы жарық көрген "Матарез санауы" атты жалғасымен аяқталады.
Нақты өмірдегі сілтемелер
Романның кіріспесінде Людлум оның құпия жоспарын Үшжақты комиссияға негіздегенін жазады. "Шопан бала" кейіпкері Хуан Марч Ординас прототипінде жасалған. Атауы, Веслиан университетінің (Людлумның бітірген орны) жанында, Коннектикут штатының Ньюингтон қаласында орналасқан, қазір жабылып қалған танымал стейк-хаус және джаз клубы – Рокко Матарезес Цирклінен шабыттанған болуы мүмкін. Роман жазылған кезде және одан бұрын да бұл мейрамхана жұмыс істеген.
Фильмге бейімделу
MGM және Relativity Media 2008 жылы Людлумның романына 3 миллион долларға құқық сатып алды. Сценарийді жазуға Майкл Брандт пен Дерек Хаас шақырылды, Дензел Вашингтон Скофилд рөлін ойнауға келісім берді, ал Том Круз Талниеков рөліне келіссөздер жүргізіп жатты. 2013 жылы шығуы жоспарланған фильм Metro Goldwyn Mayer 2010 жылдың 3 қарашасында 11-тарау бойынша банкроттыққа өтініш берген соң тоқтап қалды. Режиссер Дэвид Кроненберг бұл жобаның қайта жандана қоймайтынын мәлімдеді.