Кіріспе

Александр Чикваидзе (19 қаңтар 1932 – 2012) – совет және грузин мемлекет қайраткері және дипломаты. Чикваидзе 1992 жылғы ақпанда тәуелсіз Грузияның сыртқы істер министрі және вице-премьер-министрі болып тағайындалды. Ол 1992 жылғы наурызда Грузияға оралғаннан кейін, 1995 жылдың желтоқсанына дейін Эдуард Шеварднадзе үкіметінде қызмет етті. Сыртқы істер министрі қызметін атқарган кезінде Чикваидзе Грузияны 1992 жылғы 31 шілдеде Біріккен Ұлттар Ұйымының 179-шы мүшесі ретінде қабылдады, Грузияның дипломатиялық мойындалуын, Грузия мен әлем елдері арасындағы екіжақты дипломатиялық қарым-қатынастардың орнатылуын және Грузияның көптеген халықаралық ұйымдарға интеграциялануын жүзеге асырды. Чикваидзе сол кездегі Абхазия мен Оңтүстік Осетиядағы Грузияның ішкі қақтығыстары мәселелерін Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының, Еуропа Кеңесінің халықаралық күн тәртібіне енгізуге және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің "мәселені қарауына" күш салды, сонымен қатар Ресей үкіметімен тығыз байланыс орнатып, Грузияға осы қақтығыстарды шешуге көмектесуге жәрдемдесті. Чикваидзе 1994 жылғы наурызда Бейбітшілік үшін серіктестік шартына қол қою арқылы Грузияның НАТО-мен қарым-қатынасын бастады. Сыртқы істер министрі лауазымынан кейін Чикваидзе 1996 жылдан 2005 жылға дейін Грекиядағы, Ватикан мен Швейцариядағы Грузия елшісі және Женевадағы Біріккен Ұлттар Ұйымы кеңсесінде Грузияның тұрақты өкілі болып қызмет етті. 2005 жылғы маусымда ол дипломатиялық қызметтен зейнетке шықты, бұл Михаил Саакашвили президенттікке келгеннен кейін шамамен екі жыл өткен соң болды.

Жас шағы мен отбасы

Чикваидзе 1932 жылғы 19 қаңтарда сол кездегі Грузия Совет Социалистік Республикасының астанасы Тбилисиде дүниеге келді. Ол экономист Тамар Чикваидзе (қызметтік аты Кобиашвили) мен Дэвид Чикваидзенің жалғыз баласы болды. Чикваидзе отбасының беделі зор болды. Оның әкесінің інісі, Калистрате Чикваидзе, ХХ ғасырдың басында Грузияның екінші ірі қаласы Кутаисиде белгілі заңгер, саяси қайраткер және меценат болды. Оның анасының анасы Барбара Кобиашвили және әкесінің әкесі Жозеф Кобиашвили, адалдығымен танымал судья, Санкт-Петербург университетінің түлектері болды және оның алғашқы біліміне үлкен үлес қосты. Чикваидзе өзінің әкесінің әкесі Александрды ешқашан танымады, оның құрметіне осы ат берілген. Грузия Демократиялық Республикасының 1918-1921 жылдардағы қысқа мерзімді тәуелсіздік кезеңіндегі үкіметінің жоғары лауазымды мүшесі болғандықтан, ол жаңа коммунистік билік тарапынан қуғынға ұшырап, Францияға эмиграциялады. 1937 жылы ол әйелі мен екі ұлын ешқашан көрмей қайтыс болды. Чикваидзе отбасының жағдайы өте шағын болғандықтан, ата-анасы оған ағылшын тілі мен музыкадан жеке сабақтар алуға мүмкіндік беру үшін бар күштерін жұмсады, бұл Кеңес Одағындағы Екінші дүниежүзілік соғыстың ауыр жылдарында сирек кездесетін мүмкіндік болды. 1956 жылы Чикваидзе гидроэлектростанция инженері Заира Мшвениерадзеге үйленді, ол әдебиетті, киноны жақсы көреді және ағылшын және француз тілдерін біледі. Олардың екі ұлы болды: Дәуіт (1958 жылы туған) және Александр (1963-2006). 1960 жылдары ол Тбилиси шет тілдер институтында ағылшын тілін, ал Үндістанның Мумбаи қаласындағы Alliance française-де француз тілін оқыды. 1966 жылы Чикваидзе Мәскеу мемлекеттік әлеуметтік ғылымдар академиясында тарих мамандығы бойынша жоғары білім алды. 1976 жылы Тбилиси мемлекеттік университетінде докторлық диссертациясын қорғап, "Екінші дүниежүзілік соғыс алдындағы британдық кабинет" атты кітап ретінде жариялады. Ол бұл еңбегін 1969 жылы ғана құпиясы ашылған Сыртқы істер министрлігінің соғысқа дейінгі жылдардағы мұрағаттарына негіздеді. 1978 жылы Чикваидзе Кеңес дипломатиялық академиясында жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлерге арналған екі жылдық халықаралық қатынастар курсын бітірді, алайда бір жылдың ішінде оқуын аяқтады. 1979 жылы ол Сан-Францискодағы Кеңес консулы болып тағайындалды.

Кейінгі өмір және өлім

2005 жылы зейнетке шыққаннан кейін Чикваидзе белсенділігін жоғалтпады, грузин тілінен аударма жасаумен және орыс тілінде өмірбаяндық естеліктерін жариялаумен айналысты, сондай-ақ оқытушылық қызметпен шұғылданды. Ол өзі құрған Грузин дипломатиялық академиясында және Тбилиси политехникалық университетінде дипломатияның теориясы мен тәжірибесі бойынша лекция оқыды.

Мұра

Тәжірибелі және құрметке ие дипломат, ол сыртқы істер министрі болған кезде, шын мәнінде, тәуелсіз Грузияның сыртқы істер министрі қызметін атқарған алғашқы кәсіби дипломат, Чикваидзе тиімді, заманауи және кәсіби дипломатиялық қызметті құру, қалыптастыру және дамытумен, сондай-ақ тәуелсіз Грузияның дипломатиясының қиын алғашқы күндерінде оның жетекшілігімен тәжірибесін алған және бүгінде өздерінің тәжірибелі дипломаттарына айналған талантты жас мамандарды тарту және дамытумен танымал. Ол профессор Сосо Цинцадземен бірге Грузия дипломатиялық академиясын құруға ықпал етті және 2005 жылы академияның он жылдығына орай оның құрметті президенті болып сайланды. Чикваидзе үш елдің елшісі қызметін атқарған жалғыз адам ретінде тарихқа енді: ол 1983 жылдан 1985 жылға дейін Кенияда, 1988 жылдан 1991 жылға дейін Нидерландыда екі рет, КСРО тарағаннан кейін 1992 жылы қысқа мерзімге, екі айға жуық Ресей Федерациясының Нидерландыдағы елшісі болды, ал сыртқы істер министрі лауазымынан кеткеннен кейін Грузияның Грекиядағы елшісі қызметін атқарды. Сол жылы ол жетпіс жыл бұрын, 1947 жылы чемпион атанған Ұлттық жастар сарайының шахмат мектебінде мемориалдық шахмат турнирі өтті. 2018 жылы Грузияның шахмат федерациясы 8-12 жастағы ұлдар мен қыздар арасындағы жылдық Федерация кубогын Александр Чикваидзе атымен атады.